urikor.net

Марусяк Валерий · major Зарегистрирован: 11.08.2008 Сообщения: 905

В этой ветке размещать тексты для ч-та Профи-Интерстено!
Длина текстов: 7000... 7500 знаков.

Обязательно указывать кол-во символов в тексте.
Проверить текст на недопустимые символы можно здесь
http://urikor.net/cup/checkText.html

Марусяк Валерий · major Зарегистрирован: 11.08.2008 Сообщения: 905

Февраль.

1-7375
В пещерных городах Таврики. Таврикой - "горной страной" - в средние века называли Крымский полуостров. В древности он назывался Таврида, что означает то же самое. Крым же - слово тюркское и означает "ров"; это название появилось в 14 веке и бытовало лишь среди мусульман, параллельно с первым. В 18 столетии, после того как полуостров вернулся в лоно славяно-русской цивилизации, Екатерина 2 возвратила ему историческое название. В 1783 году была учреждена Таврическая область, с 1802 года - губерния. С этого времени и православие стало возвращаться в свою колыбель, на исконные христианские земли. Ведь Херсонес и прочие греческие, затем византийские поселения стояли здесь издревле, а татары вторглись на полуостров только в 13 веке. История христианства на Таврическом полуострове неразрывно связанна с Восточной Римской империей - Византией. После того, как император Константин легализовал в 313 году Миланским эдиктом ранее запретное учение, оно стало быстро распространяться по всей территории огромной империи, тем более что крупные подпольные общины повсюду собирались еще со времен апостолов. Вскоре после этого, в 325 году, в Никее (совр. Изник в Турции) был проведен 1 Вселенский собор под председательством самого Константина. На соборе был утвержден основной канон ортодоксальной христианской церкви и принят догмат о Троице. Среди более чем трехсот епископов со всех концов империи были и представители христианских общин Таврики - Кадм Боспорский из Пантикапея (совр. Керчь) и Филипп Херсонский из Херсонеса (совр. Севастополь). Через год после собора древний город Византия у пролива Боспор Фракийский стал превращаться в Новый Рим - Константинополь. Его расширяли и застраивали. Почти все последующие вселенские соборы, кроме 4 Эфесского и 7 Никейского, проходили в городе, ставшем столицей Восточной Римской империи, а затем государства Византия. На этих собраниях дорабатывались основные каноны христианской церкви. Именно она, а не ее более позднее западное крыло, получила тогда название кафолической или католической (вселенской), а также ортодоксальной, что в переводе с греческого значит - православная. Так именовали церковь восточные и южные славяне. Впервые благую весть о Христе на берега Тавриды, так же как и в Византию, будущий Константинополь, принес апостол Андрей Первозванный. Между учениками Спасителя ему выпало по жребию просвещать Скифию, как тогда называли степи Северного Причерноморья. В те времена, около 60 года н. э., население этих краев было неоднородным: по степям кочевали сарматские племена роксоланов, на территориях Нижнего Поднепровья и Тавриды располагалось скифское государство со столицей Неаполь (с греческого - Новгород) в районе современного Симферополя. Главная и Внутренняя горные гряды Крыма были заселены племенами тавров. На западе полуострова располагалось эллинское Херсонесское государство, на востоке - Боспорское царство со столицей Пантикапеем, населенное эллинами, сарматами, а также индоариями - синдами и меотами. На побережье стояли древнегреческие города-полисы, входившие в состав этих двух государств. Религиозные культы в Крыму господствовали самые разнообразные, в основном представлявшие собой смесь местных с эллинскими, так что задача перед апостолом Андреем стояла непростая. По преданию и согласно некоторым археологическим данным, путь апостола был примерно таким: после посещения Диоскуриады-Себастополиса (совр. Сухуми) в Абхазии, он пересек Центральный Кавказский хребет и посетил Приэльбрусье, откуда направился к устью Дона в город Танаис (район Таганрога), а затем по водам Меотиды (Азовскому морю) проследовал в Пантикапей. Именно здесь была основана первая христианская община в Тавриде, выросшая в мощную епархию к 8 веку. Тут, в Керчи, существует единственный в Украине и в России храм, посвященный Иоанну Предтече: он возведен на месте епархиальной базилики, которая, в свою очередь, возникла на месте первой "сионской горницы", где проповедовал апостол. Далее путь Андрея лежал в Феодосию, входившую в состав Боспорского царства. Следуя вдоль берега, апостол пришел в город Сурож. Оттуда его дорога пролегла по горным кряжам вдоль массива Караби к целебному источнику у водопада Джур-джур (теперь там поселок Генеральское). Апостол какое-то время проповедовал на этом месте; к 10 веку там появился монастырь Святого Андрея. Местный священный источник также называется Ай-Андрий (от греческого "агиос" - святой). Перевалив через массив Демерджи и пройдя долиной Красных пещер, ученик Христа очутился в столице Скифии - Неаполе. А конечным пунктом его миссионерского маршрута на полуострове стал эллинский город-полис Херсонес, где почитали местную богиню тавров Деву. Именно в храме Девы, в естественной карстовой пещере, известной, как пещера Парфенон, и проповедовал тайно апостол Андрей. В римское время гонений на христиан здесь также продолжались богослужения. А в 6 веке, в эпоху наивысшего расцвета Византии при Юстиниане Великом, когда Таврика стала периферией огромной империи, в Херсонесе уже стоял храм Пресвятой Богородицы. Пещера же сделалась мартирием - усыпальницей местных святых. В Херсонесе в 987 году был обращен в христианство киевский князь Владимир Святославич, крестивший через год всю Русь. Словом, везде, где проповедовал апостол, утвердились христианские общины. В этих же местах на ниве христианства потрудился еще один святой апостольских времен, третий епископ христианской общины Рима, - святой Климент, объявленный позднее первым папой римским. Он был рукоположен в сан настоятеля общины самим апостолом Петром, младшим братом апостола Андрея; за проповедь христианства - в 97 году сослан на дальнюю периферию Римской империи, в Тавриду. Здесь Климент работал на каменоломнях недалеко от Херсонеса, в нынешнем Инкермане. Вместе с епископом в добровольное изгнание отправилось более тысячи христиан; еще тысяча ждала его на месте. Четыре года рабского труда не сломили святого: он продолжал нести учение Христа, высек первый пещерный храм в скале, там, где на века позднее появился большой монастырь Святого Георгия. Климент написал послание коринфянам, входившее поначалу в Новый Завет. Мученическая кончина ждала святого: по распоряжению властей в 101 году он был утоплен с якорем на шее в районе теперешней Казачьей бухты Севастополя. По легенде, его нетленные мощи раз в год появлялись на одном островке, привлекая тысячи паломников. В 861 году один из отцов церкви, Константин Философ (святой Кирилл), "обрел" мощи Климента. Часть их оставили в Херсонесе, а часть увезли в Рим. Более чем через сто лет князь Владимир переправил в Киев многие христианские святыни Корсуня-Херсонеса, и среди них "мироточивую главу" Климента (сейчас она хранится в Дальних пещерах Киево-Печерской лавры). Еще в 6 веке Инкерманская долина стала служить местом отшельничества; позднее вокруг святых мест и келий аскетов начали складываться киновии - монашеские общежития - и монастыри. То были первые пещерные христианские культовые сооружения в Таврике. К 11-13 векам здесь сложилась уже настоящая "Фиваида" с тремя монастырями - в Монастырской, Загайтанской и Каменоломенной скалах, с несколькими киновиями и множеством келий отшельников. Монахи поступали по примеру первых христиан Египта, уходивших в пустыню в районе древних Фив. Благодаря такому скоплению монастырей долина имела шансы стать "Таврическим Афоном", православной святыней мирового значения.

2-6389
Джузеппе Гарибальди - пацифист, провоевавший всю жизнь. Образ этого человека вдохновлял самых разных политических деятелей. На него пытался быть похожим, затевая свой "поход на Рим", приснопамятный дуче Бенито Муссолини. С него фактически "делал жизнь" неукротимый воин и революционер Эрнесто Че Гевара... А жизнь, действительно, была уникальной и потрясающей. Джузеппе Гарибальди, родившийся в семье моряка-рыболова, сам с юности отличился, как хороший мореход, в молодые годы стал капитаном торгового судна, а затем и военного корабля королевства Сардинии. Но отнюдь не морю посвятил он себя, хотя пересекал и океаны. Гарибальди бредил освобождением и воссоединением родной Италии. В ту пору, в 1830-х годах, на Апеннинском полуострове еще не было ничего подобного единому государству. Со времен падения Римской империи, во все долгое Средневековье, в пору Ренессанса, в новые века Италия представляла собой кипящий котел, где боролись между собой короли, герцоги, графы, вольные города; все это бурление пытался примирить Ватикан, а на полуостров то и дело врывались чужеземные захватчики. Не столь давно Италию захлестнули войска Французской республики; после падения Наполеона в ней распоряжалась Австрийская империя... Словом, только "безумец и фантаст" мог тогда грезить об Италии мирной и единой. Таким безумным мечтателем, притом необычайно волевым и твердым в намерениях, стал Гарибальди. Приняв участие в пьемонтском мятеже, он был заочно приговорен к смертной казни, но бежал в Южную Америку, где и провел двенадцать лет. Казалось, что на берегах Амазонки могло напоминать о разъединенной и терзаемой Италии? Но Джузеппе везде и неизменно с оружием в руках становился на сторону тех, кто, по его мнению, защищал справедливость. В этом Гарибальди был подобен лорду Байрону, как известно, сложившему свою голову на стороне греков в войне с турками... Поначалу он решил, что небольшая (и недолго прожившая) республика Рио Гранде права в своей борьбе за независимость против могучей Бразилии. И вот - капитан Гарибальди на палубе рио-грандийского военного корабля, рассекающего мутные воды великой реки... Но Бразилия побеждает, - а лично Джузеппе взят в плен прекрасной бразильянкой по имени Анита. Она была отличной боевой подругой, родила великому бунтарю троих детей, но, увы, не выдержала лишений одного из военных походов... Когда отношения на Амазонке выясняются окончательно, Джузеппе и Анита перебираются в Уругвай. В Монтевидео наш герой пытается посвятить себя мирной профессии: то торгует, то учительствует, но не тут-то было! Запели боевые трубы, и Гарибальди с саблей на переднем краю. Уругвай воюет с Аргентиной, возглавляемой ненавистным даже собственному народу диктатором Росасом. На стороне уругвайцев - целый итальянский легион; Джузеппе по праву возглавляет соотечественников. После нелегких сражений - победа! Режим Росаса падает. В Монтевидео знакомства с Гарибальди ищет молодой французский писатель Александр Дюма. Они встречаются; Дюма в восторге. Среди сотен романов автора "Мушкетеров" есть и книга о Гарибальди... С шестьюдесятью верными боевыми друзьями Джузеппе возвращается из Нового Света в Италию. Но еще раньше туда прилетела его громкая слава... Гарибальди начинает Рисорджименто - возрождение любимой родины! Солдаты готовы идти за ним куда угодно. "На Рим!" - предлагает неистовый вождь. Солдаты колеблются. Все они - хорошие католики, а там престол святейшего отца... В конце концов, начинается поход против короля Сардинии, Карла Альберта. Но здесь Джузеппе подстерегает неудача. Его отряд разбит, командир спасается в Швейцарии... Недолго длилось затишье в жизни Гарибальди. Случилось так, что в 1848 году первосвященник сам покидает Вечный Город. Джузеппе тут как тут: возглавляет новообразованную Римскую ассамблею и объявляет о создании Римской республики... Эйфория оканчивается весной следующего года со вторжением французских солдат. Гарибальди уводит своих бойцов через всю Италию, в вольное государство Сан-Марино. По дороге туда и умирает Анита. Скоро и Сан-Марино становится ареной военных действий: его осаждают австрийцы. Расформировав свое войско, Гарибальди тайно уезжает в Танжер, затем снова через океан - в Перу... Однако у него, неукротимого, есть не только противники. Вот Гарибальди приглашает правительство Сардинии: лучше иметь такого полководца на службе, чем в качестве врага... Надо полагать, изрядно поправляется и материальное положение вечного мятежника. По крайней мере, он покупает (!) живописный остров Капреру и поселяется там... Скоро мы видим на плечах Джузеппе генерал-майорские эполеты. Сардиния ведет войну против австрийцев; участие Гарибальди делает военную кампанию успешной, и вот уже вся область Ломбардия присоединена к королевству. К этому времени относится вторая, весьма скандальная попытка женитьбы Гарибальди. Генерал сватается к дочери маркиза Раймонди (желание породниться с дворянством?); ему охотно отвечают согласием, но... Перед самой свадьбой выясняется, что невеста на пятом месяце беременности! И от кого же? От молодого офицера армии Гарибальди... Как всегда, он находит утешение в битвах. Захвачен остров Сицилия, затем падает Неаполь. В сражении при Волтурно стареющему полководцу подчиняются уже тридцать тысяч солдат! Все завоеванные земли генерал передает короне Савойской династии. 7 ноября 1860 года король Сардинии Виктор Эммануил 2 торжественно въезжает в Неаполь. Южная Италия объединена! Мечты безумца становятся явью. Однако в душе полководца не меркнет единственное страстное желание: взять и удержать Рим! Восстановить величие Италии эпохи Цезарей!.. Когда король поручает ему армию для борьбы с австрийцами на Балканах, Гарибальди ведет войска в другую сторону. На папские земли!.. Обычная в истории, черная неблагодарность: Италия, объединенная Гарибальди, собирает силы, чтобы покарать его. Великий бунтарь тяжело ранен при Аспромонте, взят в плен. Но слава его уже непомерно огромна, и любовь народа бесконечно велика. Трон Сардинии дрожит! Гарибальди освобождают. Он до конца дней остается хромым. Шестидесяти лет от роду генерал покидает свою Капреру, чтобы еще раз блеснуть военным гением и выгнать австрийцев из Тироля. Но это последний взлет седого орла. Он прожил еще немало лет в уютном доме на Капрере, слушая морской прибой, напоминавший о юности. В старости Гарибальди объявил себя социалистом и... пацифистом, то есть противником любых и всяческих войн!

3-7453
Из истории броненосцев. Никто не знает, когда на свете появился первый корабль, защищенный броней. Еще викинги вывешивали на бортах своих драккаров ряды щитов - впрочем, скорее напоказ, из гордости, чем для защиты судна (вспомним щит Олегов "на вратах Цареграда"). По некоторым сведениям, парусно-весельные броненосцы имелись в средневековом корейском флоте. Согласно легенде, адмиралу 16 века Ий Суншину приснился корабль, обитый по бортам железом: сон был воплощен в жизнь. Но настоящая история броненосцев начинается только в девятнадцатом столетии, в Европе. После того, как в 1822 году французом Пексаном была изобретена "бомбическая" пушка, стреляющая разрывными снарядами, военные моряки задумались о том, как бы превратить свои фрегаты и корветы в плавучие крепости. Начали это на практике, опять же, французы, - но не с парусников, а с деревянных плавучих батарей, обшитых железными плитами. Три таких батареи были отбуксированы в Черное море во время Крымской войны и обстреливали крепость Кинбурн. Первый полноценный самоходный броненосец, да еще и с железным корпусом (на то время большая редкость!), построили в 1860 году англичане: назывался он "Уорриор" ("Воин"). Семнадцать лет спустя сошел со стапелей "дедушка" русского броненосного флота, "Петр Великий". Патриарх оказался долгожителем: его "списали" из советских ВМС после 82-летней службы, в 1959 году!.. Но, пожалуй, самые волнующие, а порой и забавные эпизоды ранней истории броненосцев связаны с событиями гражданской войны в США 1861-1865 годов, известной, как война Севера и Юга. Уже в 1862 году южане стали строить броненосцы в гавани Чарлстона. Эскадрой командовал ветхий годами коммодор Данкан Н. Ингрэхем, участник англо-американской войны полувековой давности; его называли "старая леди", однако почтенный коммодор оказался ярым сторонником технических новшеств. Один из двух первых броненосцев, "Пальметто Стейт", также получил неуважительное прозвище "дамская канонерка" - но лишь потому, что изрядная часть денег на его постройку была собрана женами богатых плантаторов. Во всем же остальном "Пальметто" являл признаки мужественности: тридцатиметровый деревянный корабль был обит железными полосами толщиной в пять сантиметров и обладал острым тараном на носу. Другой броненосец южан назывался "Чикора". Оба судна могли развивать скорость всего лишь до 6-7 узлов в час (менее 13 километров) и несли по четыре не слишком больших орудия, - так что применять их можно было только для защиты порта. Окрашены были чарлстонские броненосцы в серо-голубой цвет. Занятно, что, при всем презрении рабовладельцев-южан к "цветным", на "Чикоре" служили матросами три негра... Более крупные, быстроходные и тяжеловооруженные корабли строили северяне, - ведь именно в северных штатах были сосредоточены лучшие заводы Америки... Так, броненосец "Нью Айронсайд" ("Новый Железнобокий" - очевидно, в память о "железнобоких" английских пуританах, основателях Новой Англии) достигал 70 метров длины и нес на борту 17 пушек, в том числе три нарезных. Дальность стрельбы достигала почти двух километров. "Айронсайд" считали сильнейшим броненосным кораблем Севера, хотя пресса и называла его "воплощением уродства". Помимо мощной брони, палубу перед боем защищали мешками с песком, которых укладывали до 6000 штук. Броневые же плиты смазывали животным жиром: по мнению знатоков, благодаря этому снаряды противника должны были рикошетировать и отскакивать от корабля... Как бы то ни было, броня вправду сберегла немало матросских жизней. По статистике, за всю войну лишь три человека погибли на броненосцах Севера от артиллерийского огня южан. Тогда же, во время войны Севера и Юга, произошел и первый в истории бой между броненосцами. Он достоин небольшого предисловия. Еще в апреле 1861 года, в самом начале боевых действий, южане захватили в порту паровой фрегат северян "Мерримак". Оставляя судно, команда подожгла его, и конфедератам достался лишь полуобгоревший остов. Однако флота у южан на ту пору не было вообще: решили восстановить корабль. Тут вмешались инженеры Дж. Портер и У. Уильямсон, внеся предложение: не просто восстановить, а сделать небывало грозное, невиданное в мире судно! Сказано - сделано. На воскресшем "Мерримаке", получившем новое имя - "Вирджиния", построили огромную, 50-метровой длины, рубку; по бокам ее обложили двойными бронеплитами общей толщиною в 10 сантиметров, а на крыше постелили железные решетки, прикрыв их затем броней из плит. На нос навесили более чем метровый таран; вооружили судно шестью новейшими орудиями, четыре из которых были нарезными. Мало того: "Вирджиния" стала... полуподводным, почти неуязвимым для пушек кораблем! В нее загрузили, помимо обычного балласта, еще 80 тонн чугунных чушек. Броненосец осел так, что над водой выступал лишь на несколько дюймов. По словам современников, 4500-тонный корабль выглядел, как плавучая крыша дома... При этом скорость "Вирджинии" все же достигала девяти узлов. В начале марта 1862 года "суперкорабль" конфедератов был уже вполне готов к бою. Но к тому времени о страшной "Вирджинии" давно прослышали федералы. Командование северян беспокоилось: что, если морская крепость подплывет прямо к Вашингтону и обстреляет Белый дом?! Швед-эмигрант Дж. Эриксон предложил "ответить" южанам созданием своего чудо-броненосца. По его проекту был сооружен корабль "Монитор". Он уступал "Вирджинии" размером и водоизмещением, - всего 1250 тонн, - зато представлял собой действительно судно, далеко опередившее эпоху. 47 изобретений было реализовано при строительстве "Монитора"! Увы, и "Вирджинии", и "Монитору", по большому счету, все-таки весьма громоздким и неуклюжим судам, был свойственен один порок. На море, особенно при волнении, они плохо слушались руля. Впрочем, эта особенность мало повлияла на протекание и исход поединка, случившегося 9 марта 1862 года. За день до того "Вирджиния" во главе отряда из пяти парусных и паровых кораблей атаковала эскадру федералов, блокировавшую устье реки Джеймс-Ривер. Место боя звалось Хэмптонским рейдом. Северяне до такой степени не ожидали нападения, что объявили день банным, усердно мылись и сушили на вантах белье! Снаряды начали падать неожиданно. Погиб один корабль федералов, сел на мель другой... "Монитор" почти бесшумно подкрался к Хэмптонскому рейду на исходе ночи. С рассветом моряки Юга приняли его за большой плавучий буй. Это было роковой ошибкой: броненосец северян ринулся атаковать "Вирджинию". В следующие несколько часов два одетых в латы "железнобоких" кружили и обстреливали друг друга, пытаясь найти уязвимое место противника. Но ни обычные, ни разрывные снаряды не смогли разрушить могучую броню. Тогда "Монитор" попытался протаранить "Вирджинию"... тщетно! "Вирджиния" ответила таранным ударом, и с тем же результатом, - тем более, что ее закаленный стальной бивень был потерян во время вчерашнего боя с эскадрой. Наконец, броненосцы разошлись, словно боксеры на ринге, признав "боевую ничью". Затем "Вирджиния" покинула бухту; эскадра Севера, хоть и потрепанная, была спасена. Федералы объявили себя победителями; правда, этот вывод до сих пор оспаривают военные историки из южных штатов... Обидно, но факт: ни один из "дуэлянтов" так и не попал на вечную музейную стоянку. Когда армия северян в мае того же года подошла к Норфолку, где стояла "Вирджиния", конфедераты предпочли затопить, но не отдать гордость своего флота. А незадолго до нового 1863 года бурная волна захлестнула низко сидящий "Монитор", и он тоже отправился на дно.

4-7496
Если вы ненавидите шумные городские магистрали, то можно очень постараться и, живя в Москве, Париже, Нью-Йорке, месяцами избегать Тверской, Елисейских полей, Бродвея. В Венеции (как и в Санкт-Петербурге) это невозможно. С какой бы стороны вы ни подъезжали к ней, как бы в ней ни перемещались, Большого канала не миновать. Прилетаете на самолете - из иллюминатора перед вами разворачивается знаменитый вид: перламутровая раковина города и синий изогнутый росчерк Большого канала. По-моему, он напоминает огромный вопросительный знак с игриво загнутым концом, а по мнению некоторых серьезных венецианологов, - устройство "внутреннего уха", вестибулярный аппарат человека. Погружение в Лету. Приплываем на водном такси от аэропорта и сразу втягиваемся из Лагуны в широкое устье Канала там, где комплекс Таможни с флюгером - фигурой Фортуны на золотом шаре, а на заднем плане - колоссальная церковь Санта-Мария-делла-Салуте. Подъезжаем на автобусе или поезде - в центр города можно попасть только на водном транспорте Большого канала. "Неизбежность" Канала обеспечивает его главную функцию - быть жизнетворной артерией Венеции. Только вектор "пассажиропотока" с веками изменился. В древности торговые суда из Византии и Леванто поднимались "снизу вверх", от Таможни к мосту Риальто, и там разгружали свои экзотические товары. Сегодня большинство гостей начинают путь от автобусного вокзала на Пьяццале-ди-Рома или от железнодорожного (Санта-Лучия), а потом плывут "сверху вниз". Известен афоризм Павла Муратова о том, что "Есть две Венеции..." (одна - это та, что до сих пор "что-то празднует"... другая скрыта в тихих переулках, и ее нельзя угадать по легкой жизни на площади Св. Марка). Точно так же есть два Больших канала, два образа его. Один - наполненный шумной разноязычной туристской толпой, с которой сливаешься, вступая на борт моторного катера. Другой - идеальная улица-река с прекрасными палаццо, с гондолами, медленно рассекающими спокойную гладь воды. Лучшая метафора Каналь Гранде - это его сравнение с Летой, протекающей согласно поверьям древних греков в царстве Аида. Души умерших отпивают из ее вод и забывают все, что осталось позади. В принципе то же самое - забвение всего суетного, всего, что порождает тревоги в повседневной жизни, - должно случаться с каждым гостем Венеции. Но это только "в принципе". К сожалению, идеальная Венеция, какой мы ее себе представляем по картинам, книгам, фильмам и основанным на них мечтам и грезам, нам сегодня недоступна. По крайней мере, в районе Большого канала. И главная причина того - мы сами, гости. Нас просто слишком много, тех, кто решил обрести здесь счастье. Нас невозможно, нестерпимо много. Толпа страждущих увидеть гармонию ее же разрушает. Турист сегодня - главный герой, захватчик и тиран Большого канала. Все прочие персонажи: дожи и купцы, дипломаты и герцогини, великие художники и наследники престолов существуют как тени, фантомы, духи места. Все реальные венецианцы, встречающиеся на Канале, либо обслуживают туристов, либо бочком пробираются между ними. Двуликий Канал. Итак, есть два Канала - и два пути движения по нему. Первый - как бы "по течению" - с чемоданом в одной руке, с фотокамерой и путеводителем в другой, штурмовать многоместный катер ("вапоретто" - катерок), идущий минут 40 вдоль всей улицы по маршруту № 1 со всеми остановками. Проплыть Канал сверху вниз и снизу вверх, сверить с действительностью указанные в книжке достопримечательности. Мы возбуждены и полны решимости не отдать удобное для осмотра место соседу. При этом искренне наслаждаемся открывающимися видами и перспективами. Автоматически отмечаем синеву неба, охристость фасадов, шум и гомон публики на мосту Риальто, плеск весел у гондол. Канал уже превращается для нас в приключение, пусть и похожее на прогулку по Диснейленду, даже если полному погружению в Лету мешают внешние, бытовые, физиологические раздражители. На этот путь обречено большинство туристов. Дело не в количестве денег (даже если вы плывете на индивидуальной гондоле, толпа на катерах движется параллельным курсом), а в перенаселенности Канала нашим братом туристом и в нашей способности удовлетворяться поверхностным: пришел, увидел, сфотографировал. Удостоверился, что улица действительно хороша. Понял, что все равно невозможно запомнить все 500 с лишним палаццо, и отправился отметиться на Сан-Марко. Путь второй - "против течения" - сложен и извилист, но дает желающим надежду остаться с Каналом наедине, прочувствовать его нюансы, погрузиться в прошлое, ощутить значительность мифа. Этот путь требует самоотрешенности, времени и умения забыться. Требует он и некоторой исторической подготовки. Наилучший из доступных сегодня способов "ныряния" в венецианскую Лету, гарантирующий малолюдность и безмолвие, - проехать по ней где-нибудь в середине промозглого декабря глубокой ночью. Боюсь, такое предложение вдохновит немногих. Что же, есть другие варианты, которые я по мере путешествия позволю себе подсказать читателям ради хотя бы минуты подлинного, не туристического счастья, какого мы ждем от Венеции. Первые шаги по воде. По этой улице, как известно, можно только плыть. Главная артерия Венеции - это "антиулица", где нет переходов-"зебр", вместо асфальта - мутноватая бирюзовая жидкость, повторяющая цвет неба и вбирающая теплоту дворцовых фасадов. На всем протяжении Канала пешеходам остаются считанные метры набережных, отдельные выходящие на воду настилы, пристани для катеров и всего три моста. Вода диктует свой ритм, свои звуки, запахи и темп всему, что плавает. "Проезжая часть" Каналаццо (то есть Каналища, Очень Большого Канала) всегда заполнена транспортом: большие моторные катера, лодки-такси, грузовые баркасы, плавсредства пожарников и "скорой помощи" и, наконец, гондолы. Все это снует туда-сюда, как машины на Манхэттене или Садовом кольце, но без пробок. Что выбрать? Может быть, гондолу, чтобы сразу выбиться из туристического ритма? Нет, пожалуй, гондолу оставим для особого случая. В ней хорошо проехаться ночью, когда, кроме огней палаццо, ничего не видно и можно сосредоточиться на водяных бликах, слушать плеск весел и песню гондольера, опустить руку в воду и даже (тайком от "водителя") попробовать ее на вкус. Отступление первое. Попробуем представить себе, каков вкус воды в Канале. Если учесть, что вся Венеция стоит в заливе, надо думать, соленая. Но - не совсем. В древности Каналь Гранде был устьем реки Бренты, которая текла с южных отрогов Альп. Прошло много веков, оно размылось, стало частью Лагуны, но слабое течение с севера на юг, из реки в море, сохраняется, и вода здесь гораздо более пресная, чем, скажем, на открытом городском пляже Лидо. Длина Большого канала - 3 800 метров, ширина - от 30 до 70, глубина - в среднем 6 метров. Естественные берега уже давно уступили место мощным конструкциям из деревянных свай, на которых стоят все здания. О флоре и фауне Канала давно никто не слыхал, судя по всему, они отсутствуют. Лучше выберем водное такси. Небольшая моторная лодка, развивающая приличную скорость, позволит выбиться из медлительного потока вапоретто и гондол, вырваться вперед и первыми ухватить единый образ Канала. Сторговалась с водителем Симоне - весь маршрут минут за 15 и всего за 35 евро. Он удивляется, что русская синьора хорошо говорит по-итальянски. Заревел мотор, и вот мы уже под мостиком Дельи Скальци, напротив железнодорожного вокзала. - В первый раз у нас? - Нет, что вы! Вот уже лет 10 - почти каждую осень... То художественная биеннале, то архитектурная, то вот статью для Москвы пишу.

5-7626
Жизнь зародилась из неорганической материи в космосе или она возникла именно на Земле? Эта дилемма обязательно встает перед исследователем, заинтересовавшимся проблемой происхождения жизни. Доказать правоту какой-либо из двух существующих ныне гипотез до сих пор никому не удалось, как, впрочем, не удалось придумать и третий путь решения. Первая гипотеза о происхождении жизни на Земле стара, в ее активе - солидные фигуры европейской науки: Г. Гельмгольц, Л. Пастер, С. Аррениус, В. Вернадский, Ф. Крик. Сложность живой материи, малая вероятность ее самозарождения на планете, а также неудачи экспериментаторов по синтезу живого из неживого приводят ученых в стан приверженцев данного подхода. Существуют многочисленные вариации того, как именно жизнь попала на Землю, и самая известная из них - теория панспермии. Согласно ей жизнь широко распространена в межзвездном пространстве, но поскольку там нет условий для развития, живая материя превращается в спермии, или споры, и таким образом перемещается по космосу. Миллиарды лет назад кометы занесли спермии на Землю, где сложилась благоприятная для их раскрытия среда. Спермии - это мелкие зародыши, способные выдерживать большие перепады температур, космическое излучение и другие губительные для живого факторы внешней среды. Как предположил английский астроном Ф. Хойл, на роль спермий подходят межзвездные пылевые частицы, среди которых могут быть бактерии в графитовой оболочке. На сегодняшний день спермии в космосе не обнаружены. Но даже если бы они нашлись, столь удивительное открытие только сдвинуло бы проблему возникновения жизни с нашей планеты в другое место. И мы бы не избежали вопросов, откуда на Землю прилетели спермии и как они зародились. Вторая часть дилеммы - как из неорганической материи возникла жизнь - не столь романтична, поскольку опирается на законы физики и химии. Это узкий, механистический подход, именуемый теорией абиогенеза, вбирает в себя усилия многих специалистов. Возможно, из-за своей конкретности данный подход оказался плодотворным и за полстолетия продвинул целые разделы биохимии, эволюционной биологии и космологии. По мнению ученых, синтез живой клетки - не за горами, это дело техники и вопрос времени. Но будет ли рожденная в пробирке клетка ответом на вопрос, как произошла жизнь на Земле? Вряд ли. Синтетическая клетка докажет лишь то, что абиогенез неким образом возможен. Но 4 миллиарда лет назад на Земле все могло произойти иначе. Например, так. Поверхность Земли остыла 4,5 миллиарда лет назад. Атмосфера была тонкой, и кометы активно бомбардировали Землю, в изобилии доставляя органику. Внеземное вещество оседало в мелких теплых водоемах, подогреваемых вулканами: на дне изливались лавы, росли острова, били горячие источники - фумаролы. Континенты в то время не были такими прочными и большими, как сейчас, они легко перемещались по земной коре, соединялись и распадались. Луна была ближе, Земля вращалась быстрее, дни были короче, приливные волны выше, а шторма суровее. Над всем этим простирались стального цвета небеса, затемненные пыльными бурями, тучами вулканического пепла и осколками пород, выбитыми ударами метеоритов. Постепенно складывалась атмосфера, богатая азотом, углекислым газом и парами воды. Обилие парниковых газов вызвало потепление климата всей планеты. В таких экстремальных условиях происходил синтез живого вещества. Было ли это чудом, случайностью, произошедшим вопреки эволюции Вселенной, или только так и может появляться жизнь? Уже на ранних этапах проявилась одна из главных черт живой материи - приспособляемость к условиям среды. Ранняя атмосфера содержала мало свободного кислорода, озон был в дефиците, и земля купалась в ультрафиолетовых лучах, смертельных для живого. Так бы осталась планета необитаемой, если бы клетки не изобрели механизм защиты от ультрафиолета. Этот сценарий появления жизни в целом не отличается от предложенного еще Дарвином. Добавились новые детали - что-то узнали, изучая древнейшие горные породы и экспериментируя, о чем-то догадались. Будучи наиболее обоснованным, этот сценарий одновременно и самый спорный. Ученые бьются по каждому пункту, предлагая многочисленные альтернативы. Сомнения возникают с самого начала: откуда взялась первичная органика, произошел ли ее синтез на Земле или она упала с неба? Революционная идея. Научные основы абиогенеза, или происхождение живого из неживого, заложил русский биохимик А. И. Опарин. В 1924 году, будучи 30-летним ученым, Опарин опубликовал статью "Происхождение жизни", которая, по мнению его коллег, "содержала семена интеллектуальной революции". Публикация книги Опарина на английском языке в 1938 году стала сенсацией и привлекла к проблеме жизни значительные интеллектуальные ресурсы Запада. В 1953 году С. Миллер, аспирант Университета Чикаго, провел успешный опыт по абиогенному синтезу. Он создал условия ранней Земли в лабораторной пробирке и в результате химической реакции получил набор аминокислот. Так, теория Опарина начала получать экспериментальные подтверждения. Опарин и священник. По воспоминаниям коллег, академик А. И. Опарин был убежденным материалистом и атеистом. Тому подтверждение - его теория абиогенеза, которая, казалось бы, не оставляет надежды на сверхъестественное объяснение загадок жизни. Тем не менее взгляды и личность ученого привлекали к нему людей совершенно противоположных мировоззрений. Занимаясь научной и просветительской работой, участвуя в движении пацифистов, он много выезжал за рубеж. Однажды, где-то в 1950-х годах, Опарин читал лекции в Италии по проблеме происхождения жизни. После доклада ему сказали, что с ним хочет познакомиться не кто иной, как президент Папской академии наук из Ватикана. Александр Иванович, будучи советским человеком и прекрасно зная предвзятое отношение зарубежной интеллигенции к СССР, не ожидал от представителя католической церкви ничего хорошего, наверняка какая-нибудь провокация. Все же знакомство состоялось. Преподобный синьор пожал Опарину руку, поблагодарил за лекцию и воскликнул: "Профессор, я восхищен тем, как прекрасно Вы вскрыли промысел Божий!" Вероятность возникновения жизни. Теория абиогенеза предполагает, что жизнь зародилась на определенном этапе развития материи. С момента образования Вселенной и первых частиц материя встает на путь постоянных изменений. Сначала возникли атомы и молекулы, потом появились звезды и пыль, из нее - планеты, а на планетах зародилась жизнь. Живое возникает из неживого, повинуясь некоему высшему закону, сущность которого нам пока неизвестна. Жизнь не могла не возникнуть на Земле, где были подходящие условия. Разумеется, опровергнуть сие метафизическое обобщение невозможно, но семена сомнения проросли. Дело в том, что условия, необходимые для синтеза жизни, весьма многочисленны, часто противоречат фактам и друг другу. К примеру, нет доказательств того, что на ранней Земле была восстановительная атмосфера. Неясно, как возник генетический код. Удивляет своей сложностью строение живой клетки и ее функции. Какова вообще вероятность зарождения жизни? Вот несколько примеров. Белки состоят только из так называемых "левых" аминокислот, то есть асимметричных молекул, которые вращают поляризацию проходящего через них света влево. Почему при строительстве белка используются только левые аминокислоты, неизвестно. Может быть, это произошло случайно и где-то во Вселенной есть живые существа, состоящие из правых аминокислот. Скорее всего, в первичном бульоне, где происходил синтез исходных белков, было поровну левых и правых аминокислот. И только появление реально живой "левой" структуры нарушило эту симметрию и биогенный синтез аминокислот пошел по "левому" пути.

6-7514
Афганистан принадлежит к тем странам, которые и сегодня еще могут служить идеальной декорацией для "Тысячи и одной ночи". Закаты окрашивают купола мечетей в поэтические цвета. Лица женщин скрыты под покровом тайны. Мужчины суровы и решительны, но в то же время великодушны и гостеприимны - как стало ясно двум нашим соотечественникам, которые, одни из немногих иностранцев, посетили эту древнюю землю после падения талибского режима и окончания многолетней изнурительной войны. Через какие-нибудь 200 метров после пограничного пункта идеальные иранские автобаны превратились в пыльные "направления" без какого-либо покрытия. Говорят, что дороги здесь когда-то были, но гусеничная техника советского производства надежно стерла их с лица земли. С тех пор прошло уже немало лет, и люди казались изумленными нашей славянской внешностью - впрочем, это не мешало им наперебой предлагать свои машины в качестве такси. Предложение на этом "участке рынка" превосходит спрос в десятки раз, но конкуренция выглядит странной - цена у всех одинаковая. На линии "персидская граница - Герат" все решают только темперамент, проворство, красноречие и обаяние. Обладатели этих качеств (и в 90 случаях из 100 - удивительных судеб) получают свою пятерку долларов. Монтажник-переводчик-таксист-программист. ...Социалистическая власть, обосновавшись на афганской почве, послала Ахмеда в загадочный Воронеж учиться на монтажника. Неизвестно зачем овладев этой романтической профессией, через 3 года он вернулся и стал хорошо зарабатывать переводом с русского в одной из правительственных контор Кабула. Эта относительно спокойная жизнь кончилась, как и у всех его лояльных сограждан, в памятном 1989 году, когда контингент советских войск с развернутыми знаменами и маршами ушел на север, за реку Пяндж. Все чиновники разбежались. На их место пришли суровые бородатые люди - настало время и для Ахмеда спасать свою семью. Молодую жену - в охапку, братья седлали коней, и, как поется в народной песне афганских беженцев, "темной ночью по дороге нелегалов им маячил призрачный Иран" (автор русского перевода затерялся в дебрях международного фольклора). Соседи сказали: "Пришли - живите". И даже выдали всем временные паспорта. Но, конечно, пришлось переквалифицироваться в чернорабочего, снимая 3-метровую конуру за бешеные по тамошним меркам деньги. Впрочем, Ахмед оказался неглупым парнем и в этих далеко не кембриджских условиях умудрился освоить азы компьютерной техники (где он вообще раздобыл на афгано-персидской границе компьютер, осталось неясным для нас). В 2001-м талибский порядок пал, и Иран тут же с вежливой настойчивостью попросил всех беженцев вернуться к родным пенатам. Опять засобирались в дорогу - Ахмед, жена, возмужавшие братья и уже пятилетняя дочь. Теперь афганец разъезжает на подобранном в Герате и починенном за гроши автомобиле. Он убежденный оптимист, улыбается, поздравляет с Днем Победы советского народа над немецко-фашистскими захватчиками, специально для нас исполняет куплет из одноименной песни. При этом, не отпуская руля, оживленно демонстрирует свой задел на будущее - сумку, полную компакт-дисков с разнообразными программами. Цель Ахмеда - Кабул, пусть там теперь нет ни дома, ни четкой перспективы. Он программист, а значит, скоро все это будет. И вообще: "Афганистан возрождается из пепла - в это верят все вокруг". Новое правительство, новые законы. Гератцы возбуждены и переполнены смутными надеждами. Во всяком случае, позади остались грязная работа и статус людей второго сорта на чужбине. Впереди покой, а может быть, даже возможность снова общаться с большим, интересным внешним миром и видеть его: не только Воронеж, но и Нью-Йорк, Москву и Европу. В Герате, самом крупном городе на юго-западе страны, уже есть настоящие отели, правда, пока они все заполнены возвращающимися беженцами. Те ночуют раз-другой в маленьких комнатушках и отправляются дальше - в глубь Афганистана, на поиски "старой новой жизни". Но по-настоящему новой - где будет образование, еда и фильмы по телевизору... Не успеваю я хлопнуть дверью Ахмедова такси, как подросток в толстенных очках смущенно шепчет мне: "Я очень счастлив встретиться с вами, мистер". Да-да, парень. Я трясу ему руку, я тоже очень счастлив... Нет закона, кроме корана. Мы сказали, что Герат - город крупный, но, хотя после Кабула и Кандагара он действительно занимает третье место в Афганистане, европеец не назвал бы его таковым. Здесь нет промышленности, нет широких проспектов и площадей, жилые дома льнут друг к другу. Центральные проулки стекаются к древней соборной мечети Масджиди Джамми, куда, сняв обувь, может войти каждый и куда во время антиталибской войны угодила американская бомба. Тогда шла утренняя молитва, погибли 8 человек, но ныне храм снова действует и вокруг кипит бойкая мусульманская жизнь. Торгуют, беседуют. Неимоверно шустрый старик лет 80, громко ругаясь, гоняет гигантским веником подростков, которые пытались просочиться внутрь прямо в своих потрепанных ботах. При этом страж религиозного порядка свободной рукой указывает на нас - судя по всему, ставя в пример неверных хориджи (иностранцев), которые и то знают, как себя вести. Напротив мечети, у крепости Ихтияруддина, которая сейчас на реставрации, дисциплина уже строже. Говорят, что ремонтная вывеска - это только прикрытие для военных, использующих здание 14 века в своих целях. У входа автоматчики, внутрь не пускают, и редкие иностранцы, наметившие себе культурную программу, оказываются вынужденными удовлетвориться потребительской: в 100 метрах отсюда - базар. Настоящий восточный базар - аналог древнеримского форума и театра одновременно. Здесь смотрят на других, показывают себя, обсуждают быт и политику так горячо, что доходит и до драк. Говорят экспансивно и быстро, так что иностранец, даже владеющий пуштунским, дари или фарси, мало что уловит из прений. Нам помогло, правда, неожиданное знакомство - с одетым по-европейски мужчиной лет 35, который катил вдоль лотков велосипед. Он оказался профессором экономики Кабульского университета, и мы долго говорили по-английски, стоя на обочине. Вокруг тут же собралось человек тридцать любопытствующих. Против своего обыкновения, они слушали молча, заглядывая нам в рот и мешая проезду немудреного транспорта. Профессор рассказывал, как он, еще будучи ребенком, покупал сигареты для русских солдат. И больше всего напирал на природное миролюбие афганцев и на то, что скоро их страна станет самой демократической на тысячи километров вокруг. Но мы слышали и другое: "Зачем они пришли? Зачем нам Ахмед Карзаи со своим американским законом? У нас свой закон - Священный Коран, другой не нужен". Цветы новой жизни. Основные улицы Герата тянутся через весь город: это бесконечные магазины и лавки, шум и пыль. Но, свернув в любую "щель", в любую подворотню налево или направо и пройдя 5-6 шагов, входишь в принципиально иной мир, мир гератского детства. Оно будет кружиться и мельтешить перед вами десятками маленьких проворных тел, норовя любой ценой оказаться перед объективом камеры. Чумазое и сплошь черноглазое, оно забросает вас тысячами непонятных, но благозвучных слов и смешков. Мальчики одеваются так же просто, как взрослые мужчины. Девочки, напротив, выглядят очень нарядно в пестрых платьицах с почти европейскими рюшечками и кружевами. Отбиться от стайки детей, увязавшейся следом, нет никакой возможности (кроме как вновь выйти на одну из центральных улиц - туда без взрослых ходить не принято). Словно единый организм во многих лицах, она неутомима, целенаправленна и изобретательна.

Gem

Польский язык

1-7381-вычитан на предмет наличия ошибок мной
Rurowy korytarz był pusty. Stałem chwilę przed zamkniętymi drzwiami, nasłuchując. Ściany musiały być cieńkie, z zewnątrz dochodziło zawodzenie wiatru. Na płycie drzwi widniał przylepiony trochę skosem, niedbale, prostokątny kawałek plastra z ołówkowym napisem: "Człowiek". Patrzałem na to nagryzmolone niewyraźnie słowo. Przez chwilę chciałem wrócić do Snauta, ale zrozumiałem, że to niemożliwe. Obłędne ostrzeżenie brzmiało mi jeszcze w uszach. Poruszyłem się i ramiona zgiął nieznośny ciężar skafandra. Cicho, jakbym się krył bezwiednie przed niewidzialnym obserwatorem, wróciłem do okrągłego pomieszczenia o pięciu drzwiach. Znajdowały się na nich tabliczki: Dr Gibarian, Dr Snaut, Dr Sartorius. Na czwartych nie było żadnej. Zawahałem się, potem nacisnąłem lekko klamkę i otworzyłem je powoli. Gdy odchylały się, doznałem graniczącego z pewnością uczucia, że tam ktoś jest. Wszedłem do środka. Nie było nikogo. Takie samo, tylko nieco mniejsze, wypukłe okno, wycelowane w ocean, który tutaj - pod słońce - lśnił tłusto, jakby z fal spływała zaczerwieniona oliwa. Szkarłatny odblask wypełniał cały pokój, podobny do okrętowej kabiny. Z jednej strony stały półki z książkami, między nimi, przytroczone pionowo do ściany, na kardanach umocowane łóżko, z drugiej pełno było szafek, wisiały między nimi na niklowych ramkach posklejane pasami lotnicze zdjęcia, w metalowych uchwytach kolby i probówki pozatykane watą, pod oknem w dwa rzędy ustawiono emaliowane biało pudła, że ledwo można było między nimi przejść. Pokrywy niektórych były odchylone - wypełniało je mnóstwo narzędzi, plastykowych węży, w obu kątach znajdowały się krany, wyciąg dymowy, zamrażalniki, mikroskop stał na podłodze, nie było już dla niego miejsca na dużym stole obok okna. Kiedy się odwróciłem, tuż przy drzwiach wejściowych zobaczyłem sięgającą stropu, nie domkniętą szafę, pełną kombinezonów, roboczych i ochronnych fartuchów, na półkach - bieliznę, między cholewami przeciwpromiennych butów połyskiwały aluminiowe butelki do przenośnych aparatów tlenowych. Dwa aparaty wraz z maskami zwisały, zaczepione o poręcz uniesionego łóżka. Wszędzie panował taki sam, z grubsza tylko, jakby w pośpiechu, byle jak uporządkowany chaos. Wciągnąłem badawczo powietrze, wyczułem słabą woń odczynników chemicznych i ślad ostrego zapachu - czyżby to był chlor? Odruchowo poszukałem oczami kratkowanych wylotów wentylacyjnych w podsufitowych kątach. Przylepione do ich ramek paski papieru wachlowały łagodnie na znak, że sprężarki działają, utrzymując normalny obieg powietrza. Przeniosłem książki, aparaty i narzędzia z dwu krzeseł w kąty, poupychałem je, jak się dało, aż wokół łóżka między szafą a półkami powstała względnie pusta przestrzeń. Przyciągnąłem stojak, żeby powiesić na nim skafander, wziąłem w palce uchwyty zamków błyskawicznych, ale zaraz je puściłem. Nie mogłem się jakoś zdecydować na zrzucenie skafandra, jakbym miał się przez to stać bezbronny. Raz jeszcze ogarnąłem wzrokiem cały pokój, sprawdziłem, czy drzwi są dobrze zatrzaśnięte, a że nie było w nich zamka, po krótkim wahaniu popchnąłem ku nim dwa najcięższe pudła. Zabarykadowawszy się tak prowizorycznie, trzema szarpnięciami wyswobodziłem się z mojej ciężkiej, poskrzypującej powłoki. Wąskie lustro na wewnętrznej powierzchni szafy odbijało część pokoju. Kątem oka pochwyciłem tam jakiś ruch, poderwałem się, ale to było moje własne odbicie. Trykot pod skafandrem był przepocony. Zrzuciłem go i pchnąłem szafę. Odsunęła się, we wnęce za nią zalśniły ściany miniaturowej łazienki. Na podłodze pod tuszem spoczywała spora, płaska kaseta. Wyniosłem ją nie bez trudu do pokoju. Kiedy stawiałem ją na podłodze, wieko odskoczyło jak na sprężynie i zobaczyłem przegródki, wypełnione dziwacznymi eksponatami: pełno skarykaturowanych czy naszkicowanych z grubsza w ciemnym metalu narzędzi, po części analogicznych do tych, które leżały w szafkach. Wszystkie były nie do użytku, niedokształcone, zaokrąglone, nadtopione, jakby wyniesione z pożaru. Najdziwniejsze, że taki sam kształt zniszczenia nosiły nawet ceramitowe, więc praktycznie nietopliwe rękojeści. W żadnym piecu laboratoryjnym niepodobna by osiągnąć temperatury ich pławienia - chyba wewnątrz stosu atomowego. Z kieszeni mego rozwieszonego skafandra wydobyłem mały wskaźnik promienisty, ale czarny pyszczek milczał, kiedy zbliżyłem go do szczątków. Miałem na sobie tylko slipy i siatkową koszulkę. Jedno i drugie rzuciłem na podłogę jak szmaty i nagi skoczyłem pod tusz. Uderzenie wody odczułem jak ulgę. Wiłem się pod ulewą twardych, gorących strumieni, masowałem ciało, parskałem, wszystko jakoś przesadnie, jakbym wytrząsał, wyrzucał z siebie całą tę mętną, zarażającą podejrzeniami niepewność, która przepełniała Stację. Wyszukałem w szafie lekki strój treningowy, który można także nosić pod skafandrem, przełożyłem do kieszeni cały mój skąpy dobytek; pomiędzy kartkami notatnika wyczułem coś twardego, był to nie wiadomo jak zawieruszony tam klucz od mego ziemskiego mieszkania, który obracałem chwilę w palcach, nie wiedząc, co z nim począć. W końcu położyłem go na stole. Przyszło mi na myśl, że, być może, będę potrzebował jakiejś broni. Na pewno nie był nią uniwersalny scyzoryk, ale nie miałem nic innego, a nie znajdowałem się jeszcze w takim stanie ducha, żeby rozpocząć poszukiwania jakiegoś miotacza promieni lub czegoś w tym rodzaju. Usiadłem na metalowym krzesełku pośrodku pustej przestrzeni, z dala od wszystkich rzeczy. Chciałem być sam. Z zadowoleniem stwierdziłem, że mam jeszcze ponad pół godziny czasu; trudno, skrupulatność w przestrzeganiu wszelkich, wszystko jedno, ważnych czy nieistotnych, zobowiązań jest moją naturą. Wskazówki na dwudziestoczterogodzinnej tarczy zegara stały na siódmej. Słońce zachodziło. Siódma czasu miejscowego to była dwudziesta pokładów Prometeusza. Solaris musiała już zmaleć na ekranach Moddarda do rozmiarów iskry i nie odróżniała się niczym od gwiazd. Cóż mógł mnie jednak obchodzić Prometeusz? Zamknąłem oczy. Panowała zupełna cisza, jeśli nie liczyć rozlegającego się w regularnych odstępach czasu miaukania rur. Woda cykała cicho w łazience, kapiąc na porcelanę. Gibarian nie żył. Jeśli dobrze zrozumiałem, co mówił Snaut, to od jego śmierci minęło ledwo kilkanaście godzin. Co zrobili z ciałem? Czy pochowali je? Prawda, na tej planecie nie można było tego zrobić. Zastanawiałem się nad tym rzeczowo przez dłuższą chwilę, jakby los martwego był najważniejszy, aż uświadomiwszy sobie nonsensowność tych rozmyślań, wstałem i zacząłem chodzić po przekątnej pokoju, trącając końcem stopy bezładnie rozrzucone książki, jakąś małą, pustą torbę polową; pochyliłem się i podniosłem ją. Nie była pusta. Zawierała flaszkę z ciemnego szkła, tak lekką, jakby była wydmuchana z papieru. Popatrzyłem przez nią w okno, w ponuro czerwieniejące, zadymione brudnymi mgłami ostatnie światło zachodu. Co się ze mną działo? Dlaczego zajmowałem się byle bzdurą, byle wpadającym w rękę nieważnym drobiazgiem? Drgnąłem, bo zapaliło się światło. Oczywiście, fotokomórka, wrażliwa na zapadający zmierzch. Pełen byłem oczekiwania, napięcie narastało do tego stopnia, że w końcu nie chciałem mieć za sobą pustej przestrzeni. Postanowiłem z tym walczyć. Przysunąłem krzesło do półek. Wyciągnąłem aż nadto dobrze mi znany drugi tom starej monografii Hughesa i Eugla "Historia Solaris" i zacząłem go wertować, wsparłszy gruby, sztywny grzbiet na kolanie.

2-7336-вычитан мной
Odkrycie Solaris nastąpiło niemal na sto lat przed moim urodzeniem. Planeta krąży wokół dwu słońc - czerwonego i niebieskiego. Przez czterdzieści lat z górą nie zbliżył się do niej żaden statek. W owych czasach teoria Gamowa-Shapleya o niemożliwości powstania życia na planetach gwiazd podwójnych uchodziła za pewnik. Orbity takich planet bezustannie zmieniają się wskutek grawitacyjnej gry, zachodzącej podczas wzajemnego okrążania się pary słońc. Powstające perturbacje na przemian kurczą i rozciągają orbitę planety i pierwociny życia, jeśli powstaną, ulegają zniszczeniu przez promienisty żar bądź lodowate zimno. Zmiany te zachodzą w okresie milionów lat, więc - wedle skali astronomicznej czy biologicznej (bo ewolucja wymaga setek milionów, jeśli nie miliarda lat) - w czasie bardzo krótkim. Solaris miała według pierwotnych obliczeń zbliżyć się w ciągu pięciuset tysięcy lat na odległość połowy jednostki astronomicznej do swego czerwonego słońca, a po dalszym milionie - spaść w jego rozżarzoną otchłań. Ale już po kilkunastu latach przekonano się, że jej tor nie wykazuje wcale oczekiwanych zmian, zupełnie jak gdyby był stały, tak stały, jak tory planet naszego układu słonecznego. Powtórzono, teraz już z najwyższą dokładnością, obserwacje i obliczenia, które potwierdziły tylko to, co było znane: że Solaris posiada orbitę nietrwałą. Z jednej z kilkuset odkrywanych rokrocznie planet, które kilkuwierszowymi notatkami, podającymi elementy ich ruchu, zostają wciągnięte do wielkich statystyk, Solaris awansowała wówczas do rangi ciała godnego szczególnej uwagi. Jakoż w cztery lata po tym odkryciu okrążyła ją wyprawa Ottenskjolda, który badał planetę z Laokoona i dwu towarzyszących statków posiłkowych. Wyprawa ta miała charakter prowizorycznego, zaimprowizowanego zwiadu, tym bardziej że nie była zdolna lądować. Wprowadziła na orbity równikowe i biegunowe większą ilość automatycznych satelitów-obserwatorów, których głównym zadaniem były pomiary potencjałów grawitacyjnych. Ponadto zbadano powierzchnię planety, niemal w całości pokrytą oceanem, i nieliczne, wznoszące się nad jego poziom płaskowyże. Ich łączna powierzchnia nie dorównuje obszarowi Europy, choć Solaris ma średnicę o dwadzieścia procent większą od Ziemi. Te skrawki skalistego i pustynnego lądu, rozsiane nieregularnie, skupiają się głównie na półkuli południowej. Poznano też skład atmosfery, pozbawionej tlenu, i dokonano nader dokładnych pomiarów gęstości planety, jak również albeda i innych elementów astronomicznych. Jak to było oczekiwane, nie odnaleziono żadnych śladów życia ani na lądach, ani też nie dostrzeżono ich w oceanie. W ciągu dalszych dziesięciu lat Solaris, teraz już znajdująca się w środku uwagi wszystkich obserwatoriów tego regionu, wykazywała zdumiewającą tendencję do zachowania swojej ponad wszelką wątpliwość grawitacyjnie nietrwałej orbity. Przez jakiś czas sprawa pachniała skandalem, gdyż winą za taki wynik obserwacji próbowano obarczyć (w trosce o dobro nauki) już to pewnych ludzi, już to maszyny rachujące, którymi się posługiwali. Brak funduszów opóźnił wysłanie właściwe ekspedycji solarycznej o dalsze trzy lata, aż do chwili, kiedy Shannahan, skompletowawszy załogę, uzyskał od Instytutu trzy jednostki o tonażu C, klasy kosmodromicznej. Półtora roku przed przybyciem ekspedycji, która wystartowała z obszaru alfy Wodnika, druga flota eksploracyjna wprowadziła z ramienia Instytutu automatyczny Sateloid - Luną 247, na okołosolaryczną orbitę. Sateloid ten po trzech kolejnych rekonstrukcjach, oddzielonych od siebie dziesiątkami lat, pracuje do dnia dzisiejszego. Dane, które zebrał, potwierdziły ostatecznie spostrzeżenie ekspedycji Ottenskjolda o aktywnym charakterze ruchów oceanu. Jeden statek Shannahana pozostał na wysokiej orbicie, dwa zaś po wstępnych przygotowaniach wylądowały na skalistym skrawku lądu, który zajmuje około sześciuset mil kwadratowych u południowego bieguna Solaris. Prace ekspedycji zakończyły się po osiemnastu miesiącach, przebiegając pomyślnie, z wyjątkiem jednego nieszczęśliwego wypadku, spowodowanego wadliwym działaniem aparatów. W łonie ekipy naukowej przyszło jednak do rozłamu na dwa zwalczające się obozy. Przedmiotem sporu stał się ocean. Uznano go na podstawie analiz za twór organiczny (nazwać go żywym nikt jeszcze podówczas nie śmiał). Gdy jednak biologowie widzieli w nim twór prymitywny - coś w rodzaju gigantycznej zespólni, a więc jak gdyby jedną, spotworniałą w swym wzroście, płynną komórkę (ale nazywali go "formacją prebiologiczną"), która cały glob otoczyła galaretowatym płaszczem, o głębokości sięgającej miejscami kilku mil - to astronomowie i fizycy twierdzili, że musi to być struktura nadzwyczaj wysoko zorganizowana, być może bijąca zawiłością budowy organizmy ziemskie, skoro potrafi w czynny sposób wpływać na kształtowanie orbity planetarnej. Żadnej bowiem innej przyczyny, wyjaśniającej zachowanie się Solaris, nie wykryto, ponadto zaś planetofizycy wykryli związek pomiędzy pewnymi procesami plazmatycznego oceanu a mierzonym lokalnie potencjałem grawitacyjnym, który zmieniał się w zależności od oceanicznej "przemiany materii". Tak więc fizycy, a nie biologowie, wysunęli paradoksalne sformułowanie "maszyna plazmatyczna" rozumiejąc przez to twór, w naszym znaczeniu może i nie ożywiony, ale zdolny do podejmowania celowych działań na skalę - dodajmy od razu - astronomiczną. W sporze tym, który jak wir wciągnął w przeciągu tygodni wszystkie najwybitniejsze autorytety, doktryna Gamowa-Shapleya zachwiała się po raz pierwszy od osiemdziesięciu lat. Jakiś czas usiłowano jeszcze bronić jej twierdzeniem, że ocean nie ma nic wspólnego z życiem, że nie jest nawet tworem "para-" czy też "prebiologicznym", lecz geologiczną formacją, zapewne niezwykłą, lecz zdolną jedynie do utrwalania orbity Solaris poprzez zmiany siły ciążenia; powoływano się przy tym na regułę Le Chateliera. Na przekór temu konserwatyzmowi wyrastały hipotezy, głoszące, jak choćby jedna z lepiej opracowanych Civita-Vitty, że ocean jest wynikiem dialektycznego rozwoju: oto od swej postaci pierwotnej, od praoceanu, roztworu leniwie reagujących ciał chemicznych, zdołał pod naciskiem warunków (to znaczy, zagrażających jego istnieniu zmian orbity), bez pośrednictwa wszystkich ziemskich szczebli rozwoju, więc omijając powstanie jedno- i wielokomórkowców, ewolucję roślinną i zwierzęcą, bez narodzin systemu nerwowego, mózgu, przeskoczyć natychmiast w stadium "oceanu homeostatycznego". Inaczej mówiąc, nie przystosowywał się jak organizmy ziemskie przez setki milionów lat do otoczenia, aby dopiero po tak olbrzymim czasie dać początek rasie rozumnej, ale zapanował nad swym otoczeniem od razu. Było to wcale oryginalne, tylko że w dalszym ciągu nikt nie wiedział, jak syropowata galareta może stabilizować orbitę ciała niebieskiego. Od wieku niemal znane były urządzenia, stwarzające sztuczne pola siłowe i grawitacyjne - grawitory - ale nikt nie wyobrażał sobie nawet, jak rezultatu, będącego - w grawitorach - wynikiem skomplikowanych reakcji jądrowych i olbrzymich temperatur, może dopiąć bezpostaciowa maź. W gazetach, zachłystujących się podówczas ku zaciekawieniu czytelników i ku zgrozie uczonych najniewybredniejszymi wymysłami na temat "tajemnicy Solaris", nie brakło i takich twierdzeń, że ocean planetarny jest... dalekim krewnym ziemskich węgorzy elektrycznych.

3-7044-вычитан мной
Gdy problem udało się, w jakiejś przynajmniej mierze, rozwikłać, okazało się, że wyjaśnienie, jak to nieraz potem bywało z Solaris, na miejsce jednej zagadki podstawiło inną, może jeszcze bardziej zdumiewającą. Badania wykazały, że ocean nie działa bynajmniej na zasadzie naszych grawitorów (co byłoby zresztą rzeczą niemożliwą), ale potrafi bezpośrednio modelować metrykę czasoprzestrzeni, co prowadzi między innymi do odchyleń w pomiarze czasu na jednym i tym samym południku Solaris. Tak więc ocean nie tylko znał w pewnym sensie, ale potrafił nawet (czego o nas nie można powiedzieć) wykorzystać konsekwencje teorii Einsteina-Boeviego. Gdy to zostało powiedziane, wybuchła w świecie naukowym jedna z najgwałtowniejszych burz naszego stulecia. Najczcigodniejsze, powszechnie uznane za prawdziwe, teorie waliły się w gruz, w literaturze naukowej pojawiały się najbardziej heretyckie artykuły, alternatywa zaś "genialny ocean" czy "grawitacyjna galareta" rozpaliła wszystkie umysły. Wszystko to działo się na dobre kilkanaście lat przed moim urodzeniem. Kiedy chodziłem do szkoły, Solaris - za sprawą poznanych później faktów - powszechnie już była uznana za planetę obdarzoną życiem - tyle że posiadającą jednego tylko mieszkańca... Drugi tom Hughesa i Eugla, który kartkowałem wciąż niemal bezmyślnie, rozpoczynał się od systematyki, tyleż oryginalnie pomyślanej, co zabawnej. Tablica klasyfikacyjna prezentowała kolejno: Typ - Polytheria, Rząd - Syncytialia, Klasa - Metamorpha. Zupełnie jak gdybyśmy znali Bóg wie ile egzemplarzy gatunku, podczas gdy w rzeczywistości wciąż był tylko jeden, co prawda wagi siedemnastu bilionów ton. Pod palcami przefruwały mi kolorowe diagramy, barwne wykresy, analizy i widma spektralne, demonstrujące typ i tempo przemiany podstawowej i jej reakcje chemiczne. Im dalej zagłębiałem się w zwalisty tom, tym więcej przemykało na kredowych stronicach matematyki; można -było sądzić, że nasza wiedza o tym przedstawicielu klasy Metamorpha, który leżał, spowity ciemnością czterogodzinnej nocy, kilkaset metrów pod stalowym dnem Stacji, jest zupełna. W rzeczywistości nie wszyscy byli jeszcze zgodni co do tego, czy to jest "istota", nie mówiąc już o tym, czy można nazwać ocean rozumnym. Wstawiłem z trzaskiem wielki tom na półkę i wydobyłem następny. Dzielił się na dwie części. Pierwsza była poświęcona streszczeniu protokołów eksperymentalnych wszystkich owych niezliczonych przedsięwzięć, których celem było nawiązanie kontaktu z oceanem. To nawiązanie kontaktu było, pamiętałem aż nazbyt dobrze, źródłem nie kończących się anegdot, kpin i dowcipów w czasie studiów; średniowieczna scholastyka wydawała się klarownym, jaśniejącym oczywistością wykładem wobec dżungli, jaką zrodziło to zagadnienie. Drugą część tomu, liczącą prawie tysiąc trzysta stron, zajmowała sama tylko bibliografia przedmiotu. Oryginalna literatura na pewno nie zmieściłaby się w pokoju, w którym siedziałem. Pierwsze próby kontaktu odbywały się za pośrednictwem specjalnych aparatów elektronowych, transformujących bodźce, przesyłane w obie strony. Ocean brał przy tym aktywny udział w kształtowaniu tych aparatów. Ale wszystko to działo się w zupełnej ciemności. Co znaczyło, że "brał udział?" Modyfikował pewne elementy zanurzanych weń urządzeń, wskutek czego zapisywane rytmy wyładowań zmieniały się, aparatury rejestrujące utrwalały mrowie sygnałów, jak gdyby strzępy jakichś olbrzymich działań wyższej analizy, ale co to wszystko znaczyło? Może były to dane o chwilowym stanie pobudzania oceanu? Może impulsy, powodujące powstawanie jego olbrzymich tworów, gdzieś, o tysiące mil od badaczy? Może przełożone na niedocieczone konstrukty elektronowe - odzwierciedlenia odwiecznych prawd tego oceanu? Może jego dzieła sztuki? Któż to mógł wiedzieć, skoro niepodobna było uzyskać dwa razy takiej samej reakcji na bodziec? Skoro raz odpowiedzią był wybuch impulsów, nieomal rozsadzających aparaty, a raz głuche milczenie? Skoro żadnego doświadczenia niepodobna było powtórzyć? Wciąż wydawało się, że stoimy o krok od rozszyfrowania tego, nieustannie powiększającego się, morza zapisów; specjalnie przecież w tym celu budowano mózgi elektronowe o przetwórczej mocy informacyjnej, jakich nie wymagał dotychczas żaden problem. Istotnie, uzyskano pewne rezultaty. Ocean - źródło elektrycznych, magnetycznych, grawitacyjnych impulsów - przemawiał jak gdyby językiem matematyki; pewne sekwencje jego prądowych wyładowań można było klasyfikować, posługując się najbardziej abstrakcyjnymi gałęziami ziemskiej analizy, teorii mnogości, pojawiały się tam homologi struktur, znanych z tej dziedziny fizyki, która zajmuje się rozważaniem wzajemnego stosunku energii i materii, wielkości skończonych i nieskończonych, cząstek i pól - to wszystko skłaniało uczonych do przekonania, że mają przed sobą myślącego potwora, że jest to rodzaj milionokrotnie rozrosłego, opasującego całą planetę, protoplazmatycznego morza-mózgu, który trawi czas ma niesamowitych w swej rozpiętości teoretycznych rozważaniach nad istotą wszechrzeczy, a wszystko to, co wychwytują nasze aparaty, stanowi drobne, przypadkowo podsłuchane strzępy owego toczącego się wiekuiście w głębinach, przerastającego wszelką możliwość naszego pojmowania, gigantycznego monologu. Tyle matematycy. Hipotezy takie określane były przez jednych jako wyraz lekceważenia ludzkich możliwości, jako padanie na twarz przed czymś, czego jeszcze nie rozumiemy, ale co da się zrozumieć jako wydobywanie z grobu starej doktryny "ignoramus et ignorabinius"; inni uważali znów, że są to szkodliwe i jałowe bajędy, że w tych hipotezach matematyków przejawia się mitologia naszych czasów, widząca w mózgu olbrzymim - elektronowym czy plazmatycznym, to wszystko jedno - najwyższy cel istnienia - summę bytu. A inni jeszcze... ale badaczy i poglądów były legiony. Cóż zresztą stanowiła cała dziedzina prób "nawiązania kontaktu" w porównaniu z innymi gałęziami solarystyki, w których specjalizacja tak się posunęła, zwłaszcza na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza, że solarysta-cybernetyk nie mógł prawie porozumieć się z solarystą-symełriadologiem. "Jak możecie się porozumieć z oceanem, jeżeli nie potraficie już tego uczynić między sobą?" - zapytał kiedyś żartobliwie Veubeke, który był wtedy, podczas moich studiów, dyrektorem Instytutu; w tym żarcie było wiele prawdy. Bo też ocean nieprzypadkowo zaszeregowano do klasy Metamorpha. Jego falująca powierzchnia mogła dawać początek najbardziej różniącym się od siebie, do niczego ziemskiego niepodobnym formom, przy czym celowość - adaptacyjna, poznawcza czy jakakolwiek inna - owych gwałtownych nieraz erupcji plazmatycznej "twórczości" była zupełną zagadką. Odstawiając na półkę tom, tak ciężki, że musiałem przytrzymać go obiema rękami, pomyślałem, że nasza wiedza o Solaris, wypełniająca biblioteki, jest bezużytecznym balastem i trzęsawiskiem faktów i znajdujemy się w takim samym miejscu, w którym poczęto ją gromadzić, przed siedemdziesięciu ośmiu laty, a właściwie sytuacja była o wiele gorsza, ponieważ cały trud tych lat okazał się daremny.

4-7471-вычитан мной
To, cośmy wiedzieli dokładnie, obejmowało same tylko zaprzeczenia. Ocean nie posługiwał się maszynami ani ich nie budował, chociaż w pewnych okolicznościach wydawał się do tego zdolny, gdyż powielał części niektórych zanurzonych w nim aparatów, ale czynił to tylko w pierwszym i drugim roku prac eksploracyjnych; potem ignorował wszelkie ponawiane z benedyktyńską cierpliwością próby, jakby stracił dla naszych urządzeń i produktów (a wynikałoby, że także i dla nas...) wszelkie zainteresowanie. Nie posiadał - kontynuuję wyliczenie naszych "negatywnych wiadomości" - żadnego systemu nerwowego ani komórek, ani struktury przypominającej białkową; nie zawsze reagował na bodźce, nawet najpotężniejsze (tak na przykład całkowicie "zignorował" katastrofę pomocniczego rakietowca drugiej ekspedycji Giesego, który runął z wysokości trzystu kilometrów na powierzchnię planety, niszcząc jądrową eksplozją swych atomowych stosów plazmę w promieniu półtorej mili). Powoli w kręgach naukowców "sprawa Solaris" brzmieć zaczęła jak "sprawa przegrana", zwłaszcza w sferach naukowej administracji Instytutu, gdzie podnosiły się w latach ostatnich głosy, domagające się obcięcia dotacji na dalsze badania. O całkowitym zlikwidowaniu Stacji nikt się dotąd nie ośmielił mówić; byłoby to zbyt jawnym przyznaniem się do klęski. Zresztą niektórzy, w rozmowach prywatnych, powiadali, że wszystko, czego nam trzeba, to strategia możliwie "honorowego" wycofania się z "afery Solaris". Dla wielu jednak, szczególnie zaś dla młodych, "afera" ta stawała się z wolna czymś w rodzaju kamienia probierczego własnej wartości: "w gruncie rzeczy - mówili - idzie o stawkę większą aniżeli o zgłębienie solaryjskiej cywilizacji, gra toczy się bowiem o nas samych, o granice ludzkiego poznania". Przez pewien czas popularny był (rozpowszechniany gorliwie przez prasę codzienną) pogląd, że myślący ocean, który opływa całą Solaris, jest gigantycznym mózgiem, przewyższającym naszą cywilizację o miliony lat rozwoju, że to jakiś "kosmiczny yoga", mędrzec, upostaciowana wszechwiedza, która dawno już pojęła płonność wszelkiego działania i dlatego zachowuje wobec nas kategoryczne milczenie. Była to po prostu nieprawda, bo żywy ocean działa, i to jak jeszcze - tyle że według innych, aniżeli ludzkie, wyobrażeń, nie buduje więc miast ani mostów, ani machin latających; nie próbuje też zwyciężyć przestrzeni ani jej przekroczyć (w czym niektórzy obrońcy wyższości człowieka za wszelką cenę upatrywali bezcenny dla nas atut), zajmuje się natomiast tysiącznymi przekształceniami - "autometamorfozą ontologiczną"; już to uczonych terminów nie brak na kartach dzieł solarystycznych! Ponieważ, z drugiej strony, człowieka, uporczywie wczytującego się we wszystkie możliwe solariana, ogarnia nieprzeparte wrażenie, iż ma przed sobą ułamki intelektualnych konstrukcji, być może genialnych, przemieszane bez ładu i składu z płodami jakiegoś kompletnego, graniczącego z obłędem, głuptactwa, powstała jako antyteza koncepcji "oceanu-yogi" myśl o "oceanie-debilu". Hipotezy te wydobyły z grobu i ożywiły jeden z najstarszych problemów filozoficznych - stosunku materii i ducha, świadomości. Trzeba było niemałej odwagi, aby po raz pierwszy - jak du Haart - przypisać oceanowi świadomość. Problem ten, przez metodologów uznany pospiesznie za metafizyczny, tlił się na dnie wszystkich nieomal dyskusji i sporów. Czy możliwe jest myślenie bez świadomości? Ale czy zachodzące w oceanie procesy można nazwać myśleniem? Czy góra to bardzo wielki kamień? Czy planeta to ogromna góra? Można używać tych nazw, ale nowa skala wielkości wprowadza na scenę nowe prawidłowości i nowe zjawiska. Problem ten stał się kwadraturą koła naszych czasów. Każdy samodzielny myśliciel usiłował wnieść w skarbnicę solarystyki swój wkład; mnożyły się teorie głoszące, że mamy przed sobą produkt degeneracji, uwstecznienia, które nastąpiło po minionej fazie "intelektualnej świetności" oceanu, już to, że ocean jest w samej rzeczy nowotworem-glejalkiem, który, narodziwszy się w obrębie ciał dawnych mieszkańców planety, pożarł je wszystkie i pochłonął, stapiając szczątki w postać wiecznie trwającego, samoodmładzającego się, ponadkomórkowego żywiołu. W białym, podobnym do ziemskiego, świetle jarzeniówek zdjąłem ze stołu aparaty i książki, które na nim leżały, i rozłożywszy na plastykowej płycie mapę Solaris, patrzałem w nią, opierając się rękami o metalowe listwy na krawędziach, żywy ocean posiadał swoje płycizny i głębie, a jego wyspy, okryte nalotem wietrzejących minerałów, świadczyły o tym, że kiedyś stanowiły jego dno - czy regulował także wyłanianie się i zapadanie formacji skalnych, zanurzonych w swym łonie? Było to zupełnie ciemne. Patrzyłem na olbrzymie, pomalowane różnymi tonami fioletu i błękitu półkule na mapie, doznając, nie wiem po raz który już w życiu, zdumienia równie wstrząsającego, jak owo pierwsze, zaznane, kiedy jako chłopiec dowiedziałem się w szkole o istnieniu Solaris. Nie wiem, jak to się stało, że otoczenie wraz z czuwającą w nim tajemnicą śmierci Gibariana, że nawet moja niewiadoma przyszłość wydały mi się naraz nieważne, i nie myślałem o niczym, zatopiony w oglądaniu tej przerażającej każdego człowieka mapy. Poszczególne połacie żywotworu nosiły nazwy od badaczy, którzy poświęcili się ich eksploracji. Wpatrywałem się w opływający równikowe archipelagi glejomasyw Thexalla, kiedy poczułem czyjś wzrok. Wciąż jeszcze stałem nad mapą, ale już jej nie widziałem, byłem jak sparaliżowany. Drzwi miałem na wprost siebie; były zastawione skrzynkami i przysuniętą do nich szafką. To jakiś automat - pomyślałem - chociaż żadnego nie było przedtem w pokoju, a nie mógł wejść nie zauważony przez mnie. Skóra na karku i plecach zaczynała mnie piec, uczucie ciężkiego, nieruchomego wzroku stawało się nie do zniesienia. Nie zdawałem sobie sprawy z tego, że wciągając głowę w ramiona coraz mocniej opieram się o stół, który zaczął wolno sunąć po podłodze; ten ruch jak gdyby wyzwolił mnie. Odwróciłem się gwałtownie. Pokój był pusty. Przede mną ziało tylko czernią wielkie półkoliste okno. Wrażenie nie ustępowało. Ciemność patrzała na mnie, bezpostaciowa, olbrzymia, bezoka, pozbawiona granic. Mroku za szybami nie rozwidniała żadna gwiazda. Zaciągnąłem światłoszczelne zasłony. Nie byłem na Stacji nawet godziny, a zaczynałem już rozumieć, dlaczego zdarzały się na niej wypadki manii prześladowczej. Połączyłem to odruchowo ze śmiercią Gibariana. Znając go, myślałem dotąd, że nic nie mogłoby zaburzyć jego umysłu. Przestałem być tego pewny. Stałem na środku pokoju obok stołu. Oddech uspokoił się, czułem, jak pot, który wystąpił mi na czoło, stygnie. O czym to pomyślałem przed chwilą? Prawda - o automatach. To, że nie napotkałem żadnego w korytarzu ani w pokojach, było bardzo dziwne. Gdzie się wszystkie podziały? Jedyny, z którym się zetknąłem - na odległość - należał do mechanicznej obsługi lotniska. A inne? Spojrzałem na zegarek. Właściwie powinienem już pójść do Snauta. Wyszedłem. Korytarz oświetlały dość słabo świetlówki biegnące pod sufitem. Minąłem dwoje drzwi, aż doszedłem do tych, na których widniało nazwisko Gibariana. Stałem przed nimi długo. Stację wypełniała cisza. Ująłem klamkę. Właściwie wcale nie chciałem tam wejść. Ugięła się, drzwi odsunęły się o cal, powstała szpara, przez mgnienie czarna, potem zapaliło się tam światło. Teraz mógłby mnie dojrzeć każdy przechodzący korytarzem. Przekroczyłem szybko próg i zamknąłem drzwi za sobą, bezgłośnie i mocno. Potem odwróciłem się.

5-7493-вычитан мной
Stałem dotykając prawie plecami drzwi. Był to pokój większy od mego, też o panoramicznym oknie, w trzech czwartych zasłoniętym przywiezioną niewątpliwie z Ziemi, nie należącą do ekwipunku Stacji, firanką, w drobne niebieskie i różowe kwiatki. Wzdłuż ścian ciągnęły się półki biblioteczne i szafki, jedne i drugie emaliowane na bardzo jasną zieleń o srebrzystym połysku. Zawartość ich, wywalona całymi stosami na podłogę, piętrzyła się między stołkami i fotelami. Tuż przede mną zagradzały przejście dwa kroczące stoliczki, obalone i wryte częściowo w sterty czasopism, które wyrywały się z pękniętych teczek. Otwarte, wachlujące kartkami książki zalane były płynami z potłuczonych kolb i flaszek o dotartych korkach, w przeważnej części tak grubościennych, że zwykły upadek na podłogę, nawet ze znacznej wysokości, nie zdołałby ich roztrzaskać. Pod oknem leżało przewrócone biurko z rozbitą lampką roboczą na wysięgowym ramieniu; taboret leżał przed nim, a jego dwie nogi zagłębiły się w na pół wyciągniętych szufladach. Istna powódź kartek, ręcznym pismem pokrytych arkuszy, papierów pokrywała całą podłogę. Poznałem pismo Gibariana i pochyliłem się nad nimi. Podnosząc luźne arkusze, zauważyłem, że moja ręka rzuca nie pojedynczy jak dotąd, ale podwójny cień. Odwróciłem się. Różowa firanka płonęła jakby zapalona u góry, ostrą linią gwałtownie błękitnego ognia, który rozszerzał się z każdą chwilą. Szarpnąłem materiał w bok - oczy poraził przeraźliwy pożar. Zajmował trzecią część horyzontu. Gęstwina długich, upiornie rozciągniętych cieni biegła wgłębieniami fal ku Stacji. To był wschód. W strefie, w której znajdowała się Stacja, po godzinnej nocy na niebo wstępowało drugie, błękitne słońce planety. Samoczynny wyłącznik zgasił światła sufitowe, kiedy wróciłem do porzuconych papierów. Trafiłem na zwięzły opis doświadczenia, projektowanego przed trzema tygodniami - Gibarian zamierzał poddać plazmę działaniu bardzo twardych promieni rentgenowskich. Z tekstu zorientowałem się, że był przeznaczony dla Sartoriusa, który miał zorganizować eksperyment - trzymałem w ręku kopię. Białe arkusze papieru zaczynały mnie razić. Dzień, który nastał, był inny od poprzedniego. Pod pomarańczowym niebem stygnącego słońca ocean, atramentowy, z krwawymi odbłyskami, pokrywała niemal zawsze brudnoróżowa mgła, stapiająca w jedno sklepienie, chmury, fale - to wszystko teraz znikło. Nawet przefiltrowane przez różową tkaninę światło płonęło jak palnik potężnej lampy kwarcowej. Opalenizna moich rąk stała się w nim prawie szara. Cały pokój odmienił się, wszystko, co miało odcień czerwony, zbrązowiało i zblakło na kolor wątroby, natomiast przedmioty białe, zielone i żółte wyostrzyły się w kolorze, że zdawały się promieniować własnym blaskiem. Mrużąc oczy, spojrzałem przez szparę firanki: niebo było białym morzem ognia, pod którym drgał i dygotał jak gdyby płynny metal. Zacisnąłem powieki z rozszerzającymi się w polu widzenia czerwonymi kręgami. Na konsolce umywalki (jej brzeg był strzaskany) odkryłem ciemne szkła, zakrywające niemal pół twarzy, i nałożyłem je. Zasłona okienna gorzała teraz jak płomień sodu. Czytałem dalej, podnosząc arkusze z ziemi i układając je na jedynym nie przewróconym stoliku. Części tekstu brakowało. Szły protokoły doświadczeń już przeprowadzonych. Dowiedziałem się z nich, że poddali ocean napromieniowaniu przez cztery dni w punkcie znajdującym się o tysiąc czterysta mil na północo-wschód od obecnego położenia. Wszystko to razem zaskoczyło mnie, ponieważ użycie promieni rentgenowskich było zakazane konwencją ONZ ze względu na ich zabójcze działanie, a byłem zupełnie pewny, że nikt nie zwracał się do Ziemi, aby uzyskać na te eksperymenty pozwolenie. W pewnej chwili, podnosząc głowę, zobaczyłem w lustrze uchylonych drzwi szafy własne odbicie, śmiertelnie białą twarz z czarnymi szkłami. Niesamowicie wyglądał pokój, płonący bielą i błękitem, ale po kilku minutach dało się słyszeć przeciągłe zgrzytanie i z zewnątrz zasunęły się na okna hermetyczne klapy; wnętrze ściemniało i zapaliło się sztuczne światło, dziwnie teraz blade. Robiło się tylko coraz cieplej, aż miarowy ton, dobywający się z przewodów klimatyzacji, upodobnił się do wytężonego skomlenia. Aparatury chłodnicze Stacji pracowały całą mocą. Mimo to martwy upał wciąż jeszcze rósł. Dobiegły mnie kroki. Ktoś szedł korytarzem. Dwoma bezszelestnymi stąpnięciami znalazłem się u drzwi. Kroki zwolniły i zamarły. Ten, kto szedł, stał za drzwiami. Klamka pomału ugięła się; nie myśląc, odruchowo chwyciłem ją z mojej strony i przytrzymałem. Ucisk nie wzmagał się, ale i nie słabł. Ten ktoś po drugiej stronie drzwi zachowywał się tak samo bezgłośnie, jak gdyby zaskoczony. Trzymaliśmy klamkę przez dobrą chwilę. Potem odskoczyła mi nagle w dłoni - puszczona wolno, a słaby szelest świadczył, że tamten odchodzi. Stałem jeszcze nasłuchując, ale panowała cisza. Pośpiesznie złożyłem we czworo i schowałem do kieszeni notatki Gibariana. Podszedłem z wolna do szafy i zajrzałem do środka - kombinezony i ubrania były ściśnięte i upchane w jeden kąt, jakby ktoś tam stał. Spod stosu papierów na podłodze wystawał rożek koperty. Podniosłem ją. Była zaadresowana do mnie. Ze ściśniętym nagle gardłem rozerwałem kopertę i musiałem się przemóc, żeby rozłożyć małą kartkę papieru, która tkwiła w środku. Swoim regularnym, nadzwyczaj drobnym, ale czytelnym pismem Gibarian zanotował: Ann. Solar. Vol. I. Anex, także: Vot. Separat. Messengera w spr. F.; "Mały Apokryf" Ravintzera. To było wszystko, ani jednego słowa więcej. Pismo nosiło ślady pośpiechu. Czy to była jakaś ważna wiadomość? Kiedy to napisał? Pomyślałem, że muszę jak najszybciej pójść do biblioteki. Ów aneks do pierwszego solarystycznego rocznika znałem, to znaczy, wiedziałem o jego istnieniu, ale nie miałem go nigdy w ręce, przedstawiał bowiem czysto historyczną wartość. Natomiast o jakimś Ravintzerze ani o jego "Małym Apokryfie" nigdy nawet nie słyszałem. Co robić? Spóźniłem się już o kwadrans. Raz jeszcze, od drzwi, objąłem oczami cały pokój. Teraz dopiero zauważyłem przytwierdzone pionowo do ściany składane łóżko, bo zasłaniała je rozwinięta mapa Solaris. Za mapą coś wisiało. Był to kieszonkowy magnetofon w futerale. Wyjąłem aparat, futerał powiesiłem na dawnym miejscu, a magnetofon wsunąłem do kieszeni. Spojrzałem na licznik - prawie cała szpula była nagrana. Znowu stałem przez sekundę u drzwi z zamkniętymi oczami, wsłuchując się z wysiłkiem w ciszę panującą na zewnątrz. Nic. Otworzyłem drzwi, korytarz wydał mi się czarną czeluścią, zdjąłem dopiero teraz ciemne szkła i zobaczyłem słabe światła sufitowe. Zamknąłem za sobą drzwi i poszedłem w lewo, ku radiostacji. Zbliżyłem się do okrągłej komory, z której rozchodziły się korytarze na kształt szprych koła, kiedy mijając jakieś ciasne, boczne przejście wiodące, zdaje się, do łazienek, zobaczyłem wielką, niewyraźną, prawie zlewającą się z półmrokiem postać. Zatrzymałem się jak wryty. Z głębi owego odgałęzienia szła niespiesznym, kaczkowatym chodem ogromna Murzynka. Zobaczyłem błysk jej białek i prawie równocześnie usłyszałem miękkie, bose plaśnięcia jej stóp. Nie nosiła nic oprócz błyszczącej żółtawo, jakby ze słomy uplecionej spódniczki; miała olbrzymie, obwisłe piersi, a czarne ramiona dorównywały udom normalnego człowieka; minęła mnie, nie spojrzawszy nawet w moją stronę - w odległości metra - i poszła, kołysząc słoniowatymi kłębami, podobna do owych steatopygicznych rzeźb z epoki kamienia łupanego, jakie widuje się czasem w muzeach antropologicznych.

6-7366-вычитан мной
Korytarz był pusty. Prowadził najpierw prosto, potem zakręcał w prawo. Nie byłem nigdy na Stacji, ale przez sześć tygodni mieszkałem - w ramach wstępnego treningu - w jej dokładnej kopii, znajdującej się w Instytucie, na Ziemi. Wiedziałem, dokąd prowadzą schodki o aluminiowych stopniach. Biblioteka była nie oświetlona. Po omacku odnalazłem kontakt. Kiedy wyszukałem w kartotece pierwszy tom solaryjskiego rocznika wraz z aneksem, po naciśnięciu klawisza zapaliło się czerwone światełko. Sprawdziłem w rejestratorze - książka znajdowała się u Gibariana, podobnie jak druga - ów "Mały Apokryf". Zgasiłem światło i wróciłem na dół. Bałem się wejść do jego kabiny mimo zasłyszanych przedtem kroków. Mogła tam wrócić. Jakiś czas stałem przed drzwiami, aż, zaciskając szczęki, przemogłem się i wszedłem. Oświetlony pokój był pusty. Zacząłem, przerzucać książki leżące na podłodze u okna; w pewnej chwili podszedłem do szafy i zamknąłem ją. Nie mogłem patrzeć w to puste miejsce pomiędzy kombinezonami. Pod oknem aneksu nie było. Przekładałem metodycznie tom za tomem, aż dotarłszy do ostatniej kupy książek, spoczywających między łóżkiem a szafą, odnalazłem poszukiwany tom. Miałem nadzieję, że odnajdę w nim jakąś wskazówkę, i rzeczywiście - w spisie nazwisk tkwiła zakładka; czerwonym ołówkiem zakreślone zostało nazwisko, które mi nic nie mówiło: Andre Berton. Występowało na dwu różnych stronach. Zajrzałem najpierw w miejscu wcześniejszym i dowiedziałem się, że Berton był rezerwowym pilotem statku Shannahana. Następna wzmianka o nim znajdowała się z górą sto stron dalej. Bezpośrednio po lądowaniu ekspedycja postępowała z nadzwyczajną ostrożnością, ale gdy po szesnastu dniach okazało się, że plazmatyczny ocean nie tylko nie wykazuje żadnych oznak agresywności, ale cofa się przed każdym zbliżanym do jego powierzchni przedmiotem i, jak może, unika bezpośredniego kontaktu z aparatami czy ludźmi, Shannahan i jego zastępca Timolis znieśli część podyktowanych ostrożnością obostrzeń postępowania, gdyż nad wyraz utrudniały i opóźniały prowadzenie prac. Ekspedycja została wówczas rozbita na małe, dwu- i trójosobowe grupy, dokonujące kilkusetmilowych nieraz lotów nad oceanem; używane poprzednio jako osłona miotacze, zamykające teren prac, umieszczono w Bazie. Pierwsze cztery dni po tej zmianie metodyki upłynęły bez jakichkolwiek wypadków, jeśli nie liczyć trafiających się od czasu do czasu uszkodzeń aparatury tlenowej skafandrów, gdyż wylotowe zawory okazały się wrażliwe na korodujące działanie trującej atmosfery. W związku z tym trzeba je było codziennie prawie zmieniać na nowe. W dniu piątym, a dwudziestym pierwszym licząc od momentu lądowania, dwu badaczy, Carucci i Fechner (pierwszy był radiobiologiem, a drugi fizykiem), dokonało eksploracyjnego lotu nad oceanem, w małym dwuosobowym aeromobilu. Nie był to pojazd latający, ale ślizgowiec, który porusza się na poduszce zgęszczonego powietrza. Gdy po sześciu godzinach nie wrócili, Timolis, który zawiadywał Bazą pod nieobecność Shannahana, zarządził alarm i wysłał wszystkich dostępnych ludzi na poszukiwania. Fatalnym zbiegiem okoliczności łączność radiowa urwała się tego dnia, około godziny po wyruszeniu grup eksploracyjnych; przyczyną była wielka plama czerwonego słońca, wysyłająca silne promieniowanie korpuskularne w wierzchnie warstwy atmosfery. Działały jedynie aparaty fal ultrakrótkich, umożliwiając porozumiewanie się na odległość nie przekraczającą dwudziestu kilku mil. Na domiar złego przed zachodem słońca mgła zgęstniała i poszukiwania trzeba było przerwać. Już kiedy grupy ratownicze wracały do Bazy, jedna odkryła aeromobil, w odległości zaledwie 80 mil od brzegu. Silnik pracował i maszyna, nie uszkodzona, unosiła się nad falami. W przezroczystej kabinie znajdował się jeden tylko, na pół przytomny człowiek - Carucci. Aeromobil doprowadzono do Bazy, a Carucciego poddano zabiegom lekarskim; jeszcze tego samego wieczoru wrócił do przytomności. O losie Fechnera nic nie mógł powiedzieć. Pamiętał tylko, że w czasie gdy zamierzali już wracać, jął odczuwać duszność. Zawór wydechowy jego aparatu zacinał się i do wnętrza skafandra przy każdym wdechu dostawała się niewielka ilość trujących gazów. Fechner, usiłując naprawić jego aparat, musiał odpiąć pasy i wstać. To była ostatnia rzecz, jaką pamiętał Carucci. Przypuszczalny bieg wypadków był - według oceny fachowców - następujący: naprawiając aparat Carucciego, Fechner otworzył dach kabiny, prawdopodobnie dlatego, że pod niską kopułką nie mógł się swobodnie poruszać. Było to dopuszczalne, gdyż kabina takich maszyn nie jest hermetyczna i stanowi jedynie osłonę przed wpływami atmosferycznymi i wiatrem. Podczas tych manipulacji musiał zepsuć się aparat tlenowy Fechnera, który, zamroczony, wspiął się na górę, wydostał się przez otwór kopułki na grzbiet maszyny i spadł do oceanu. Taka jest historia pierwszej ofiary oceanu. Poszukiwania ciała - w skafandrze winno się było unosić na falach - nie dały żadnego rezultatu. Zresztą może i pływało: dokładne przetrząśnięcie tysięcy mil kwadratowych prawie nieustannie okrytej łachami mgieł, falującej pustyni przekraczało możliwości ekspedycji. Do zmierzchu - wracani do wypadków poprzednich - wróciły wszystkie aparaty. ratownicze z wyjątkiem dużego, towarowego helikoptera, na którym wyleciał Berton. Ukazał się nad Bazą prawie w godzinę po zapadnięciu ciemności, kiedy poważnie się już o niego lękano. Znajdował się w stanie szoku nerwowego; wydostał się z aparatu o własnych siłach tylko po to, aby się rzucić do ucieczki; powstrzymywany, krzyczał i płakał; u mężczyzny, który miał za sobą siedemnaście lat kosmicznej żeglugi w najcięższych nieraz warunkach, było to zdumiewające. Lekarze przypuszczali, że i Berton uległ zatruciu. Po dwu dniach Berton, który nawet wróciwszy do pozornej równowagi, nie chciał ani na chwilę opuścić wnętrza głównej rakiety ekspedycji ani nawet podejść do okna, z którego otwierał się widok na ocean, oświadczył, że pragnie złożyć raport ze swego lotu. Nalegał na to twierdząc, że jest to rzecz najwyższej wagi. Raport ów po zbadaniu go przez radę ekspedycji uznany został za chorobliwy twór umysłu, zatrutego gazami atmosfery, i jako taki dołączony nie do historii ekspedycji, ale do historii choroby Bertona, na czym się cała rzecz zakończyła. Tyle mówił aneks. Domyślałem się, że sedno sprawy stanowił, oczywiście, sam raport Bertona - to, co doprowadziło owego pilota dalekiego zasięgu do nerwowego załamania. Po raz wtóry wziąłem się do wertowania książek, ale "Małego Apokryfu" nie udało mi się odnaleźć. Byłem coraz bardziej zmęczony, odłożyłem więc dalsze poszukiwania do jutra i opuściłem kabinę. Kiedy mijałem aluminiowe schody, zobaczyłem leżące na stopniach płaty padającego z góry światła. A więc Sartorius pracował wciąż jeszcze, o tej porze! Pomyślałem, że powinienem go zobaczyć. Na górze było nieco cieplej. W szerokim, niskim korytarzu buszował słaby powiew. Pasemka papieru furkotały zapamiętale nad wylotami wentylacyjnymi. Drzwi głównego laboratorium tworzyła gruba płyta chropawego szkła, ujęta w metalową ramę. Od wewnątrz szkło było przesłonięte czymś ciemnym; światło dobywało się tylko przez wąskie, podsufitowe okna. Nacisnąłem sztabę. Jak się tego spodziewałem, drzwi nie poddały się. W środku panowała cisza, od czasu do czasu rozlegał się słaby pisk jakby gazowego płomienia. Zapukałem - żadnej odpowiedzi.

Марусяк Валерий · major Зарегистрирован: 11.08.2008 Сообщения: 905

Прелестно - уже есть один иностранный! Просто для сведения: мои возможности редактирования ограничены русским и украинским языками Smile

. Поэтому, скорее всего, тексты на иностранных языках будут загружены точно в таком виде, в каком вы их пришлете.

Gem

Чешский язык

1-7535
Rourovitá chodba byla prázdná. Stál jsem chvíli před zavřenými dveřmi a naslouchal. Stěny byly tenké, zvenčí sem doléhalo kvílení větru. Na dveřní desce jsem si všiml nakřivo, nedbale přilepeného obdélníčku náplasti, na níž bylo tužkou napsáno: "Člověk." Hleděl jsem na to nezřetelně načmárané slovo. Na chvíli se mne zmocnila chuť vrátit se ke Snautovi, ale pochopil jsem, že to není možné. Jeho šílenecké varování mi ještě znělo v uších. Pohnul jsem se a ramena mi poklesla pod nesnesitelnou tíhou skafandru. Tiše, jako kdybych se mimoděk skrýval před neviditelným pozorovatelem, vrátil jsem se do kulaté místnosti s paterými dveřmi. Byly na nich tabulky: Dr. Gibarian, Dr. Snaut, Dr. Sartorius. Na čtvrtých dveřích nebylo nic. Chvíli jsem váhal, ale pak jsem lehce zmáčkl kliku a pomalu je otevřel. Když se dveře otvíraly, měl jsem pocit hraničící s jistotou, že uvnitř někdo je. Vstoupil jsem. Nebyl tam nikdo. Stejné, jen o něco menší vypouklé okno vedoucí na oceán, který se tady - proti slunci - leskl mastně, jako kdyby z vln stékal červeně zbarvený olej. Celý pokoj podobající se lodní kabině byl zalit jeho šarlatovým odleskem. Po jedné straně stály police s knihami a mezi nimi postel na kardanových závěsech, nyní sklopená do svislé polohy a upevněná ke stěně. Po druhé straně byla spousta skříněk. V mezerách mezi nimi visely v niklových rámech letecké snímky slepené lepicí páskou, v kovových držácích byly baňky a zkumavky, zazátkované vatou, a pod oknem stály bílé smaltované kovové schránky ve dvou řadách, takže se mezi nimi dalo sotva projít. Víka některých byla odklopena. Uvnitř bylo nejrůznější nářadí a hadice z plastických hmot. V obou koutech místnosti byly instalovány kohoutky, ventilační zařízení a mrazicí skříně. Mikroskop stál na zemi, na velikém stole u okna nebylo pro něj už místo. Když jsem se otočil, spatřil jsem hned vedle dveří, jimiž jsem vstoupil, pootevřenou, až ke stropu sahající skříň plnou kombinéz, pracovních a ochranných plášťů, prádla uloženého v poličkách a protiradiačních holínek, mezi nimiž se leskly hliníkové láhve k přenosným kyslíkovým přístrojům. Dva tyto aparáty i s maskami visely přes pelest sklopené postele. Všude vládl stejný zmatek, zahlazený jen zhruba, ve spěchu, halabala. Zkoumavě jsem nasál nosem vzduch. Ucítil jsem slabou vůni chemikálií a stopy pronikavého pachu - že by to byl chlór? Instinktivně jsem očima vyhledal ventilační otvory v rozích pod stropem. Papírové proužky přilepené k jejich rámům se klidně vlnily. Znamenalo to, že kompresory pracují a udržují normální cirkulaci vzduchu. Přenesl jsem knihy, přístroje a nástroje ze dvou židlí do kouta a napěchoval je tam, jak jen to šlo, takže kolem postele, mezi skříní a poličkami vznikl relativně volný prostor. Přitáhl jsem stojací věšák, že na něj pověsím skafandr, a už jsem držel v rukou zámky zdrhovadel. Vzápětí jsem je však zase pustil. Nemohl jsem se nějak rozhodnout k tomu, abych skafandr odložil, měl jsem pocit, že se tím stanu bezbranným. Ještě jednou jsem pohledem přelétl celý pokoj, přesvědčil se, zda jsem dobře přibouchl dveře, a protože neměly zámek, přistrčil jsem k nim po krátkém váhání dvě nejtěžší plechové schránky. Když jsem se takto provizorně zabarikádoval, vysvobodil jsem se trojím trhnutím ze své těžké, vrzající kukly. V úzkém zrcadle na vnitřní straně skříňových dveří bylo vidět část místnosti. Koutkem oka jsem tam zachytil nějaký pohyb, vyskočil jsem, ale byl to jen můj vlastní obraz. Trikot pod skafandrem byl propocený. Svlékl jsem jej. Pak jsem odstrčil skříň. Šlo to lehce. Ve výklenku za ní se zaleskly stěny miniaturní koupelny. Na podlaze pod sprchou ležela veliká plochá kazeta. Vynesl jsem ji nikoli bez námahy do pokoje. Když jsem ji pokládal na podlahu, víko odskočilo, jako by bylo na péro. Uvnitř jsem spatřil řadu přihrádek zaplněných podivnými exponáty: spousta jakoby zkarikovaných anebo jen zhruba opracovaných napodobenin nástrojů, které se povalovaly ve skříňkách v pokoji; všechny tyto napodobeniny byly z podivného tmavého kovu a ani jedna z nich se nedala použít, byly nedotvarované, zaoblené, částečně roztavené, jako by je někdo vynesl z požáru. Nejpodivnější na tom bylo, že stejně znetvořeny byly i keramické, tedy prakticky netavitelné rukojeti. V žádné laboratorní peci nelze dosáhnout jejich teploty tání - snad jen v atomovém reaktoru. Sáhl jsem do kapsy svého pověšeného skafandru pro malý detektor záření, ale když jsem jej přiblížil k těm troskám nástrojů, černý jazýček se ani nepohnul. Měl jsem na sobě jen plavky a síťované tričko. Odhodil jsem obojí jako hadry na podlahu a nahý jsem skočil pod sprchu. Pod proudem vody jsem pocítil úlevu. Kroutil jsem se pod přívalem horkých tvrdých vodních jehel, masíroval si tělo, prskal, všechno nějak přehnaně, jako bych ze sebe vytřásal, vyvrhoval všechnu tu kalnou, podezřeními infikující nejistotu, jíž byla celá stanice prosycena. Našel jsem si ve skříni lehký tělocvičný úbor, který se dá nosit také pod skafandrem, a přendal jsem si do jeho kapes všechen svůj skromný majetek; mezi listy zápisníku jsem ucítil něco tvrdého; byl to klíč od mého pozemského bytu; bůhvíjak se mi sem připletl. Chvíli jsem jej obracel v prstech, nevěda co s ním. Nakonec jsem ho položil na stůl. Napadlo mě, že snad budu potřebovat nějakou zbraň. Univerzální kapesní nůž určitě jako zbraň nemohl sloužit, ale neměl jsem nic jiného a taky jsem ještě nebyl v takovém duševním rozpoložení, abych se pustil do hledání nějakého vrhače paprsků nebo něčeho podobného. Sedl jsem si na kovovou židličku uprostřed velkého prostranství, co nejdál od všeho. Chtěl jsem být sám. Se zadostiučiněním jsem konstatoval, že mám ještě více než půl hodiny času. Marná sláva, mám už v povaze puntičkářské dodržování všech závazků a slibů, závažných i méně důležitých. Ručičky na čtyřiadvacetihodinovém ciferníku ukazovaly sedm hodin. Slunce zapadalo. Sedm hodin zdejšího času, to znamená dvacet hodin palubního času na Prométheovi. Na Moddardových obrazovkách se Solaris musela už zmenšit na velikost jiskřičky a neliší se teď v ničem od hvězd. Co je mně však do Prométhea? Zavřel jsem oči. Bylo úplné ticho, nebral-li jsem v úvahu pravidelně se ozývající zvuky v potrubí. Kapky vody v koupelně se tiše rozstřikovaly na porcelánu. Gibarian tedy nežije. Jestliže jsem Snautovi dobře rozuměl, uplynulo od jeho smrti jen něco přes půl dne. Co udělali s tělem? Pohřbili je? Jenže na této planetě to není možné. Dost dlouho jsem o tom věcně uvažoval, jako kdyby nebožtíkův osud byl v tomto okamžiku tím nejdůležitějším. Teprve když jsem si uvědomil nesmyslnost takových úvah, vstal jsem a začal jsem se procházet napříč pokojem, bezmyšlenkovitě jsem odkopával rozházené knihy a také jakýsi malý prázdný polní chlebník; sehnul jsem se a zvedl jej. Nebyl prázdný. Byla v něm láhev z tmavého skla, tak lehounká, jako by byla vyfoukaná z papíru. Podíval jsem se skrz ni do okna, do ponuře rudnoucí, špinavou mlhou zacloněné poslední záře západu. Co se to se mnou děje? Proč se tak zajímám o každou pitomost, o každou maličkost, která mi přijde do rukou? Trhl jsem sebou, protože se rozsvítilo světlo. Přirozeně, fotobuňka zareagovala na houstnoucí soumrak. Byl jsem pln jakéhosi očekávání. Napětí vzrůstalo tak, že jsem nakonec nesnesl za sebou prázdný prostor. Rozhodl jsem se, že s tímhle pocitem budu bojovat. Přistrčil jsem židli k poličkám. Vytáhl jsem si odtud druhý svazek Hughesovy a Eugelovy monografie "Dějiny Solaris", mně až příliš dobře známý, opřel jsem si tlustý, nepoddajný hřbet knížky o koleno a začal v ní listovat.

2-7246
Solaris byla objevena téměř sto let před mým narozením. Tato planeta obíhá okolo dvou sluncí - červeného a modrého. Více než čtyřicet let se k ní nepřiblížil žádný kosmický koráb. Gamovova-Shapleyova teorie o nemožnosti vzniku života na planetách dvojhvězd byla v oněch dobách považována za fakt. Vlivem změn gravitačních sil vyvolaných vzájemným oběhem dvojice sluncí se oběžné dráhy takových planet neustále mění. Gravitační poruchy střídavě prodlužují a zkracují oběžnou dráhu planety a zárodky života, pokud vzniknou, jsou zničeny buď zářením a vedrem, anebo ledovým chladem. K těmto změnám dochází v periodách, dlouhých miliony let, čili z astronomického nebo biologického hlediska v periodách velmi krátkých, vždyť vývoj života vyžaduje několika set milionů, ne-li celé miliardy let. Solaris se měla podle původních propočtů v průběhu příštích pěti set tisíc let přiblížit na vzdálenost poloviny astronomické jednotky ke svému červenému slunci a za další milion let se zřítit do jeho žhavé výhně. Ale už po deseti patnácti letech se vědci přesvědčili, že dráha planety nevykazuje ani v nejmenším očekávané změny, že se chová, jako by byla stálá, tak stálá jako oběžné dráhy planet naší sluneční soustavy. Opakovali tedy, teď už s maximální přesností, pozorování a propočty, ale ty potvrdily pouze to, co bylo už známo: že Solaris má nestálou oběžnou dráhu. Solaris, dosud jen jedna ze stovek planet, objevovaných rok co rok, o nichž jsou ve velikých statistikách sotva několikařádkové zmínky, týkající se jejich drah, postoupila rázem do kategorie těles, jež si zaslouží zvláštní pozornosti. Asi čtyři roky po tomto objevu ji obletěla Ottenskjoldova výprava, která zkoumala planetu z Laokoonta a dvou doprovodných pomocných lodí. Tato výprava měla charakter provizorního, improvizovaného průzkumu tím spíše, že nebyla schopna na planetě přistát. Uvedla na rovníkové a poledníkové oběžné dráhy větší počet automatických pozorovacích satelitů, jejichž hlavním úkolem bylo měření gravitačních potenciálů. Kromě toho byl prozkoumán povrch planety; je téměř celá pokryta oceánem až na nečetné ploché vyvýšeniny, které se zvedají nad jeho hladinu. Celková plocha těchto souší nedosahuje ani rozlohy Evropy ačkoliv průměr Solaris je o dvacet procent větší než průměr Země. Tyto kousky skalnaté a pusté souše jsou rozsety nepravidelně, ale nejvíce je jich na jižní polokouli. Výprava prozkoumala také atmosféru, která neobsahuje kyslík, a provedla velmi důkladná měření hustoty planetární hmoty, albeda a jiných astronomických veličin. Jak se očekávalo, nebyly nalezeny žádné známky života ani na souši, ani v oceánu. V průběhu dalších deseti let jevila Solaris, teď už centrum pozornosti všech badatelů z této oblasti, překvapující tendenci zachovat si svou dosavadní - jinak přece prokázaně nestálou - oběžnou dráhu. Nějakou dobu to zavánělo dokonce skandálem, protože se objevily pokusy (ovšem v zájmu vědy) obvinit za tak podivné výsledky pozorování buďto určité lidi, nebo počítače, jichž používali. Nedostatek finančních fondů způsobil, že druhá, teď už důkladně vybavená výprava na Solaris se opozdila o další tři roky, a to až do doby, kdy Shannahan shromáždil posádku a dostal od Institutu tři lodě mezihvězdné třídy o tonáži C. Půldruhého roku před návratem této expedice, která startovala z oblasti alfy Vodnáře, vypustila druhá explorační flotila na příkaz Institutu na oběžnou dráhu kolem Solaris automatický sateloid, Lunu 247. Tento sateloid, který byl, vždy po několika desetiletích, už třikrát rekonstruován, pracuje dodnes. Údaje, které nashromáždil, potvrdily definitivně domněnky Ottenskjoldovy expedice, že totiž pohyby oceánu na Solaris mají aktivní charakter. Jedna Shannahanova loď zůstala na vysoké oběžné dráze, zbylé dvě pak přistály na skalnatém kousku souše rozkládající se na ploše asi šesti set čtverečních mil poblíž jižního pólu Solaris. Výprava skončila svou práci po osmnácti měsících; všechno proběhlo dobře, až na jedno neštěstí, zaviněné závadou na přístrojích. Ve vědeckém týmu došlo však k rozkolu; vytvořily se dva navzájem se potírající tábory. Předmětem jejich sporu se stal oceán. Na základě analýzy jej prohlásili za organický útvar (nazvat jej živým se tehdy ještě nikdo neodvážil). Avšak zatímco biologové v něm viděli útvar primitivní -něco na způsob gigantické konglobace, tedy jediné kapalinné buňky (ale přitom tomu říkali "prebiologická formace"), která dosáhla zrůdných rozměrů, takže obalila celý glóbus rosolovitým pláštěm tlustým místy až několik mil - tvrdili astronomové a fyzikové, že je to zřejmě struktura neobyčejně vysoce organizovaná, převyšující svou složitostí snad i zemské organismy, protože jak jinak by byla schopna aktivně ovlivňovat oběžnou dráhu planety. Žádnou jinou příčinu, která by vysvětlovala chování Solaris, totiž neobjevili; planetofyzikové navíc odhalili souvislost mezi jistými procesy probíhajícími v plazmatickém oceánu a mezi lokálně měřeným gravitačním potenciálem; ten se totiž měnil závisle na oceánické "látkové výměně". Tak tedy fyzikové, a ne biologové, přišli s onou paradoxní formulací "plazmatický mechanismus"; rozuměli tím útvar podle našich kritérií snad i neživý, ale schopný účelného jednání, a to hned v astronomických rozměrech. Tento spor, který jako vír zatáhl do sebe v několika týdnech všechny největší autority, otřásl poprvé po osmdesáti letech Gamovovou-Shapleyovou doktrínou. Nějakou dobu se ještě pokoušeli ji bránit tvrzením, že oceán na Solaris nemá nic společného s životem, že to není dokonce ani útvar "parabiologický" či "prebiologický", nýbrž geologická formace, jistě neobvyklá, avšak schopná udržovat oběžnou dráhu planety jen a jen změnou gravitační síly; odvolávali se přitom na Le Chatelierovo pravidlo. Proti těmto konzervativním názorům se rodily hypotézy, hlásající - jako například jedna z nich, výborně propracovaná hypotéza Civitova-Vittova -, že oceán je plodem dialektického vývoje. Ze své prapůvodní podoby, z praoceánu, z roztoku líně reagujících chemických substancí byl pod tlakem podmínek (to znamená pod tlakem hrozby, že změna oběžné dráhy zničí jeho existenci) schopen přeskočit všechny pozemské vývojové stupně, vynechat tedy vznik jednobuněčných a pak mnohobuněčných organismů, vývoj rostlinstva i živočišstva, vznik nervového systému, ba dokonce i mozku a dostat se přímo do stadia "homeostatického oceánu". Jinak řečeno, nepřizpůsoboval se jako pozemské organismy stamiliony let svému okolí, aby teprve po tak dlouhé době mohl ze sebe vydat rozumnou bytost, nýbrž stal se pánem svého okolí ihned, bezprostředně. Bylo to velmi originální, jenže to, jak může ten sirupovitý aspik stabilizovat oběžnou dráhu nebeského tělesa, nevěděl pořád nikdo. Už téměř sto let byla známa zařízení, která dovedla vytvářet umělá silová a gravitační pole - tzv. gravitory -, ale nikdo si nedovedl představit, jak může stejného výsledku, k němuž v gravitorech dochází složitými jadernými reakcemi a obrovskými teplotami, dosáhnout beztvará břečka. V novinách, zalykajících se v tomto období k potěše senzacechtivých čtenářů a ke zděšení vědců nejnesmyslnějšími výmysly na téma "tajemství planety Solaris", nechyběla dokonce ani taková tvrzení, jako že planetární oceán je - vzdáleným příbuzným pozemských úhořů elektrických.

3-6919
Když se konečně podařilo tento problém aspoň jakžtakž rozmotat, vyšlo najevo, že jeho vyřešením vystřídala - jak se to pak u Solaris stalo ještě nejednou - jednu záhadu záhada druhá, snad ještě překvapivější. Výzkumy prokázaly, že oceán vůbec "nepracuje" podle principu našich gravitorů (bylo by to ostatně nemožné), ale že dovede bezprostředně modelovat metriku časoprostoru, což vede mimo jiné k časovým odchylkám na jednom a témž poledníku Solaris. Oceán tedy nejenže - dá-li se to tak říci - zná Einstenovu-Boevieovu teorii, nýbrž dovede také využít jejích důsledků v praxi (což my o sobě stále ještě nemůžeme tvrdit). Když byl vysloven tento poznatek, propukla ve vědeckém světě nejprudší bouře tohoto století. Nejváženější, všeobecně uznávané teorie se hroutily, ve vědecké literatuře se začaly objevovat nanejvýš kacířské články a alternativa "geniální oceán" anebo "gravitační aspik" rozžhavila všechny mozky. To vše se odehrávalo téměř dvacet let před mým narozením. Když jsem chodil do školy, byla Solaris na základě později poznaných faktů už všeobecně uznávaná za planetu obdařenou životem - ovšem s tím, že na ní žije jen jediný obyvatel… Druhý svazek Hughese a Eugela, v němž jsem ještě stále téměř bezmyšlenkovitě listoval, začínal systematikou, sice originálně vymyšlenou, ale stejně nutící k úsměvu. V klasifikační tabulce bylo po pořádku uvedeno: Druh - Polytheria, Řád - Syncytialia, Třída - Metamorpha. Jako kdybychom znali bůhvíkolik exemplářů tohoto druhu. Ve skutečnosti je znám pořád jen jeden, i když - a to je co říci - o váze sedmnácti bilionů tun. Pod prsty se mi míhaly různobarevné diagramy, pestré nákresy, analýzy a spektra, objasňující typ a tempo základního metabolismu a jeho chemických reakcí. Čím dál jsem listoval v tlustém svazku, tím více matematiky se objevovalo na jeho křídových stránkách. Člověk by si mohl myslet, že naše znalosti o tomto představiteli třídy Metamorpha, který se teď prostíral, zahalen tmou čtyřhodinové noci, několik set metrů pod ocelovým dnem stanice, jsou úplné. Ve skutečnosti však se ještě zdaleka ne všichni shodovali v tom, zda je to "bytost", nemluvě už o tom, zda lze oceán nazvat "rozumným". Postavil jsem veliký foliant do police, až to bouchlo, a vytáhl další. Byl rozdělen na dvě části. V první byly stručně shrnuty protokoly o všech těch nesčíslných experimentech, které usilovaly o navázání kontaktu s oceánem. Toto navazování kontaktu bylo v dobách, kdy jsem studoval - moc dobře se na to pamatuju - zdrojem stále nových a nových anekdot, vtipů a posměšků. Ve srovnání s názorovou džunglí, kterou vyvolal tento problém, zdála se středověká scholastika něčím naprosto jasným a samozřejmým. Druhou část svazku - téměř třináct set stránek - zabírala jen a jen bibliografie předmětu. Originály literatury na téma Solaris by se byly určitě nevešly do místnosti, v níž jsem seděl. K prvním pokusům o navázání kontaktu bylo použito speciálních elektronických přístrojů, které transformovaly impulsy vysílané oběma stranami. Oceán se přitom aktivně účastnil na vytváření těchto přístrojů. Jenže to všechno se odehrávalo jakoby v naprosté tmě. Co to znamená, že oceán "se účastnil"? Modifikoval jisté části zařízení, které do něho byly ponořeny. Zapisované rytmy výbojů se následkem toho měnily, registrační aparatury zachycovaly obrovské množství signálů, jež vypadaly jako útržky myšlenkových pochodů vysoké analýzy - jenže co to všechno znamenalo? Byly to údaje o okamžitém stavu reakce oceánu? Anebo snad impulsy, které vyvolávaly vznik jeho olbřímích výtvorů někde tisíce mil od místa výzkumů? Či odraz věčných pravd oceánu, přeložených do nevyzpytatelných elektronických struktur? Nebo jeho umělecká díla? Kdo to může vědět, když se ani jednou nepodařilo získat na opakovaný stejný impuls stejnou reakci. Když jednou odpověděl oceán výbuchem impulsů, pod jejichž přívalem se přístroje div nerozskočily, a podruhé zas mrtvě mlčel? Když ani jeden pokus nebylo možno zopakovat? Pořád se zdálo, že nám chybí jen krůček k rozšifrování té neustále rostoucí záplavy záznamů; vždyť jen za tím účelem se stavěly elektronické mozky schopné zpracovat nevídané množství informací; takových mozků nebylo dosud použito při řešení žádného problému. A skutečně, k nějakým výsledkům se došlo. Oceán - zdroj elektrických, magnetických a gravitačních impulsů - hovořil jakoby matematickým jazykem. Některé sekvence jeho elektrických výbojů se daly klasifikovat pomocí nejabstraktnějších odvětví pozemské analýzy a teorie množin, vyskytovaly se tam homology struktur, známých z té oblasti fyziky, která se zabývá úvahami o vzájemném vztahu energie a hmoty, konečných a nekonečných veličin, částic a polí - a to všechno vedlo vědce k přesvědčení, že mají co dělat s myslící obludou, že je to jakýsi miliónkrát zvětšený, celou planetu obepínající protoplazmatický mozek-moře, který se zabývá teoretickými úvahami o podstatě všehomíra, úvahami svých rozsahem přímo děsivými, a všechno to, co zachytí naše přístroje, jsou jen drobounlinké, náhodně odposlouchané útržky onoho gigantického monologu probíhajícího po věky v jeho hlubinách a vymykajícího se všem možnostem našeho chápání. Tolik matematikové. Takovéto hypotézy označovali jedni za projev podceňování lidských schopností, za poklonkování před něčím, co dosud nechápeme, ale co se pochopit dá, za oživování staré doktríny "ignoramus et ignorabimus" - nevíme a nedozvíme se; jiní byli zase toho názoru, že jsou to škodlivé a jalové povídačky, že tyto hypotézy matematiků jsou jakousi mytologií naší doby, která vidí v obrovském mozku - ať už je elektronický nebo plazmatický - nejvyšší smysl existence, sumu všeho bytí. A ještě jiní… Ale vědců a názorů byly pluky. Čím ostatně byla celá oblast pokusů "o navázání kontaktu" ve srovnání s ostatními disciplínami solaristiky, v nichž došla speicializace, zvláště v posledních pětadvaceti letech, tak daleko, že solarista kybernetik nebyl takřka s to se dorozumět se solaristou symetriadologem. "Jak se chcete dohovořit s oceánem, když už to nedovedete ani navzájem mezi sebou?" otázal se jednou žertem Veubeke, který byl tehdy, za dob mých studií, ředitelem Institutu; v tom žertu bylo však mnoho pravdy. To, že byl oceán zařazen do třídy Metamorpha, nebylo vůbec náhodné. Jeho rozvlněná hladina byla schopna vytvořit ze sebe nejrůznější tvary a formy, které se nepodobaly ničemu zemskému. Přitom účel - ať už adaptační, poznávací nebo jakýkoliv jiný - těchto často prudkých erupcí plazmatické "tvořivosti" byl naprostou záhadou. Když jsem stavěl do poličky svazek tak těžký, že jsem jej musel uchopit oběma rukama, napadlo mi, že naše vědomosti o Solaris, jichž jsou plné knihovny, jsou neužitečným balastem a bezedným močálem faktů a že jsme přesně tam, kde jsme byli, když jsme tyto poznatky začali před sedmdesáti osmi lety shromažďovat, ba že naše situace je dnes mnohem horší než tehdy, neboť vychází najevo, že všechna práce a úsilí oněch let byly marné.

Gem

Чешский язык (продолжение)

4-7322
To, co jsme věděli přesně, byly všechno vědomosti negativní. Oceán nepoužívá strojů ani je nestaví, i když se zdá, že za určitých okolností by toho byl schopen; rozmnožoval totiž části některých přístrojů, které do něho byly ponořeny, ale dělal to jen v prvním a druhém roce výzkumných prací; později všechny takové pokusy, opakované se svatou trpělivostí, ignoroval, jako by o naše zařízení a výsledky (a z toho vyplývalo, že i o nás) ztratil veškerý zájem. Oceán nemá - pokračuji ve výčtu našich "negativních znalostí" - ani nervový, ani buněčný systém, ani žádnou strukturu, která by nějak připomínala bílkoviny; na dráždící impulsy nereaguje vždycky, dokonce ani na ty nejsilnější. (Tak například úplně ignoroval katastrofu pomocného raketonosiče druhé Giesovy expedice, který se zřítil na povrch planety z výšky tří set kilometrů a jadernou explozí svých atomových reaktorů zničil plazmu v okruhu půldruhé míle.) Ve vědeckých kruzích začal pojem "případ Solaris" znít poznenáhlu jako "prohraný případ". Platilo to především v kruzích kolem vědeckého řízení Institutu, kde se v posledních letech začaly ozývat hlasy dožadující se, aby dotace na další výzkumy byly omezeny. O úplné likvidaci stanice se dosud nikdo neodvážil hovořit; bylo by to příliš zjevné přiznání porážky. Ostatně někteří vědci se v soukromých rozhovorech dávali slyšet, že jediné, co teď potřebujeme, je strategie pokud možno "čestného" ústupu od "aféry Solaris". Pro mnohé však, a zvláště pro mladé, se tato "aféra" stávala pomalu jakýmsi prubířským kamenem naší vlastní hodnoty: "V podstatě je tady ve hře," tvrdili, "něco víc než jen proniknutí do solaristické civilizace. Jde totiž o nás samé, o hranice lidského poznání." Nějakou dobu byl velmi populární názor (denní tisk jej velmi horlivě rozšiřoval), že myslící oceán, který oblévá celou Solaris, je gigantický mozek převyšující naši civilizaci o miliony vývojových let, že je to jakýsi "kosmický jogín", mudřec, ztělesněné absolutní vědění, které už dávno pochopilo marnost veškeré aktivity, a zachovává proto vůči nám kategorické mlčení. To však byla docela obyčejná nepravda, neboť živý oceán je aktivní - a jak! - ovšem podle jiných představ, než jsou lidské. Nestaví tedy města ani mosty, ani létací stroje; nepokouší se ovládnout prostor ani jej překročit (v čemž by někteří obhájci lidské nadřazenosti chtěli vidět stůj co stůj náš veliký trumf), ale zabývá se zato tisícerými vlastními proměnami - "ontologickou autometamorfózou" (jak je vidět, učených termínů je na stránkách solaristické literatury dost a dost). Avšak člověka hloubajícího úporně ve všech dostupných pramenech se na druhé straně zmocňuje rovněž neodbytný dojem, že má před sebou sice útržky konstrukcí intelektuálních, snad i geniálních, že však víří bez ladu a skladu, propleteny výplody jakési absolutní, se šílenstvím hraničící hlouposti. A tak se jako protiklad koncepce o "oceánu-jogínovi" zrodila myšlenka o "oceánu-debilovi". Tyto hypotézy vzkřísily a oživily jeden z nejstarších filozofických problémů - vztah mezi hmotou a duchem, vědomím. Bylo zapotřebí nemálo odvahy k tomu, aby byla poprvé vyslovena - jak to učinil du Haart - myšlenka, že oceán má vědomí. Tento problém, který metodologové klasifikovali překotně jako metafyzický, doutnal na dně téměř všech diskusí a sporů. Je možné myšlení bez vědomí? Ale je možno procesy odehrávající se v oceánu nazvat myšlením? Je hora nesmírně veliký kámen? Je planeta obrovská hora? Těchto termínů lze užít, ale nový stupeň velikosti uvádí na scénu nové zákonitosti a nové jevy. Tento problém se stal kvadraturou kruhu našich dob. Každý samostatně myslící člověk se snažil obohatit pokladnici solaristiky svým přínosem: množily se teorie hlásající, že máme před sebou produkt degenerace, vývojového úpadku, který nastal po předcházející etapě "intelektuálního rozkvětu" oceánu, anebo že oceán je vlastně jakýsi nádor, sarkom, který vznikl v tělech někdejších obyvatel planety, všechna tato těla vstřebal, pohltil a proměnil v sobě jejich živou hmotu ve věčný, vlastními silami neustále se omlazující, nadbuněčný organismus - živel. V bílém světle výbojek, tolik podobném dennímu světlu na Zemi, jsem ze stolu uklidil přístroje a knížky, které tam ležely, rozložil na jeho desku mapu Solaris, a opíraje se rukama o kovové lišty na okrajích stolu, začal jsem si ji prohlížet. Sivý oceán měl své mělčiny a hlubiny a jeho ostrovy pokryté vrstvou zvětralých minerálů svědčily o tom, že bývaly kdysi jeho dnem. Reguloval snad oceán také vynořování a propadání skalistých útvarů ve svém lůně? Odpověď na tuto otázku zahalovala naprostá tma. Díval jsem se na obrovské polokoule pomalované různými odstíny fialové barvy a modři a pocítil jsem - nevím pokolikáté už ve svém životě - úžas stejně otřesný, jako byl ten první, kdy jsem se jako chlapec dozvěděl ve škole o existenci Solaris. Nevím, jak se stalo, že všechno kolem mne i s číhajícím tajemstvím Gibarianovy smrti, že dokonce i má neznámá budoucnost přestala být pro mne najednou důležitá a já jsem nemyslil na nic, pohroužen zcela do mapy, která musela působit úděsně na každého člověka. Jednotlivé oblasti živé tekutiny nesly jména badatelů, kteří se věnovali jejich průzkumu. Mou pozornost upoutával právě Thexallův Sideromasiv, který omývá rovníková souostroví, když jsem na sobě ucítil něčí pohled. Stále ještě jsem stál nad mapou, ale už jsem ji nevnímal, byl jsem jako ochrnutý. Dveře byly přímo proti mně; byly zataraseny bednami a skříňkou. Asi nějaký robot, pomyslel jsem si, ačkoliv v pokoji předtím nikdo nebyl a nemohl tam vstoupit, toho bych si musel všimnout. Kůže na krku a na zádech mě začínala pálit, pocit těžkého, nehybného pohledu se stával nesnesitelný. Aniž jsem si to uvědomoval, vtahoval jsem hlavu mezi ramena a opíral se stále víc o stůl, až jsem jej o kousek popostrčil; ten pohyb jako by mne vysvobodil. Prudce jsem se otočil. Pokoj byl prázdný. Jen veliké polokruhové okno zelo přede mnou černí. Dojem nezmizel. Civěla na mne tma, beztvará, obrovitá, bezoká, bezmezná. Temno za oknem neprosvětlovala ani jediná hvězda. Stáhl jsem světlotěsné rolety. Nebyl jsem na stanici ještě ani hodinu, a už jsem začínal chápat, proč se zde objevují případy stihomamu. Spojil jsem si to v duchu s Gibarianovou smrtí. Protože jsem ho znal, myslil jsem si až dosud, že jeho rovnováhu by nemohlo nic narušit. Teď jsem si tím nebyl už tak jist. Stál jsem uprostřed pokoje u stolu. Dech se mi uklidnil, cítil jsem, jak pot, který mi vystoupil na čele, stydne. Nač jsem si to před chvílí vzpomněl? Ach ano - na roboty! To, že jsem na chodbách ani v pokoji žádného nepotkal, bylo velmi podivné. Kam se všichni poděli? Jediný, s kterým jsem se - na dálku - setkal, patřil k automatické obsluze letiště. Ale co ostatní? Pohlédl jsem na hodiny. Byl čas jít ke Snautovi. Vyšel jsem z pokoje. Chodbu dost spoře osvětlovala řada zářivek pod stropem. Prošel jsem kolem dvojích dveří, až jsem došel k těm, které byly označeny Gibarianovým jménem. Stál jsem před nimi dlouho. Stanici naplňovalo ticho. Chytil jsem za kliku. Neměl jsem vlastně vůbec v úmyslu vstoupit. Klika povolila, dveře se pootevřely škvírou, v prvním okamžiku černou, ale pak se uvnitř rozsvítilo světlo. Teď mě tady mohl vidět kdokoli, kdo půjde chodbou. Překročil jsem spěšně práh a zavřel za sebou tiše, ale pevně. Pak jsem se otočil.

5-7360
Stál jsem a zády se téměř dotýkal dveří. Byl to větší pokoj než můj, měl také panoramatické okno, které bylo ze tří čtvrtin zataženo modře a růžově květovanou záclonou; Gibarian si ji zřejmě přivezl ze Země, takové záclony nepatřily k vybavení stanice. Podél stěn se táhly poličky knihoven a skříňky; obojí bylo natřeno velmi světlým zeleným, stříbřitě se třpytícím lakem. Obsah knihoven i skříněk byl vyházen na podlahu a vršil se mezi stolky a křesly. Další cestu mi zahrazovaly dva kráčející stolečky, převržené a zapadlé částečně do hromad časopisů vypadlých z protržených složek. Rozevřené knihy s třepotajícími se listy byly polity tekutinami z roztříštěných baněk a lahví se zabroušenými zátkami, většinou tak tlustostěnných, že obyčejným pádem na podlahu, třeba i ze značné výšky, se nemohly rozbít. Pod oknem ležel převržený psací stůl se zdemolovanou pracovní lampou na pohyblivém rameni; kulatá otáčecí židlička ležela před ním a dvě její nohy uvízly v polovytažených zásuvkách. Celá podlaha byla zavalena úplnou záplavou lístků, rukou popsaných archů a různých papírů. Poznal jsem Gibarianovo písmo: sklonil jsem se, a když jsem zvedal volné listy, všiml jsem si, že moje ruka vrhá dvojí stín, ne pouze jeden jako doposud. Otočil jsem se. Růžová záclona hořela, jako by ji někdo odshora zapálil; plála ostrým pruhem jasně modrého ohně, který se každým okamžikem rozšiřoval. Trhl jsem tkaninou na stranu - oči mi oslnil pronikavý jas požáru. Zachvátil třetinu obzoru. Údolími vln se táhla ke stanici změť dlouhých strašidelně protáhlých stínů. To byl východ. V oblasti, kde se nacházela stanice, vycházelo na oblohu po jednohodinové noci druhé, modré slunce planety. Když jsem se vrátil k rozházeným papírům, zhasil samočinný vypínač stropní světla. V poznámkách jsem našel stručný popis pokusu, připravovaného před třemi týdny: Gibarian chtěl plazmu podrobit účinkům velmi tvrdých rentgenových paprsků. Z textu jsem pochopil, že byl určen Sartoriovi, který měl tento pokus provést. Měl jsem v ruce kopii. Bílé archy papíru mě začaly oslňovat. Den, který nastal, byl jiný než ten předtím. Pod oranžovým nebem vychládajícího slunce halila inkoustový oceán s krvavými zátřpyty téměř neustále špinavě růžová mlha, v níž mraky a vlny splývaly v jedno. To vše teď zmizelo. Světlo, třebaže bylo filtrováno růžovou tkaninou záclony, žhnulo jako hořák mohutné křemíkové lampy. Mé opálené ruce v něm téměř zešedly. Celý pokoj se změnil, všechno, co bylo červené, zhnědlo a vyrudlo do jaterního odstínu, zato však barvy předmětů bílých, zelených a žlutých se změnily v pronikavější, takže vznikal dojem, že září vlastním světlem. Přimhouřil jsem oči a vyhlédl mezerou mezi záclonami. Obloha byla jediné moře bílého ohně, pod nímž se chvěl a vřel jakoby tekutý kov. Před očima se mi začaly dělat červené kruhy. Pevně jsem sevřel víčka. Na poličce nad umyvadlem (jehož okraj byl otlučený) jsem objevil tmavé brýle zakrývající téměř půlku obličeje. Nasadil jsem si je. Záclona na okně teď hořela jako sodíkový plamen. Pokračoval jsem ve čtení; zvedal jsem ze země jeden arch po druhém a přečtené jsem kladl na jediný nepřevržený stolek. Část textu chyběla. Teď jsem měl v ruce zápisy o pokusech již provedených. Dozvěděl jsem se z nich, že oceán byl vystaven čtyřdennímu záření, a to v bodě, který leží tisíc čtyři sta mil na severovýchod od nynější polohy stanice. To vše mne zaráželo, protože aplikace rentgenového záření byla pro smrtonosné účinky zakázána konvencí OSN. Přitom jsem si byl naprosto jist, že nikdo ze stanice nežádal Zemi o povolení k těmto experimentům. Když jsem v jistém okamžiku zvedl hlavu, spatřil jsem v zrcadle na pootevřených dveřích skříně svůj vlastní obraz: smrtelně bledý obličej s černými skly. Pokoj planoucí modře a bíle vypadal přízračně. Ale po několika minutách se ozvalo táhlé skřípání a okna se zvenčí zakryla hermetickými příklopy; pokoj potemněl a vzápětí se rozsvítilo elektrické osvětlení, které se nyní zdálo podivně slabé. V místnosti bylo však čím dál tepleji. Dosud jednotvárný, pravidelný tón, ozývající se z vedení klimatizačního zařízení, se změnil v křečovité skučení. Chladicí aparatury stanice pracovaly na plné obrátky. Dusné vedro se však dále stupňovalo. Uslyšel jsem kroky. Někdo šel po chodbě. Dvěma tichými skoky jsem se ocitl u dveří. Kroky se zpomalily a ustaly. Ten, kdo šel, stál za dveřmi. Klika se pomalu pohnula; bezděčně, instinktivně jsem ji uchopil a přidržel. Tlak nesílil, ale ani neslábl. Neznámý za dveřmi se choval stejně tiše jako já, jako by byl rovněž překvapen. Drželi jsme tak kliku hezkou chvíli. Pak mi najednou v dlani povolila - neznámý za dveřmi ji zřejmě pustil. Slabý šramot prozrazoval, že odchází. Chvíli jsem ještě stál a naslouchal, ale bylo ticho. Spěšně jsem složil Gibarianovy poznámky a strčil si je do kapsy. Přistoupil jsem pomalu ke skříni a nahlédl dovnitř - kombinézy a šatstvo byly namačkány do jednoho kouta, jako kdyby byl ve skříni někdo stál. Zpod hromady papíru na dně čouhal růžek obálky. Zvedl jsem ji. Byla adresována mně. Se sevřeným hrdlem jsem obálku roztrhl a musel jsem se přemoci, abych rozložil malý lístek, který byl uvnitř. Gibarian na, něj napsal svým pravidelným, neobyčejně drobným, ale čitelným písmem: Ann. Solar. Vol. I. dodatek, rovněž: Votum separatum J. Messengera ve věci F. Ravintzerův "Malý apokryf". To bylo vše, ani slůvko víc. Rukopis jevil známky spěchu. Byla to nějaká důležitá zpráva? Kdy to psal? Rozhodl jsem se, že zajdu co nejdříve do knihovny. Onen dodatek k prvnímu ročníku Solaristické ročenky jsem znal, či spíše věděl jsem o jeho existenci, ale neměl jsem jej nikdy v rukou, měl totiž už jen historickou cenu. Zato však o žádném Ravintzerovi ani o jeho "Malém apokryfu" jsem v životě neslyšel. Co mám dělat? Už jsem se o čtvrt hodiny opozdil. Ode dveří jsem očima ještě jednou přelétl celý pokoj. Teprve teď jsem si všiml postele přiklopené svisle ke stěně; zacláněla mi ji rozprostřená mapa Solaris. Za mapou něco viselo. Byl to kapesní magnetofon v pouzdře. Vyňal jsem přístroj a pouzdro jsem pověsil na původní místo. Podíval jsem se na počítač. Téměř celá cívka byla nahraná. Strčil jsem magnetofon do kapsy. Opět jsem se na okamžik se zavřenýma očima zastavil u dveří a usilovně se vposlouchával do ticha, které vládlo za nimi. Nic. Otevřel jsem, chodba mi připadala jako černá jeskyně; teprve teď jsem sňal tmavé brýle a spatřil slabá stropní světla. Zavřel jsem za sebou dveře a dal jsem se vlevo, k radiokabině. Blížil jsem se k okrouhlé hale, z níž se paprskovitě rozbíhaly chodby na všechny strany; procházel jsem právě kolem ústí úzké postranní chodbičky vedoucí, myslím, ke koupelnám, když jsem najednou uviděl velikou, nezřetelnou postavu splývající téměř s pološerem. Zastavil jsem se jako bleskem zasažený. Z druhé strany této chodbičky se blížila pomalým, kachním krokem obrovská černoška. Viděl jsem, jak se jí zaleskla bělma očí, a zaslechl jsem měkké ťapání jejích bosých chodidel. Neměla na sobě nic než žlutavě lesklou, jakoby ze slámy upletenou sukni; měla obrovské svislé prsy a její černé paže by mohly svým objemem závodit se stehny normálního člověka. Prošla kolem mne ve vzdálenosti sotva jednoho metru, aniž se na mne podívala, a opět se vzdalovala, kolébajíc se ve sloních kyčlích, podobná oněm steatopygickým soškám ze starší doby kamenné, s nimiž se setkáváme v archeologických muzeích.

6-6802
Chodba byla prázdná. Vedla napřed rovně, pak se stáčela doleva. Nebyl jsem nikdy na stanici, ale při výcviku jsem bydlil šest týdnů v její přesné kopii, kterou mají v Institutu na Zemi. Věděl jsem, kam vedou hliníkové schody. Knihovna nebyla osvětlena. Popaměti jsem nahmatal vypínač. Když jsem si v kartotéce vyhledal první svazek Solaristické ročenky i s dodatkem a stiskl knoflík, rozsvítilo se červené světlo. Podíval jsem se do registrátoru - knihu měl vypůjčenou Gibarian. Stejně tak druhou, onen "Malý apokryf". Zhasl jsem světlo a vrátil se dolů. Bál jsem se vstoupit do jeho kajuty, přestože jsem předtím uslyšel vzdalující se kroky. Mohla se tam vrátit. Hezkou chvíli jsem stál přede dveřmi, až jsem se konečně přemohl, zaťal zuby a vstoupil. Osvětlený pokoj byl prázdný. Začal jsem se prohrabovat v knihách na podlaze pod oknem; po chvíli jsem však přistoupil ke skříni a zavřel ji. Nesnesl jsem pohled na to prázdné místo mezi kombinézami. Pod oknem dodatek nebyl. Bral jsem do ruky systematicky svazek za svazkem, až jsem konečně dospěl k poslední hromadě knih mezi postelí a skříní; tam jsem hledanou knihu našel. Doufal jsem, že v ní objevím nějaké další vodítko - a skutečně, ve jmenném indexu byla záložka a červenou tužkou zatrženo jméno, které mi nic neříkalo: André Berton. Vyskytovalo se na dvou různých stránkách. Nalistoval jsem si napřed tu, která byla blíže začátku, a dozvěděl jsem se, že Berton byl náhradním pilotem na Shannahanově lodi. Další zmínka o něm byla o více než sto stran dál. Bezprostředně po přistání zachovávala expedice maximální opatrnost, ale když bylo po šestnácti dnech zřejmé, že plazmatický oceán nejen neprojevuje žádné známky agresivity, ale dokonce před každým předmětem, který se přiblíží k jeho hladině, ustupuje a všemožně se vyhýbá přímému kontaktu s přístroji nebo lidmi, zmírnili Shannahan a jeho zástupce Timolis přísná bezpečnostní opatření, neboť velmi znesnadňovala a zdržovala výzkumné práce. Expedice se pak rozdělila na malé dvou a tříčlenné skupinky, které podnikaly lety nad oceánem, někdy až do vzdálenosti několika set mil. Vrhače, kterých používali předtím jako ochranné clony kolem místa, kde právě pracovali, umístili kolem základny. První čtyři dny po této změně metodiky uběhly bez sebemenší nehody, nepočítáme-li občasné závady na kyslíkových aparátech u skafandrů; ukázalo se totiž, že výpustné ventily jsou příliš citlivé na korozivní působení jedovaté atmosféry. Museli je proto téměř denně vyměňovat. Pátý den, tedy jedenadvacátý den od přistání, podnikli dva vědci, Carrucci a Fechner (první byl radiobiolog, druhý fyzik), průzkumný let nad oceánem v malém dvoumístném aeromobilu. Nebyl to létající stroj, ale vznášedlo pohybující se na vzduchovém polštáři. Když se po šesti hodinách nevrátili, vyhlásil Timolis, který za Shannahanovy nepřítomnosti vedl základnu, poplach a poslal všechny lidi, jež měl k dispozici, aby pátrali po zmizelých. Nešťastnou shodou okolností bylo toho dne, asi hodinu poté, co vyrazily průzkumné skupiny, přerušeno rádiové spojení. Příčinou byla veliká skvrna na červeném slunci, která vysílala do horních vrstev atmosféry silné korpuskulární záření. Pracovaly jen přístroje na ultrakrátkých vlnách, jež umožňovaly spojení maximálně do vzdálenosti pětadvaceti mil. K dovršení všeho zlého zhoustla před západem slunce mlha a pátrání muselo být přerušeno. Teprve při návratu na základnu objevila jedna ze záchranných skupin aeromobil ve vzdálenosti sotva 80 mil od břehu. Motor pracoval a stroj se nepoškozen vznášel nad vlnami. V průhledné kabině seděl napůl v bezvědomí pouze jeden člověk - Carrucci. Dopravili aeromobil na základnu a Carrucciho se ujal lékař; ještě téhož večera přišel k sobě. O Fechnerově osudu nedovedl nic říci. Pamatoval se jen, že když se už hodlali vydat na zpáteční cestu, začalo se mu špatně dýchat. Výdechový ventil jeho dýchacího přístroje se zasekával a do skafandru pronikalo při každém nadechnutí nepatrné množství jedovatých plynů. Fechner, který se pokoušel Carrucciho přístroj opravit, se musel odpoutat a vstát ze svého místa. To byla poslední věc, na niž se Carrucci pamatoval. Podle dobrozdání odborníků se pak události vyvíjely asi takto: při opravě Carruciho přístroje otevřel Fechner střechu kabiny pravděpodobně proto, že mu nízká kopulka bránila v pohybu. Bylo to dovoleno, protože kabina těchto dopravních prostředků není hermetická a chrání jen před atmosférickými vlivy a před větrem. Při těchto manipulacích se pravděpodobně porouchal i Fechnerův kyslíkový přístroj, Fechner se v omámení vytáhl nahoru, dostal se otvorem kopule na trup stroje a spadl do oceánu. Do soumraku - navazuji opět na události, které tomu předcházely - se vrátily všechny stroje, nasazené do záchranné akce, až na velikou nákladní helikoptéru, kterou pilotoval Berton. Objevil se nad základnou téměř hodinu poté, co nastala tma, když o něho měli už všichni vážné obavy. Byl ve stavu nervového šoku. Vystoupil sice ze stroje sám, bez pomoci, ale zřejmě jen proto, aby se mohl okamžitě dát na útěk. Když ho zadrželi, křičel a plakal. U muže, který měl za sebou sedmnáct let kosmických cest, a to často za velmi těžkých podmínek, to bylo udivující. Lékaři usuzovali, že i Berton se nadýchal jedovaté atmosféry. I když se mu pak napohled vrátila duševní rovnováha, nechtěl ani na chvíli opustit hlavní raketu expedice, ba ani přistoupit k oknu, odkud bylo vidět oceán, Po dvou dnech prohlásil, že by chtěl podat zprávu o svém letu. Velmi na to naléhal, neboť jak tvrdil, jeho hlášení bude mít neobyčejný význam. Když jeho zprávu prozkoumala expediční vědecká rada, prohlásila ji za chorobný výplod mozku otráveného atmosférickými plyny a jako takový ji nepřiložila ke kronice expedice, ale k Bertonovu chorobopisu. Tím byla celá záležitost uzavřena. Tolik jsem se dozvěděl v dodatku. Bylo mi jasné, že podstata věci bude zřejmě v samé Bertonově zprávě, v tom, co vyvolalo u onoho pilota dálkových kosmických tras nervový šok. Pustil jsem se podruhé do přehazování knih, ale "Malý apokryf" se mi nepodařilo najít. Byl jsem už hodně unaven, a tak jsem další hledání odložil na zítřek a opustil Gibarianův pokoj. Když jsem stoupal po hliníkovém schodišti, všiml jsem si, že na jeho stupních leží čtverce světla padajícího shora. Sartorius stále ještě pracuje, i v tuto dobu! Rozhodně ho musím vidět, řekl jsem si. Nahoře bylo poněkud tepleji. Širokou, nízkou chodbou províval slabý vánek. Proužky papíru u ventilačních výduchů se zuřivě třepotaly. Dveře hlavní laboratoře byly z tlusté tabule drsného skla v kovovém rámu. Sklo bylo zevnitř zastřeno něčím tmavým; světlo pronikalo jen úzkými okénky u stropu. Zatlačil jsem do dveří. Jak jsem předpokládal, nepovolily. Uvnitř bylo ticho, jen tu a tam se ozvalo slabé zasyčení jakoby plynového plamene. Zaklepal jsem - žádná odpověď.

Gem

Венгерский язык

1-6776
A csőszerű folyosó üres volt. Megálltam egy percre a csukott ajtó előtt, és füleltem. Vékony lehetett a fal, behallatszott a szél dúdolása. Négyszögletes ragtapaszcímkét fedeztem fel az ajtón, hanyagul, kissé ferdén odaragasztva, egyetlen szót firkáltak rá ceruzával: Ember. Néztem a kusza betűket, egy pillanatig vissza akartam menni Snauthoz, de megértettem, hogy nem lehet. Az eszelős figyelmeztetés még a fülemben csengett. Elindultam, az űrruha ólomsúllyal húzta a vállamat. Csöndben, mintha önkéntelenül is bujkálnék egy láthatatlan szempár elől, visszalopakodtam az ötajtós, kerek helyiségbe. Az ajtókon táblák: Dr. Gibarian, Dr. Snaut, Dr. Sartorius. A negyedik üres. Rövid habozás után óvatosan lenyomtam a kilincset. Lassan nyitottam az ajtót - éreztem, szinte tudtam, hogy van valaki odabent. Beléptem. Senki sem volt ott. Ugyanolyan, csak valamivel kisebb, domború ablak nézett az óceánra, amely itt - a nappal szemben - zsírosan fénylett, mintha vörös olaj csurogna a hullámokról. Bíbor visszfényük betöltötte a hajókabinhoz hasonló szobát. Az egyik oldalon könyvespolcok meg a falhoz szíjazott csuklós ágy, a másikon faliszekrények, köztük egymás alá ragasztott légi felvételek nikkelrámákban, a fémállványokon vattadugós lombikok és kémcsövek. Az ablak előtt két sor fehér zománcos láda torlaszolta el az utat, némelyik nyitva volt, bennük halomba dobált szerszámok és műanyag csövek, a két sarokban csap, füstelszívó, hűtőgépek, a mikroszkóp a padlón állt, az ablak alatti nagy asztalon már nem fért el. Megfordultam - az ajtó mellett a mennyezetig érő szekrény tárva nyitva, tele kezeslábasokkal, védő - és munkaköpenyekkel, a polcokon fehérnemű, lent a sugárvédő csizmák közül kicsillantak a hordozható oxigénkészülékek alumínium palackjai. A két készülék, álarccal együtt, a felcsatolt ágy karfáján lógott. Mindenütt ez a zsibvásár, a kapkodó, tessék-lássék rendcsinálás nyomaival. Körülszimatoltam, enyhe vegyszerszagot és valami csípős bűz maradványát éreztem - talán klór? Ösztönösen a felső sarokba pillantottam; a rácsos szellőzőnyílások peremén szelíden libegtek a papírszalagok, jelezve, hogy a szivattyúk működnek, a légáramlással nincs baj. Két székről lerámoltam a könyvek, készülékek és műszerek tornyát, úgy-ahogy a sarokba halmoztam őket, majd addig rakodtam, míg az ágy körül, a szekrény és a polcok között viszonylag üres sziget támadt. Odahúztam a fogast, hogy ráakasszam űrruhámat, megfogtam a villámzár húzóját, de rögtön el is engedtem. Valahogy nem akarózott kibújni a szkafanderből - mintha akkor védtelenné válnék. Még egyszer jól körülnéztem a szobában, ellenőriztem, gondosan becsuktam-e az ajtót, és mivel zár nem volt rajta, némi habozás után elé toltam a két legnehezebb ládát. A hevenyészett barikád védelmében aztán három rántással megszabadultam nehéz, nyikorgó gúnyámtól. A szekrényajtó belsején függő keskeny tükör a szoba egy részét mutatta. Valami mozgást kaptam el a szemem sarkából, hátraugrottam, de a saját tükörképem volt. Trikóm teljesen átizzadt a szkafander alatt. Azt is ledobtam, majd megtaszítottam a szekrényt. Odébb csúszott, mögötte megcsillant a tenyérnyi fürdőszoba fala. A zuhany alatt jókora, lapos doboz feküdt. Átcipeltem a szobába, és a földre raktam. Nyomban felcsapódott a födele, mintha rugóra járna, és rekeszeiben furcsa holmikat pillantottam meg: mindenféle szerszám karikatúráit vagy elnagyolt másolatait sötét színű fémből, egy részük a faliszekrényben heverő tárgyakra hasonlított. De mind használhatatlan volt, torz, elgörbült, megolvadt, mintha tűzvészből került volna elő. A legkülönösebb az volt, hogy a gyakorlatilag tűzálló keramit fogantyúk is így elformátlanodtak. Laboratóriumi kemencék hőfokán a keramit nem olvad - legfeljebb egy atommáglya belsejében. Előrántottam a fogasra akasztott szkafander zsebéből a sugárzásmérőt, de a kis fekete jószág néma maradt, mikor a roncsok fölé tartottam. Már csak egy szál alsónadrág és lyukacsos atlétatrikó volt rajtam. Ezeket is a padlóra dobtam, mint a rongyot, és meztelenül beugrottam a zuhany alá. Megkönnyebbülésnek éreztem a záporozó vizet. Tekeregtem a forró zuhatag alatt, dögönyöztem magam, prüszköltem, de valahogy eltúlozva, mintha így akarnám lerázni, kivetni magamból az egész zavaros bizonytalanságot, ami az Állomást betölti, és engem is megfertőzött ezzel az ostoba gyanakvással. Kikerestem a szekrényből egy szkafander alá is viselhető, könnyű melegítőt, átraktam a zsebeibe csekély vagyonomat; noteszom lapja között kemény tárgyra tapintott az ujjam, földi lakásom kulcsa volt, a jó ég tudja, hogyan keveredett oda. Tanácstalanul forgattam, nem tudtam, mit kezdjek vele, végül letettem az asztalra. Eszembe jutott, hogy valami fegyverre is szükségem lehet. A szerszámokkal kombinált zsebkés nemigen felelt meg a célnak, de más nem akadt nálam, s egyelőre nem voltam olyan lelkiállapotban, hogy nekiálljak valami sugárszórót vagy effélét keresni. Leültem a kis fémszékre az üres térség közepén, minden holmitól távol. Egyedül akartam lenni. Örömmel láttam, hogy még több mint félórám van; megállapodásaimat mindig pontosan betartom, akár lényegesek, akár nem, az már a természetemhez tartozik. Az óramutató a heteshez ért a huszonnégy órás számlapon. Lenyugodott a nap. Hét óra az itteni idő szerint - akkor a Prométheuszon most húsz óra van. A Solaris már biztosan kis szikrává zsugorodott Moddard képernyőjén, semmi sem különbözteti meg a csillagoktól. De hát én már nem a Prométheuszon vagyok! Behunytam a szemem. Teljes csönd volt, csak a csövek szortyogtak egyenletes időközökben. A fürdőszoba porcelán padlójára halkan csöpögött a víz. Gibarian meghalt. Alig fél nappal ezelőtt, ha jól értettem Snaut szavait. Mit csináltak a holttesttel? Eltemették? Igaz is - ezen a bolygón nem lehet temetni. Gyakorlatiasan meghánytam-vetettem a dolgot, mintha a halott sorsa volna a legfontosabb, aztán rájöttem, mekkora ostobaság ezen töprengeni, felálltam, és átlósan róni kezdtem a szobát, meg-megbotolva szétszórt könyvekben, majd egy üres kis oldalzsákban; lehajoltam érte, fölemeltem. Lám, nem is üres. Sötét üvegpalack volt benne, olyan könnyű, mint a felfújt papírzacskó. Az ablak felé tartottam, és átnéztem rajta; odakint szennyes ködök tompították a napnyugta zordan vöröslő, utolsó sugarait. Mi van velem? Miért foglalkozom minden szamársággal, minden kezembe akadó vacakkal? Összerezzentem, mert meggyulladt a villany. Hát persze, a sötétedésre érzékeny fotocella. Csupa várakozás voltam, idegeim annyira megfeszültek, hogy végül már nem akarózott háttal állni az üres szobának. Elhatároztam, hogy összeszedem magam. Széket húztam a könyvespolc elé. Ott volt A Solaris története, Hughes és Eugel untig ismert, régi monográfiája - levettem a második kötetet, és merev, vastag tábláját ölembe fektetve, lapozgatni kezdtem.

2-6875
A Solarist majdnem száz évvel születésem előtt fedezték fel. Két nap körül keringő bolygó, egyik napja vörös, a másik kék. Több mint negyven évig egyetlen űrhajó sem közelítette meg. Annak idején szentül hittek a Gamow-Shapley-elméletben: kettős csillagok bolygóin nem keletkezhet élet. Az egymás körül keringő két nap gravitációs játéka miatt az ilyen bolygók pályája sohasem állandó. A keletkező perturbációk hol megrövidítik, hol megnyújtják a bolygópályát, és az élet csírái, ha egyáltalán létrejönnek, előbb-utóbb elpusztulnak a perzselő hőségben vagy a gyilkos fagyban. A változások ugyanis évmilliók alatt mennek végbe, tehát csillagászati vagy biológiai vonatkozásban nagyon rövid idő alatt, hiszen a fejlődés több száz millió, ha nem milliárd évet igényel. Az eredeti számításokból kiderült, hogy a Solaris ötszázezer év alatt fél csillagászati egységre megközelíti vörös napját, további egymillió év múlva pedig annak izzó torkába zuhan. De már tíz-tizenöt év múlva meggyőződtek róla, hogy a Solaris pályája korántsem mutatja a várt módosulásokat, sőt egészen úgy viselkedik, mintha állandó lenne, éppúgy állandó, akár a mi naprendszerünk bolygópályái. Újra elvégezték a megfigyeléseket és számításokat, most már a legnagyobb pontossággal, de megint csak azt az eredményt kapták, hogy a Solaris pályája nem állandó. Ekkor lépett elő a Solaris az évente százszámra fölfedezett és mozgáselemeik pár sornyi adatával lajstromozott bolygók egyikéből különös figyelmet érdemlő égitestté. Alig négy évvel e fölfedezés után a Laokoon egyik bolygóján járt Ottenskjöld-expedíció, két kísérő raktárhajójával együtt, megkerülte a Solarist. Vállalkozásuk csupán ideiglenes, rögtönzött felderítés volt, annál is inkább, mivel nem tudtak leszállni. Egyenlítői és sarki pályára helyeztek több automata megfigyelőholdat, ezek elsősorban a gravitációs erőteret mérték. Megállapították, hogy a bolygót túlnyomórészt óceán borítja, csak néhány fennsík emelkedik ki belőle. Összterületük kisebb Európánál, pedig a Solaris átmérője húsz százalékkal nagyobb mint a Földé. Ezek a rendszertelenül szétszórt, kopár, sziklás szárazföldek főleg a déli féltekén terülnek el. Elemezték a légkör összetételét is - oxigént nem tartalmaz -, végül igen pontosan megmérték a bolygó sűrűségét, albedóját és más csillagászati adatait. A várakozásnak megfelelően az élet semmiféle nyomára nem akadtak, sem a szárazföldeken, sem az óceánban. A következő tíz év folyamán a Solaris, most már valamennyi illetékes csillagvizsgáló távcsöveinek kereszttüzében, folytatta elképesztő viselkedését: pályája állandó maradt, holott a gravitáció törvényei szerint minden kétséget kizárólag változnia kellett volna. Egy ideig botrányszaga volt az ügynek, mivel az észlelési eredményekért (szigorúan a tudomány érdekében) hol bizonyos személyekre, hol a számítógépekre próbálták kenni a felelőséget. Anyagi fedezet híján a voltaképpeni Solaris-expedíció elindítása további három évet késett, míg végül Shannahan, gárdájának kiegészítése után, három C-tonnás, kozmodrómia-osztályú egységet szerzett az Intézettől. Másfél évvel a Vízöntő Alfájának térségéből rajtoló expedíció érkezése előtt a második felderítő flotta az Intézet utasítására Solaris körüli pályára helyezte a Luna 247 önműködő Szatelloidot. Ez a Szatelloid, az évtizedek során háromszor felújítva, máig is működik. Mérési eredményei végleg megerősítették az Ottenskjöld-expedíció észlelését, hogy az óceán mozgásai aktív jellegűek. Shannahan egyik hajója magasan keringett, kettő pedig, megfelelő előkészületek után, leszállt a Solaris déli sarkán húzódó, mintegy hatszáz négyzetmérföldes, sziklás földdarabra. Az expedíció tizennyolc hónapi munkáját szerencse kísérte, mindössze egyetlen balesetük volt valami készülékhiba következtében. Ám a tudósgárda két szemben álló táborra szakadt. Az óceán miatt kaptak hajba. Az elemzések alapján szerves képletnek minősítették (élőnek akkoriban még senki sem merte nevezni). De míg a biológusok szemében primitív alakulat volt, valami irdatlan véglény (ők "prebiológikus formációnak" keresztelték), mintha egyetlenegy gigászivá fajult, folyékony sejt burkolná az egész bolygót helyenként több mérföld mély, kocsonyás köpenybe, addig a csillagászok és a fizikusok amellett kardoskodtak, hogy rendkívül magas szervezettségű, talán még a földi szervezeteknél is bonyolultabb struktúrának kell lennie, hiszen aktívan befolyásolni képes a bolygópálya alakulását. Semmi más okát és magyarázatát nem találták ugyanis a Solaris viselkedésének, sőt a bolygófizikusok összefüggést fedeztek fel a plazmaóceán bizonyos folyamatai és a helyileg mért gravitációs erő között, amely az óceán "anyagcseréjétől" függő változásokat mutatott. Így aztán a fizikusok, és nem a biológusok álltak elő a paradox "plazmagép" elnevezéssel; ez olyan képződményt akart jelenteni, amely a mi fogalmaink szerint talán nem élőlény, de célszerű tevékenységre képes, mégpedig - tegyük mindjárt hozzá - csillagászati arányú tevékenységre. Ebben a vitában, amely hetek alatt örvényként rántott magába minden jeles szaktekintélyt, nyolcvan év óta először ingott meg a Gamow-Shapley-elmélet. Egy ideig még védelmezni próbálták, mondván, hogy az óceánnak semmi köze az élethez, még csak nem is "para-" vagy "prebiológikus formáció", hanem geológiai képlet, valóban rendkívüli, de a Solaris pályájának stabilizálására csak a gravitációs erők változásai teszik képessé; itt a Le Chatelier-szabályra hivatkoztak. Ezzel a konzervativizmussal szemben felmerültek olyan hipotézisek - például az igen részletesen kidolgozott Civita-Vitty-féle elmélet -, hogy az óceán dialektikus fejlődés eredménye: ősalakjából, a preóceánból, amely lomhán reagáló vegyi elemek oldata volt, a körülmények (mármint a létét fenyegető pályaváltozások) hatására a földi lépcsőfokok közvetítése nélkül, tehát mellőzve az egy - és többsejtűek kialakulását, a növény - és állatvilág evolúcióját, idegrendszer és agy kifejlesztése nélkül azonnal a "homeosztatikus óceán" állapotába lépett. Más szóval, nem sok száz millió éven át alkalmazkodott a környező világhoz, mint a földi szervezetek, amelyek közül csak ilyen hosszú idő elteltével emelkedett ki gondolkodó faj, hanem azonnal úrrá lett környezetén. Igen eredeti gondolat volt, csak éppen az nem derült ki belőle, hogyan stabilizálhatja a szirupos kocsonya egy égitest pályáját. Majdnem egy évszázada ismerték a gravitort, a mesterséges erőterek és gravitációs terek előállítására szolgáló berendezést, de el sem tudták képzelni, hogy a gravitorok óriási hőfokon, bonyolult magreakciókkal előidézett teljesítményét mi módon utánozza egy alaktalan pempő. Az újságok tücsköt-bogarat összehordtak a "Solaris-rejtélyről", a legvadabb sületlenségekkel csigázták fel az olvasók kíváncsiságát és okoztak dührohamokat a tudósoknak - még olyan nézet is hangot kapott, hogy az óceán szegről-végről a földi villamos angolnák rokona...

3-6589
Mikor aztán sikerült legalább valamelyest tisztázni a dolgot, kitűnt, hogy a magyarázat - később is sokszor űzött velünk ilyen tréfát a Solaris - újabb és talán még titokzatosabb kérdéseket vet fel. A kutatások kimutatták, hogy az óceán korántsem a mi gravitoraink elve alapján működik (ami különben sem volna lehetséges), hanem közvetlenül modellálni tudja a téridő metrikáját; ennek tulajdonítható többek között, hogy a Solaris egy és ugyanazon délkörén eltérések mutatkoznak az időmérésben. Tehát az óceán nemcsak - hogy úgy mondjuk - ismeri, hanem (amivel mi nem dicsekedhetünk) ki is tudja használni az Einstein-Boevi-elmélet bizonyos következményeit. Ez a megállapítás századunk egyik leghevesebb viharát robbantotta ki a tudományos világban. Halomra dőltek a legtekintélyesebb, osztatlanul elismert teóriák, a szakirodalomban szentségtörő cikkek láttak napvilágot, minden elmét lázba hozott a nagy kérdés: "zseniális óceán" vagy "gravitációs kocsonya"? Mindez majd húsz évvel születésem előtt történt. Amikor én iskolába jártam, az időközben megismert tények alapján már közhelynek számított, hogy a Solarison van élet - de azt egyetlenegy lakos képviseli... Gépiesen lapozgattam a Hughes-Eugel második kötetét; mindjárt az elején legalább annyira ötletes, mint amilyen mulatságos rendszertani besorolás található. A táblázatban ilyen kategóriák szerepelnek: Típus - Polytheria, Rend - Syncytialia, Osztály - Metamorpha. Mintha az isten tudja, hány egyedet ismernénk ebből a fajból, pedig hát csak ez az egy árválkodik itt. No de ez legalább tekintélyes példány: kereken tizenhét billió tonnát nyom. Ujjaim alatt peregtek az állapotváltozások jellegét, ütemét, vegyi folyamatát ismertető színes ábrák, diagramok, elemzések és színképek. Minél tovább haladtam a vaskos kötetben, annál jobban elharapózott a hófehér lapokon a matematika; azt hinné az ember, többet már nem is lehetne tudni a Metamorpha osztály e képviselőjéről, amely itt hever a négyórás éjszaka sötétségébe burkolva, pár száz méterrel az Állomás acélteste alatt. Pedig hát még azt sem döntötték el, "lény"-e az óceán, arról nem is beszélve, hogy értelmesnek nevezhető-e. Visszalöktem a súlyos kötetet a polcra, s levettem a következőt. Ez két részre oszlott. Első fele: kísérleti jegyzőkönyvek kivonatai arról a számtalan vállalkozásról, amelynek az volt a célja, hogy kapcsolatot létesítsenek az óceánnal. Ez a kapcsolatteremtés, nagyon jól emlékszem, a humoros történetek, viccek és csipkelődések kimeríthetetlen forrása volt egyetemista koromban; olyan dzsungellé burjánzott, hogy ahhoz képest a középkori skolasztika maga az áttetsző rend és világosság. A kötet második része, majdnem ezerháromszáz oldal, csupán a téma bibliográfiája. Maga a szakirodalom el sem férne ebben a szobában. Először olyan különleges elektronikai készülékekkel próbálkoztak kapcsolatot létesíteni, melyek képesek voltak transzformálni az adott és a vett információt. Az óceán maga is közreműködött ezeknek a készülékeknek a kialakításában. De az egészből semmit sem tudtak kihámozni. Mert miben is állt a "közreműködése"? Módosította a belémerített műszerek egyes elemeit, aminek következtében a kisülések ritmusgörbéje megváltozott, a regisztráló készülékek szalagján hemzsegtek a jelek, gigászi felsőbb matematikai műveletek foszlányainak tetszettek, de mit jelentett mindez? Talán az óceán pillanatnyi gerjesztettségi állapotának adatai voltak? Vagy ezekből az impulzusokból születtek az óceán gigászi képződményei, valahol több ezer mérföldre a kutatóktól? Talán az óceán örök igazságainak a visszfénye - valami érthetetlen elektronikus nyelven? Vagy talán művészetének remekei? Ki tudhatta volna, mikor sohasem sikerült kétszer ugyanazt a reakciót kiváltani? Mikor a válasz hol olyan impulzuskitörés volt, hogy majd szétvitte a műszert, hol pedig süket hallgatás? Mikor egyetlen kísérletet sem lehetett reprodukálni? Minduntalan úgy rémlett, hogy egy lépésre vagyunk a szüntelenül dagadó feljegyzéstenger megfejtésétől; hiszen külön elektronikus agyakat építettünk erre a célra, olyan információ-feldolgozó kapacitással, amilyet még egyetlen probléma sem igényelt. Valóban, adódtak is bizonyos eredmények. Mintha az óceán - az elektromos, mágneses és gravitációs impulzusok forrása - matematikai nyelven beszélt volna; villamos kisüléseinek bizonyos szekvenciáit a földi analízis legelvontabb ágai, főleg a halmazelmélet segítségével osztályozni tudták, olyan homológ struktúrák jelentkeztek, amelyeket az energia és az anyag, a véges és végtelen mennyiségek, az elemi részecskék és tereik kölcsönhatásának fizikájából ismerünk - mindez arra a meggyőződésre késztette a tudósokat, hogy az óceán valami gondolkodó monstrum, az egész bolygót elborító, milliószorosra duzzadt, protoplazmaszerű agyvelőtenger, mely a világmindenség lényegén töprengve, iszonyatos arányú elméleti fejtegetésekkel tölti az idejét, s amit műszereink ebből kiragadnak, csupán a mélységben örökké folyó, számunkra felfoghatatlan, gigászi monológ véletlenül ellesett töredéke. Így a matematikusok. Hipotéziseikről egyesek azt mondták, hogy ez az emberi lehetőségek lebecsülése, hasra esés valami előtt, amit még nem értünk, de megérthetünk, az "ignoramus et ignorabimus" ósdi felfogásának feltámasztása, mások úgy vélték, meddő és káros mesék, korunk mitológiáját tükrözik, amely az óriási agyvelőben - elektronikus vagy plazmaszerű, mindegy - az élet legfőbb célját, a lét summáját látja. Megint mások... de hát a kutatók és nézetek légiószám voltak. No és mi volt a "kapcsolatteremtési" kísérletek egész területe a szolarisztika többi ágához képest, melyek, főleg az elmúlt negyedszázadban, annyira szakosodtak, hogy a kibernetikus-szolarista már alig tud szót érteni a szimmetriádkutató szolaristával! "Ti akartok az óceánnal szót érteni, mikor egymást sem értitek?" - tréfálkozott egyszer Veubeke, az intézet akkori igazgatója, még egyetemista koromban; és milyen igaza volt. Mert itt van még az is, amiért az óceánt a Metamorpha osztályba sorolták. Hullámzó felületéből a legkülönbözőbb, semmi földihez nem hasonló formájú plazmaképződmények törnek elő, és a nemegyszer heves "alkotó tevékenység" célját - alkalmazkodó, megismerő vagy bármi más rendeltetését - még csak nem is sejtjük. Két kézzel tettem helyre a kötetet, olyan nehéz volt, s arra gondoltam, hogy könyvtárakra menő adathalmazunk a Solarisról mind csak fölösleges kolonc, haszontalan tények útvesztője - pontosan ott tartunk, mint amikor hetvennyolc évvel ezelőtt elkezdték az adatgyűjtést, sőt lényegében még sokkal rosszabb a helyzet, hiszen az egész eddigi munka meddőnek bizonyult.

4-6946
Amit pontosan tudunk, az csupa negatívum. Az óceán nem használ gépeket, és nem is készít ilyesmit, bár bizonyos körülmények között képesnek látszik rá, hiszen leutánozta némelyik belémerített műszer alkatrészeit, de ezt csak a kutatások első és második évében csinálta; aztán nem vett többé tudomást a szerzetesi türelemmel ismételgetett kísérletekről, mintha végképp megunta volna gépeinket s termékeinket (s alighanem bennünket is...). Nincs idegrendszere, nincsenek sejtjei, nincs fehérjeszerű struktúrája - folytatom "negatív ismereteink" felsorolását -, nem mindig reagál a behatásokra, bármilyen erősek (ügyet sem vetett például a második Giese-expedíció raktárhajójának katasztrófájára, pedig a gép háromszáz kilométer magasból zuhant rá, s atommáglyáinak nukleáris robbanása másfél mérföldes körzetben elpusztította a plazmát. Tudóskörökben kezdték lassan elparentálnia "Solaris-ügyet", főleg az Intézet tudományos főhatóságának berkeiben, ahol az utóbbi években felmerült a gondolat, hogy megnyirbálják a további kutatás dotációját. Az Állomás teljes felszámolásáról eddig még senki sem mert beszélni; ez túlságosan nyílt kapituláció volna. De baráti körben némelyek már pedzették, hogy nincs más hátra, mint valami jó stratégiával lehetőleg "tervszerűen" visszavonulni a "Solaris-ügyből". Csakhogy ez az "ügy" lassacskán sokak (főleg a fiatalok) szemében afféle próbakő lett, saját értékük mércéje: "lényegében - mondták - nagyobb tétre megy a játék, mint hogy felderítjük-e a Solaris civilizációját; rólunk van itt szó, az emberi megismerés határairól". Egy ideig népszerű volt az a nézet (a napisajtó is buzgón terjesztette), hogy a gondolkodó óceán, az egész Solarist elborító gigászi agy sok millió évi fejlődéssel előbbre tart a mi civilizációnknál - "csillagjógi", kozmikus bölcs, eleven mindentudás, mely rég átlátta minden tevékenység hiábavalóságát, és ezért hallgat olyan megátalkodottan. Holott ez egyszerűen nem igaz, hiszen az élő óceán nagyon is tevékenykedik, csak éppen nem emberi elképzelések szerint, tehát nem épít városokat, hidakat, repülő gépezeteket, nem próbálja legyőzni vagy átlépni a teret (akik mindenáron meg akarták védeni az ember felsőbbrendűségét, rendkívül értékes ütőkártyát láttak ebben), viszont ezerféle átváltozást, "ontológikus autometamorfózist" mível; tudós terminusokban aztán nincs hiány a szolarisztikai művek oldalain! Mivel pedig a Solaris-adatok kásahegyének makacs ostromlójában óhatatlanul az az érzés támad, hogy az értelmes, sőt talán zseniális konstrukciók foszlányai valami hibbant agy eszelős dadogásával keverednek, a "csillagjógi"-gondolat ellenlábasaként megjelent a "hülye óceán"-elmélet. Ezek a hipotézisek kirángatták sírjából, és új életre keltették az egyik legősibb filozófiai témát: az anyag és a szellem, a tudat viszonyának problémáját. Jókora adag bátorság kellett ahhoz, hogy valaki - du Haart volt az - elsőként tulajdonítson tudatot az óceánnak. Csaknem minden vita és ellentét mélyén ez a kérdés izzott, bár a metodológusok sietve metafizikusnak bélyegezték. Lehetséges-e gondolkodás tudat nélkül? De gondolkodásnak nevezhetjük-e az óceánban lejátszódó folyamatokat? Igaz-e, hogy a hegy csak egy nagyon nagy kő? A bolygó pedig óriási hegy? Nevezhetjük így is, de az új nagyságrenddel új törvényszerűségek és új jelenségek lépnek a színre. Olyan lett ez a probléma korunkban, mint hajdan a kör négyszögesítése. Minden eredeti elme igyekezett letenni a garast a Solaris ügyben; szaporodtak az olyan elméletek, hogy az óceán "az értelem virágkorának" régmúlt szakaszát követő hanyatlás és elfajulás terméke, sőt, hogy nem más, mint egy kocsonyás daganat, mely a bolygó egykori lakosainak testében keletkezett, majd mindannyiukat fölfalta és elnyelte, örök életű, magától megifjuló, sejt felette képletté olvasztva a maradványokat. A fénycsövek földi nappalra emlékeztető, fehér világánál lerámoltam az asztalról a műszereket és könyveket, műanyag lapján szétterítettem a Solaris térképét, és fémkeretére támaszkodva, tüzetesen szemügyre vettem. Az élő óceán sekélyebb medencéi mély katlanokkal váltakoznak, szigeteit málló kőzetek üledéke borítja, tehát valamikor a fenekén voltak - ő szabályozná a belémerült sziklatömbök felbukkanását és elsüllyedését is? Sejtelmünk sincs róla. Néztem a sokféle kékre és lilára festett, óriási féltekéket a térképen, és ki tudja hányadszor már életemben, megint éppúgy elámultam, mint akkor régen, iskoláskoromban, amikor először tanultunk a Solarisról. Nem tudom hogyan történt - egyszerre lényegtelennek rémlett körülöttem minden, Gibarian halálának leselkedő titkával s a rám váró ismeretlen jövővel együtt; nem gondoltam semmire, teljesen elmerültem a minden embert megdöbbentő térkép szemlélésében. Az élő képződmény egyes térségeit azokról a tudósokról nevezték el, akik az illető tájék kutatásának szentelték az életüket. Éppen az egyenlítői szigetcsoport körül elterülő Thexall-kocsonyulatot tanulmányoztam, amikor megéreztem, hogy valaki néz. Álltam a térkép fölött, de már semmit sem láttam belőle, mintha csak megbénultam volna. Az ajtó szemben volt velem, előtte a ládák, meg egy szekrényke is. Valami automata - gondoltam, bár előzőleg egy sem volt a szobában, nem is jöhetett be észrevétlenül. Tarkómon, hátamon égni kezdett a bőr, elviselhetetlenné vált a rám nehezedő merev tekintet. Észre sem vettem, hogy behúzom a nyakam, s egyre súlyosabban támaszkodom az asztalra; lassan csúszni kezdett a padlón, és ez a mozgás valahogy felszabadított. Hirtelen megfordultam. A szoba üres volt. Csak az ablak nagy, fekete félköre ásított felém. Szorongásom nem múlt el. A sötétség engem nézett - az alaktalan, szem nélküli, végtelen, roppant sötétség. Egyetlen csillag sem látszott az égen. Lehúztam a redőnyt. Egy órája se voltam az Állomáson, és máris kezdtem érteni, miért támad itt az emberekben üldözési mánia. Önkéntelenül kapcsolatba hoztam ezt Gibarian halálával. Ismertem őt, s eddig úgy gondoltam, semmi meg nem zavarhatná az elméjét. De most már nem voltam ebben biztos. Álltam a szoba közepén, az asztalnál. Nyugodtabban lélegeztem, éreztem, amint homlokomon meghűl az izgalom verítéke. Mire is gondoltam az imént? Persze, az automatákra. Nagyon furcsa, hogy egyet sem látni, sem a folyosón, sem a szobákban. Hová tűnhettek? Az egyetlen, amelyikkel - messziről - találkoztam, a repülőtér gépi személyzetéhez tartozott. De hol a többi? Órámra néztem. Indulnom is kellene Snauthoz. Kiléptem a folyosóra. A mennyezet alatt futó fénycsövek elég gyöngén világítottak. Elmentem két ajtó előtt, s ahhoz érkeztem, amelyikre Gibarian neve volt kiírva. Sokáig tétováztam előtte. Az Állomás néma volt. A kilincsre tettem a kezem. Voltaképpen egyáltalán nem akartam bemenni. Lassan hajlott a kilincs, ujjnyi rés nyílt az ajtón, egy pillanatig feketeség volt belül, aztán kigyulladt a villany. Ha most jönne valaki a folyosón, rögtön meglátna. Gyorsan beléptem, és zajtalanul, de erősen becsuktam az ajtót. Aztán megfordultam.

5-6774
Legyökerezve álltam az ajtó előtt, hátammal majdnem hozzásimulva. A szoba nagyobb volt az enyémnél, itt is panorámaablak, háromnegyed részét apró kék és rózsaszín virágos függöny takarta, nyilván a Földről hozták, nem tartozik az Állomás felszereléséhez. A fal mentén nagyon halvány zöldre zománcozott ezüst fényű könyvespolcok és szekrények sorakoztak. Tartalmuk halomba dobálva hevert az asztalok és karosszékek között. Lábam előtt két felborult gépasztalka torlaszolta el az utat, félig betemették őket a széthasított tartókból kihullt folyóiratok. Nyitott könyvek hányódtak lombikok és palackok cserepei közt, libegő lapjaikon végigömlöttek a vegyszerek - pedig a legtöbb üveg olyan vastag falú, hogy ha egyszerűen leesik, akár jó magasról, attól még nem törik össze. Az ablaknál feldőlt íróasztal, kinyúló karján olvasólámpa roncsa, az előtte heverő szék két lába félig kihúzott fiókokba mélyed. Cédulák, kézírással telerótt ívek, papírok áradata borította a padlót. Megismertem Gibarian írását, és a jegyzetek fölé hajoltam. Mikor fölemeltem a szétszórt íveket, arra lettem figyelmes, hogy a kezem már nem egy árnyékot vet, hanem kettőt. Megfordultam. Fent éles határú, vakító kék tűzcsík lángolt a függönyön, egyre szélesedve, mintha kigyulladt volna a rózsás karton. Félrerántottam - ijesztő fényözön kápráztatott el. Betöltötte a horizont harmadrészét. A hullámvölgyekben kísértetiesen megnyúlt, hosszú árnyékok hada rontott az Állomás felé. Ez volt a napfelkelte. Itt, az Állomás jelenlegi földrajzi szélességén, egyórás éjszaka után kel fel a bolygó második, kék napja. Az önműködő kikapcsoló már eloltotta a mennyezetvilágítást, mikor visszatértem a papírhalomhoz. Egy három héttel ezelőtt tervezett kísérlet rövid leírására bukkantam: Gibarian nagyon kemény röntgensugárzást akart a plazmára irányítani. A szövegből kiviláglott, hogy a kísérletet lebonyolító Sartorius számára készült; ez csak másodpéldány. A fehér lapok vakítani kezdtek. Minden egészen más volt, mint az éjszaka beállta előtt. Akkor többnyire piszkosrózsaszín köd gomolygott a hűlő nap fényében vérvörösen és tintafeketén csillogó óceán fölött, egybemosva a narancsszínű égboltot, a felhőket és a hullámokat. Most mindez eltűnt. A rózsás függönyön át is úgy égett a fény, akár egy erős kvarclámpa izzója. Lebarnult kezem majdnem hamuszürkének látszott. Megváltozott az egész szoba, minden vöröses árnyalatú holmi barna lett vagy májszínűre fakult, a fehér, zöld és sárga tárgyak színe viszont úgy felragyogott, hogy szinte világítottak. Hunyorogva néztem ki a függöny résén: olvadt fém remegett és vonaglott az ég fehér tűztengere alatt. Behunytam a szemem, táguló tűzkarikákat láttam. A mosdó polcán (a kagyló is törött volt) álarcnak beillő óriási napszemüveg hevert, gyorsan föltettem. A függöny most úgy izzott, mint a nátriumláng. Összeszedtem a papírokat, az egyetlen fel nem borult asztalra raktam, és tovább olvastam. A szöveg egy része hiányzott. Átfutottam az elvégzett kísérletek jegyzőkönyvét. Kiderült, hogy négy napon keresztül besugározták az óceánt, a jelenlegi helytől ezernégyszáz mérfölddel északkeletre. Mindez nagyon meglepett, hiszen a röntgensugarak alkalmazását pusztító hatásuk miatt ENSZ-egyezmény tiltja, és biztosan tudtam, hogy nem kértek engedélyt a Földtől ezekre a kísérletekre. Olvasás közben egyszer felnéztem, s a nyitott szekrényajtó tükörlapjában megpillantottam magamat: hullafehér arc a nagy fekete szemüveggel. Hátborzongató volt a kékesfehér fényben égő szoba, de pár perc múlva csikorgás hallatszott, és tökéletesen záró páncéllap ereszkedett az ablakra; sötét lett, aztán kigyúlt a most furcsán sápadtnak tetsző mesterséges világítás. Ezután már csak a meleg fokozódott; a hőszabályozó vezetékek szelíd zümmögése éles sivításba ment át, teljes erővel dolgozott az Állomás hűtőberendezése. Mégis tovább nőtt a fojtó hőség. Lépteket hallottam. Valaki jött a folyosón. Két nesztelen ugrással az ajtónál termettem. A léptek tétováztak, és elnémultak. Az a valaki ott állt az ajtó előtt. Lassan mozdult a kilincs; gondolkodás nélkül, ösztönösen megragadtam és visszatartottam. A nyomás nem erősödött, de nem is gyengült. A valaki az ajtó túlsó oldalán éppolyan csöndben volt, mint én, talán meglepődött. Jó darabig fogtuk a kilincset. Aztán hirtelen felszökött a kezemben - elengedték, és halk nesz tanúsította, hogy a másik elmegy. Még sokáig füleltem, de csönd volt. Hamarjában négyrét hajtottam és zsebre vágtam Gibarian jegyzeteit. Lassan a szekrényhez léptem, belepillantottam - a kezeslábasok és öltönyök az egyik oldalra zsúfolódtak, mintha nemrég valaki ott állt volna köztük. A padlón heverő papírhalomból boríték csücske kandikált ki. Fölvettem. Nekem szólt. Elszorult szívvel téptem fel, és kényszerítettem magam, hogy szétnyissam a benne lapuló papírszeletkét. Ez volt rajta Gibarian szabályos, mákszem betűs, de könnyen olvasható írásával: Ann. Solar. Vol. I. Annex, és Messenger, Vot. Separ. F. ügyben; Ravintzer: Kis Apokrif. Ennyi és egy szóval se több. Nagyon siethetett ezzel a levéllel. Talán valami fontos üzenet? Mikor írhatta? Sürgősen fel kell mennem a könyvtárba, gondoltam. A szolarisztikai évkönyvek első kötetének függelékét ismertem, illetve tudtam a létezéséről, de sohasem volt a kezemben, hiszen pusztán történeti értéke van. Ravintzerről és a Kis Apokrifjéről még csak nem is hallottam. Mit tegyek? Máris késtem egy negyedórát. Az ajtóból még egyszer körülnéztem. Csak most láttam meg a falhoz simuló, lehajtható ágyat, mert eltakarta a Solaris nyitott térképe. Mögötte függött valami. Zsebmagnetofon tokban. Kivettem belőle, tokját visszaakasztottam, a magnót pedig zsebre vágtam. Láttam a számlálóján, hogy majdnem tele van a tekercs. Ismét megálltam egy pillanatra az ajtóban, és behunyt szemmel, feszülten figyeltem a kinti csöndet. Semmi. Kiléptem, a folyosó fekete aknának rémlett - még most is rajtam volt a sötét szemüveg, levetettem, így már láttam a sápadt mennyezetvilágítást. Becsuktam magam mögött az ajtót, s elindultam balra, a rádióközpont felé. Nem messze, a kerek csarnoktól, melyből küllőkként ágaznak szét a folyosók, szűk átjáró nyílt, alighanem a fürdőszobák felé, s mélyén bizonytalan körvonalú, csaknem teljesen a félhomályba vesző, óriási alakot pillantottam meg. Földbe gyökerezett a lábam. Kényelmes, kacsázó léptekkel tagbaszakadt néger nő jött felém az átjáróban. Láttam villogó szeme fehérjét, és szinte ugyanabban a pillanatban már csupasz talpának puha csosszanásait is hallottam. Nem volt rajta semmi, csak egy sárgásan csillogó, talán szalmából font szoknya; lógó melle hatalmas, fekete karjai combvastagságúak; felém se nézve hömpölygött el mellettem - egy méterre ha volt - , és tovább ringatta elefántfarát, mellyel őstörténeti múzeumok túltengő csípejű paleolit szobraira hasonlított.

6-6841
A folyosó üres volt. Először egyenes, aztán jobbra fordul. Sohasem voltam még az Állomáson, de az előkészítő edzés keretében hat hétig laktam pontos másában a Földön, az Intézetben. Tudtam hát, hová vezet az alumínium lépcső. A könyvtárban sötét volt. Kitapogattam a villanykapcsolót. Megkerestem a katalógusban A szolarisztikai évkönyvek első kötetét a függelékkel, és lenyomtam a billentyűt. Piros fény gyulladt ki. A kölcsönzőgép közölte, hogy a könyv Gibariannál van, a másikkal, azzal a Kis Apokriffal együtt. Eloltottam a villanyt, és lekocogtam. Nagyon féltem Gibarian kabinjától, bár az előbb a folyosóról hallatszottak azok a bizonyos léptek. De hátha visszament? Egy darabig ott toporogtam az ajtó előtt, aztán erőt vettem magamon, és összeszorított foggal benyitottam. Kigyúlt a fény - a szoba üres volt. Az ablak előtti könyvhalommal kezdtem, egyenként dobáltam félre a padlón heverő köteteket; egyszer csak a szekrényhez ugrottam és bezártam. Nem tudtam nézni az üres helyet a kezeslábasok között. Az ablaknál nem találtam meg a függeléket. Módszeresen haladtam tovább, darabról darabra, végül elértem az utolsó halomhoz az ágy és a szekrény között, és ebben lapult a keresett könyv. Reméltem, hogy találok benne valami útmutatást, és csakugyan; a névmutatónál ott volt egy papírdarabka; a piros ceruzával bekarikázott név - Andre Berton - nem mondott nekem semmit. Két oldalszám állt mellette. Fellapoztam először az elsőt, s megtudtam, hogy Berton tartalékpilóta volt Shannahan űrhajóján. Jó száz oldallal hátrább szerepel újra. Az expedíció a leszállás után eleinte roppant óvatos volt, de miután tizenhat nap alatt kitapasztalhatták, hogy a plazmaóceán nemcsak semmi támadó kedvet nem mutat, hanem vissza is húzódik minden felszínéhez közeledő tárgy elől, és lehetőleg kerüli a közvetlen kapcsolatot a műszerekkel meg az emberekkel, Shannahan és helyettese, Timolis, enyhített a szigorú rendszabályokon, mivel azok nagyon megnehezítették és hátráltatták a munkát. Ekkor az expedíció két - és háromtagú csoportokra oszlott, és ezek olykor több száz mérföldes utakat is tettek az óceán fölött; a sugárszórókat, amelyekkel a munkaterületet addig körülzárták, a Bázison helyezték el. Az új módszer első négy napján semmi baleset nem történt, csak a szkafanderek oxigénkészüléke romlott el néha, mert a kifúvószelepek érzékenynek bizonyultak a mérgező légkör korróziós hatására. Ezért majdnem naponta cserélni kellett őket. Az ötödik napon (a leszállástól számítva a huszonegyediken) két kutató, Carucci és Fechner - az előbbi sugárbiológus, a másik fizikus - felfedező repülést végzett az óceán fölött egy kétszemélyes kis siklókocsiban. (Ez nem repülő jármű, hanem légpárnán siklik.) Mivel hat óra múlva sem tértek vissza, Timolis - a Bázis parancsnoka Shannahan távollétében - riadót rendelt el, s minden rendelkezésére álló emberét keresésükre küldte. A körülmények végzetes összejátszása volt, hogy aznap, alig egy órával a kutatócsoportok indulása után, megszakadt a rádióösszeköttetés, mert a vörös napon óriási folt keletkezett, és erős részecskesugárzás bombázta a légkör felső rétegeit. Csak az ultrarövid hullámú készülékek működtek, de azok is csak mindössze húsz-harminc mérföldes körzetben biztosították a kapcsolatot. Ráadásul napnyugta előtt sűrű köd támadt, úgyhogy fel kellett hagyni a kereséssel. A mentőcsoportok már hazatérőben voltak, mikor egyikük felfedezte a siklókocsit, alig nyolcvan mérföldnyire a parttól. Működő motorral, teljes épségben suhant a hullámok fölött. De átlátszó kabinjában csak egy ember volt - az eszméletlenül heverő Carucci. A siklókocsit a Bázisra vitték, Caruccit az orvosok gondjaira bízták; még aznap este magához tért. Fechner sorsáról semmit sem tudott mondani. Csak arra emlékezett, hogy amikor már visszafelé készülődtek, ő egyszer csak fuldokolni kezdett. Készülékének kifúvószelepe beszorult, és minden belégzésnél egy kevés mérges gáz került a szkafandere belsejébe. Fechner meg akarta javítani társa légzőkészülékét, ezért kikapcsolta övét és felállt. Ez az utolsó mozzanat, amire Carucci emlékezett. A szakértők így rekonstruálták az események valószínű lefolyását: Carucci készülékének javítása közben Fechner kinyitotta a fülke tetejét, feltehetőleg azért, mert az alacsony fedél akadályozta a mozgásban. Ez nem volt tilos, hiszen az ilyen gépek teteje amúgy sem zár légmentesen, csak az időjárás viszontagságai és a szél ellen véd. Szerelés közben bizonyára az ő oxigénkészüléke is elromlott; Fechner elködösült tudattal felfelé kapaszkodott, kimászott a nyíláson a kocsi tetejére, és az óceánba zuhant. Ez az óceán első áldozatának története. A holttestet hiába keresték, pedig a szkafanderben felszínen kellett volna maradnia. De ha ott lebegett is - a sok ezer négyzetmérföldes, többnyire ködfoszlányokba burkolt hullámzó rengeteg tüzetes átkutatása meghaladta az expedíció lehetőségeit. Visszatérek a korábbi eseményekhez. Alkonyatra valamennyi mentőgép hazatért, kivéve a nagy teherhelikoptert, amelyen Berton indult el. Sötétedés után majdnem egy órával jelent meg a Bázis fölött; már komolyan aggódtak érte. Idegsokkon mehetett keresztül - csak azért szállt ki saját lábán a gépből, hogy eszeveszetten menekülni kezdjen; sírt és kiabált, amikor feltartóztatták; megdöbbentő látvány volt, hiszen ez a pilóta tizenhét éve repült az űrben, sokszor a legnehezebb körülmények között. Az orvosok nála is mérgezésre gyanakodtak. Két nap múlva Berton - aki látszólag helyrezökkent, de egy pillanatra sem volt hajlandó elhagyni az expedíció főrakétáját, sőt az óceánra néző ablakokat is messze elkerülte - azzal állt elő, hogy jelentést kíván tenni repüléséről. Ragaszkodott ehhez, azt mondta, rendkívül fontos ügyről van szó. Jelentését az expedíció megvizsgálta, de a légköri gázokkal mérgezett elme kóros termékének minősítették, s mint ilyet, nem az expedíció történetéhez, hanem Berton kórtörténetéhez csatolták, amivel az ügy be is fejeződött. Ennyit közölt a függelék. Nyilván Berton jelentése tartalmazta a lényeget - azt, amitől ez a hosszújáratú pilóta összeroppant. Újra tűvé tettem a szobát, de a Kis Apokrifot nem találtam. Mind jobban erőt vett rajtam a fáradtság, másnapra halasztottam hát a további kutatást, és elhagytam a kabint. Az alumínium lépcső mellett elhaladva, észrevettem, hogy fokaira világosság hull. Sartorius még ilyenkor is dolgozik?! Találkoznom kell vele, gondoltam. Fent egy kicsit melegebb volt. A széles, alacsony folyosón enyhe huzat csapott meg. A papírszalagok vadul lobogtak a szellőzőnyílásokon. A központi laboratórium ajtaja vastag, recés üveglap, fémkeretben. Sötét függönyféle takarta belülről; csak a mennyezet alatti keskeny ablakokon vetődött ki a fény. Megnyomtam a keresztrudat. Mint vártam, az ajtó nem engedett. Odabent csönd volt; olykor halk sziszegés hallatszott, mintha gázláng égne. Bekopogtam - semmi válasz.

Gem

Румынский язык

1-7966
Coridorul tubular era pustiu. Am stat o clipă în faţa uşii, ascultând. Pereţii erau probabil subţiri; de afară se auzea vâjâitul vântului. Pe uşă se vedea lipită neglijent, uşor aplecat, o bucată de hârtie dreptunghiulară pe care cineva scrisese cu creionul: "Om". Priveam nedumerit la cuvântul scris tremurat, nedesluşit. O clipă am vrut să mă întorc la Snaut, dar am înţeles că este imposibil. Avertismentul nebunesc îmi suna încă în urechi. M-am urnit, şi pe umeri am simţit greutatea neplăcută a scafandrului. Tiptil, ca şi cum m-aş fi ascuns de un observator nevăzut, m-am înapoiat în încăperea rotundă, cu cinci uşi. Pe ele se aflau inscripţiile: Dr. Gibarian, Dr. Snaut, Dr. Sartorius. Pe uşa a patra nu se vedea nici o carte de vizită. Am şovăit, apoi am apăsat uşor clanţa şi am deschis încet uşa. Pe când se deschidea am încercat un sentiment vecin cu convingerea că dincolo se găseşte cineva. Am intrat. Nu era nimeni. Aceeaşi fereastră semisferică, puţin mai mică doar, aţintită asupra oceanului, care aici - în bătaia piezişă a razelor de soare - strălucea plumburiu; de pe valuri se prelingea o spumă uleioasă, roşiatică. Lumina reflectată, cu nuanţe purpurii, umplea întreaga încăpere, ce semăna cu o cabină de navă. Pe un perete se aflau rafturi cu cărţi, între ele - un pat fixat în poziţie verticală, iar pe celălalt perete - dulapurile cu o sumedenie de sertare. Pe rame de nichel se înşirau, lipite una de alta, fotografii luate din avion. Pe stative de metal vedeai baloane şi eprubete astupate cu vată, iar sub fereastră, aşezate pe două rânduri, nenumărate cutii emailate în alb. Era greu să te strecori printre ele ca să ajungi la geam. Unele cutii aveau capacele ridicate; conţineau aparatură ştiinţifică, o mulţime de utilaje, cabluri de metal sau de plastic. În cele două colţuri ale peretelui din faţă se aflau robinete, ventilatoare, instalaţii de congelare. Microscopul era pus de-a dreptul pe duşumea. Pentru el nu se mai găsise loc pe masa mare din faţa ferestrei. Când m-am întors, am văzut chiar în apropierea intrării un dulap întredeschis, înalt până la tavan şi plin de haine de protecţie. Pe rafturi - stive de rufărie, între carâmbii cizmelor speciale împotriva radiaţiilor, străluceau butelii de aluminiu pentru oxigen. Două aparate, împreună cu măştile respective stăteau agăţate de speteaza patului ridicat. Deşi parcă se încercase să se pună lucrurile într-o oarecare ordine, totuşi pretutindeni domnea haosul. Adulmecând aerul, am simţit un miros slab de reactivi chimici şi un iz înţepător - clor? Am căutat reflex cu privirea gura dispozitivelor de ventilare aşezate în colţuri la înălţimea plafonului. Fâşiile de hârtie lipite de cadrul ventilatoarelor vibrau uşor; compresoarele funcţionau aşadar, menţinând circulaţia normală a aerului. Am mutat cărţile, aparatura şi uneltele pe două scaune, am suflat cum am putut praful de pe perne, şi, astfel, în jurul patului, între dulap şi rafturi, a apărut un spaţiu relativ gol. Am tras aproape cuierul ca să-mi pun pe el scafandrul. Am prins cu degetele urechile fermoarelor, dar le-am dat imediat drumul. Ezitam să-mi scot scafandrul, de parcă fără el eram lipsit de apărare. Am mai privit o dată întreaga încăpere, am verificat dacă uşa este bine închisă; nu era însă prevăzută cu nici un zăvor. După o clipă de gândire am împins spre ea două dintre lăzile cele mai mari. M-am baricadat astfel provizoriu şi din trei mişcări m-am eliberat din învelişul apăsător. Oglinda îngustă aşezată pe una dintre uşile dulapului reflecta o mare parte din cameră. Cu coada ochiului am surprins acolo o mişcare. Am sărit ca ars, dar era doar propria mea imagine. Tricoul de sub scafandru era leoarcă de sudoare. L-am scos şi am închis dulapul. Îndărătul uşii pe care o închisesem se afla în perete o alta. Am deschis-o şi am pătruns într-o minusculă sală de baie. Pe duşumea, sub pâlnia duşului, se găsea o casetă mare, plată. Am ridicat-o cu uşurinţă şi am dus-o în cameră. Tocmai o aşezam pe duşumea, când capacul a sărit brusc. In compartimentele acelei cutii am văzut atunci cele mai curioase obiecte: o mulţime de unelte caricaturale, conturate într-un metal de culoare închisă; unele păreau asemănătoare celor aflate în sertarele dulapurilor. Toate erau inutilizabile, diforme, rotunjite, topite, ca şi cum ar fi fost găsite în cenuşă după un mare incendiu. În mod ciudat aceleaşi semne ale distrugerii se distingeau chiar şi pe obiectele metaloceramice practic infuzibile. În cuptorul unui laborator nu era posibil să se atingă temperaturile de topire, poate numai în interiorul reactorului atomic. Din buzunarul scafandrului meu am scos un mic dispozitiv de detectare a radiaţiilor, dar minusculul difuzor tăcea ori de câte ori apropiam de ele contorul. Purtam pe mine doar un slip şi un maieu de filet. Le-am scos, le-am aruncat pe duşumea ca pe nişte lucruri inutile şi am sărit sub duş. Izbitura apei m-a înviorat imediat. Mă zvârcoleam sub jetul puternic şi fierbinte. Îmi masam trupul, fornăiam, dar într-un mod atât de exagerat de parcă aş fi vrut să-mi dovedesc că nu sunt stăpânit de acel sentiment de nesiguranţă prezent în întreaga staţie. Am găsit în dulap un trening subţire care putea fi purtat sub scafandru. Am trecut în buzunarele lui tot avutul meu sărăcăcios; printre foile notesului am simţit ceva tare. Ştiam că era cheia rătăcită a locuinţei mele pământeşti. Am săltat-o câteva clipe în podul palmei, neştiind unde s-o pun. În sfârşit, am lăsat-o pe un colţ de masă. Mi-a trecut prin minte că, eventual, aş avea nevoie de o armă, dar nu-mi stătea altceva la-ndemână decât briceagul universal, şi n-aveam câtuşi de puţin dispoziţia să pornesc în căutarea unui emiţător de raze sau a ceva asemănător. M-am aşezat pe un taburet de metal în mijlocul spaţiului gol, departe de orice obiecte. Voiam să mă concentrez în mine. Am constatat cu satisfacţie că până la reîntâlnirea cu Snaut mai aveam mai bine de o jumătate de oră; ce să-i faci? îndeplinirea conştiincioasă a îndatoririlor, importante sau nu, mi-a devenit o a doua natură. Acele ceasornicului cu cadran de 24 de ore se aflau în dreptul lui şapte. Soarele apunea. Ora şapte locală corespundea orei 20 de pe bordul lui "Prometeu". Solaris trebuia să se fi micşorat pe ecranele lui Moddard la dimensiunile unei scântei şi să nu mai poată fi deosebit cu nimic de stele. Dar ce mă interesa "Prometeu"? Am închis ochii. Domnea o linişte deplină. Din când în când, la intervale regulate, se auzea trepidaţia ţevilor de metal. Apa picura liniştit în baie, stropindu-i mozaicul. Gibarian nu mai era în viaţă. Dacă înţelesesem bine ce spunea Snaut, de la moartea lui Gibarian trecuseră doar câteva ore. Ce-au făcut cu trupul său? L-au îngropat? Pe planetă nu puteau s-o facă. M-am gândit o vreme la cele întâmplate, de parcă soarta decedatului ar fi fost pentru mine lucrul cel mai important. Mi-am dat seama însă de lipsa de sens a gândurilor mele, m-am sculat şi am început să mă plimb pe diagonala camerei, atingând câteodată cu călcâiul cărţile aruncate în dezordine. Un mic sac de voiaj mi-a atras deodată atenţia; m-am aplecat şi l-am ridicat. Nu era gol. Conţinea un flacon din sticlă de culoare închisă, dar uşor, ca şi când ar fi fost de hârtie. Am privit prin el spre fereastra ce lumina roşietic şi în adâncul căreia se ridica o ceaţă fumurie. Erau ultimele raze ale asfinţitului. Ce se întâmpla cu mine? De ce mă preocupa un fleac ce-mi căzuse în mână cu totul întâmplător? Am tresărit: se aprinsese lumina. Evident, celula fotoelectrică era sensibilă la amurgul ce se lăsa. Eram plin de aşteptare, nervozitatea îmi crescuse în aşa măsură încât, până la sfârşit, nu mai voiam să am la spate un spaţiu liber. M-am hotărât să combat această tensiune. Am tras taburetul lângă rafturile cu cărţi. Am scos al doilea volum al vechii monografii a lui Hughes şi Eugel Istoria lui Solaris, pe care o cunoşteam atât de bine, şi am început s-o răsfoiesc, sprijinind de genunchi cotorul greu şi gros al cărţii.

2-7828
Descoperirea lui Solaris avusese loc aproape cu o sută de ani înaintea naşterii mele. Planeta gravitează în jurul a doi sori: unul roşu, altul albastru. Timp de peste patru decenii, de ea nu s-a apropiat nici o navă. În acea epocă trecea drept sigură teoria lui Gamow-Shapley privind imposibilitatea apariţiei vieţii pe planetele stelelor duble. Orbitele acestor planete se modifică într-una datorită jocului gravitaţional ce intervine în timpul mişcării de revoluţie a perechii de sori. Din pricina perturbaţiilor produse prin necontenita distorsiune a orbitei planetare, germenii de viaţă, chiar dacă apar, sunt distruşi de alternanţa arşiţei şi a îngheţului. Aceste modificări survin o dată la câteva milioane de ani, aşadar la intervale extrem de scurte pentru fenomene de natură astronomică sau biologică (evoluţia necesitând milioane, dacă nu chiar un miliard de ani). Conform primelor calcule, Solaris urma, în decursul a cinci sute de milenii, să se apropie de soarele ei roşu la o distantă de o jumătate de unitate astronomică, iar după un milion de ani trebuia să se prăbuşească în neantul său incandescent. În numai câţiva ani însă, cercetătorii s-au convins că orbita planetei suferă modificări cu totul neaşteptate, de parcă ar fi fost stabilă, la fel de stabilă ca şi orbitele planetelor sistemului nostru solar. Observaţiile au fost repetate, de data aceasta cu cea mai mare precizie; au fost reluate şi calculele care au confirmat numai ceea ce era cunoscut: din punct de vedere mecanic, Solaris avea o orbită instabilă. Dintr-o planetă ca sute de alte planete descoperite an de an şi trecute în marile statistici doar în câteva rânduri care indică elementele mişcării lor, Solaris a avansat la rangul unui corp ceresc ce merita o atenţie specială. La vreo patru ani după această descoperire, expediţia lui Ottenskjold a dat ocol planetei, cercetând-o de pe astronava "Laokoon". Această expediţie a avut un caracter provizoriu, de recunoaştere numai, cu atât mai mult cu cât nu era prevăzută pentru descindere. Ea a fixat pe orbitele ecuatoriale şi polare un mare număr de sateliţi automaţi de observaţie, a căror sarcină principală era să măsoare potenţialele gravifice. În plus a fost studiată suprafaţa în întregime şi puţinele platouri ce se ridicau deasupra lui. Aria lor totală n-o atingea pe aceea a Europei, deşi Solaris avea un diametru cu douăzeci la sută mai mare decât Pământul. Aceste urme de sol stâncos şi pustiu, împrăştiate neregulat, se grupează în principal pe emisfera sudică. A fost analizată componenţa atmosferei, care s-a dovedit a fi lipsită de oxigen; au fost efectuate măsurători deosebit de precise privind densitatea planetei, albedoul şi alte elemente astronomice. După cum era de aşteptat, nicăieri n-au fost găsite urme de viaţă - nici pe uscat, nici în ocean. În următorii zece ani Solaris, urmărit cu atenţie de toate observatoarele respectivei regiuni, a manifestat o uimitoare tendinţă de conservare a orbitei sale neîndoielnic instabilă din punct de vedere gravitaţional. Câtva timp chestiunea a părut scandaloasă, de bizarul rezultat al observaţiilor fiind acuzaţi (din grijă pentru binele ştiinţei) când anumiţi oameni, când maşinile de calcul de care se serveau aceştia. Lipsa de fonduri a întârziat cu trei ani trimiterea unei expediţii adevărate pe Solaris, adică până în clipa când Shannahan, completându-şi echipajul, a obţinut din partea institutului trei unităţi de tonaj C, clasa cosmodromică. Un an şi jumătate înainte de sosirea expediţiei, care şi-a luat startul din zona lui alfa din Vărsător, o altă flotă de explorare a fixat pe o orbită în jurul lui Solaris o staţie automată: sateloidul Luna 247. Acest sateloid, după ce a suferit trei reconstrucţii, efectuate la intervale de zeci de ani, funcţionează şi acum. Datele pe care le-a cules au confirmat finalmente observaţiile expediţiei lui Ottenskjold privind caracterul activ al mişcărilor oceanului. O navă a lui Shannahan a rămas pe orbită înaltă, celelalte două, după pregătiri preliminare, au coborât pe o mică platformă stâncoasă, care ocupă circa şase sute de mile pătrate în regiunea polului sud solarisean. Lucrările expediţiei s-au încheiat după 18 luni, desfăşurându-se cu succes, exceptând un nefericit accident provocat de funcţionarea greşită a aparatelor. Totuşi, în sânul echipei ştiinţifice s-a ajuns la o evidentă împărţire în două tabere antagonice. Obiectul conflictului era oceanul. Pe baza analizelor efectuate, acesta a fost recunoscut drept un produs organic (nimeni nu îndrăznea pe atunci să-l considere ca fiind viu). Dacă însă biologii vedeau în acea sferă lichidă o formă primitivă de viaţă - ceva în genul unei colonii uriaşe sau ceva asemănător cu o gigantică şi unică celulă degenerată în creşterea ei (denumită "formaţie pre-biologică") şi a cărei manta gelatinoasă, pe alocuri adâncă de câteva mile, ar fi cuprins întregul glob, astronomii şi fizicienii afirmau că ea trebuie să fie o structură aflată într-un stadiu de organizare atât de înalt încât nu era exclus să întreacă în complexitate organismele pământene, de vreme ce putea influenţa în mod activ forma orbitei planetare. O altă cauză, care să explice comportarea lui Solaris, n-a fost găsită şi, în plus, planetofizicienii au descoperit o relaţie între gravific măsurat local, care se modifica în funcţie de "metabolismul" oceanic. Aşadar, fizicienii, şi nu biologii, au emis paradoxala expresie de "maşină plasmatică", înţelegând prin aceasta un obiect care, deşi, conform concepţiei noastre, poate fi considerat neînsufleţit, este totuşi capabil să acţioneze într-un scop vădit şi la o scară - e bine s-o subliniem - astronomică. În această dispută, care. a atras în vâltoarea ei în numai câteva săptămâni cele mai mari autorităţi, doctrina lui Gamow-Shapley a început să se clatine pentru prima oară în decurs de opt decenii. Câtăva vreme partizanii acestei teorii au mai încercat să afirme că oceanul n-are nimic comun cu viaţa, că nu este nici măcar un produs "para" sau "pre-biologic", ci o formaţiune geologică, desigur neobişnuită, dar în stare numai să stabilizeze orbita lui Solaris prin modificări ale intensităţii câmpului gravitaţional; se făceau referiri în acest sens la regula lui Le Chatelier. În ciuda acestui conservatorism apăreau ipoteze ca aceea a lui Civita-Vitta, cea mai bine elaborată dintre ele, potrivit căreia oceanul era rezultatul unei dezvoltate dialectice: din forma lui primară, de pre-ocean, soluţie de substanţe chimice ce reacţionau lent, a reuşit, sub presiunea condiţiilor (adică a orbitei cei ameninţa existenţa), fără mijlocirea nici uneia dintre treptele dezvoltării terestre - aşadar evitând apariţia organismelor mono şi pluricelulare, evoluţia vegetală şi animală, naşterea sistemului nervos, a creierului -, să ajungă direct la stadiul de "ocean homeostatic". Cu alte cuvinte, el nu s-a adaptat mediului vreme de sute de milioane de ani, aşa cum au făcut organismele pământene, pentru ca după un uriaş interval de timp să dea naştere speciei raţionale, ci, aproape în mod spontan, a devenit stăpânul ambianţei lui. Concepţia era cât se poate de originală, numai că şi acum rămânea o enigmă modul în care acest sirop gelatinos reuşea să stabilizeze orbita unui corp ceresc. Trecuse aproape un secol de când erau cunoscute aparatele care creau câmpuri artificiale de forţă şi gravifice - gravitoarele; totuşi nimeni nu-şi putea nici măcar imagina cum obţinea această masă vâscoasă şi amorfă reacţiile nucleare şi uriaşele temperaturi, caracteristice activităţii gravitoarelor. In presa de atunci, care excita curiozitatea cititorilor cu diverse ipoteze privind "taina lui Solaris", provocând, prin evidenta lor absurditate, indignarea savanţilor, n-au lipsit nici afirmaţii de felul aceleia că oceanul planetar este... o îndepărtată rudă a ţiparilor electrici tereştri.

3-7200
Când problema a reuşit să fie cel puţin într-o anumită măsură rezolvată, s-a dovedit că explicaţia ei ridică o alta, poate şi mai dificilă; cu enigmele lui Solaris aşa se întâmplă adesea. Cercetările au arătat că oceanul nu acţionează deloc pe principiul gravitoarelor noastre (lucru de altfel imposibil), dar că el poate modela direct metrica spaţiu-timp, ceea ce duce, între altele, la abateri în măsurarea timpului pe unul şi acelaşi meridian al lui Solaris. Prin urmare, oceanul nu numai că într-un anumit sens cunoştea, ci putea chiar (fapt nevalabil pentru noi) să aplice consecinţele teoriei lui Einstein-Boevi. Odată lansate, aceste afirmaţii au provocat în lumea ştiinţifică o furtună dintre cele mai violente ale secolului nostru. Teoriile cele mai sacrosante, unanim recunoscute ca adevărate, se prăbuşeau în ruină; în literatura ştiinţifică apăreau cele mai critice articole; alternativa "ocean genial" sau "gelatină gravitaţională" aprindea toate minţile. Evenimentele relatate s-au petrecut cu mulţi ani înaintea naşterii mele. Pe când mergeam la şcoală, Solaris datorită unor fapte cunoscute mai târziu, era considerat ca fiind o planetă dotată cu viată, doar că având un singur locuitor... Al doilea volum al lui Hughes şi Eugel, ale cărui file le răsfoiam distrat, începea cu o sistematică, pe cât de original, pe atât de distractiv concepută. Tabelul de clasificare prezenta pe rând: tipul Polytheria, ordinul Sincytialia, clasa Metamorpha. Ca şi cum ar fi cunoscut nu ştiu câte exemplare ale genului, pe când în realitate mereu era numai unul, ce-i drept în greutate de 17 miliarde de tone. Pe sub degete îmi zburau diagrame colorate, grafice, analize şi spectre, care demonstrau tipul şi ritmul metabolismului şi reacţiile chimice specifice oceanului. Cu cât mă adânceam mai mult în voluminosul tom, cu atât întâlneam tot mai multă matematică; se putea crede că nu mai existau lacune în cunoştinţele noastre despre acest reprezentant al clasei Metamorpha, care se întindea învăluit în beznă la câteva sute de metri sub chiurasa de oţel a staţiei. În realitate însă, nu toţi erau de acord nici măcar în ce priveşte faptul dacă ne aflam în prezenţa unei "fiinţe", necum dacă o puteam denumi ocean inteligent. Am pus zgomotos la loc, maşinal, volumul şi l-am scos pe următorul. Avea două părţi. Prima cuprindea rezumatele proceselor-verbale ale experienţelor privind nenumăratele acţiuni ce aveau drept scop principal stabilirea contactului cu oceanul. Această luare de contact o constituise, ţineam prea bine minte, sursa unui nesfârşit număr de anecdote, ironii şi glume auzite în timpul studiilor; scolastica medievală părea o expunere clară, luminată de o totală evidentă în comparaţie cu jungla pe care o născuse această problemă. A doua parte a volumului, care avea aproape 1300 de pagini, reprezenta doar biografia obiectului. Desigur că literatura originală pe care o cuprindea n-ar fi încăput în camera în care stăteam. Primele încercări de contact s-au desfăşurat cu ajutorul unor aparate speciale, care transformau excitanţi trimişi de noi şi captau răspunsurile posibile ale oceanului. Acesta a participat deci în mod activ la proiectarea ulterioară a sistemului de aparate. Dar toate se desfăşurau într-un întuneric deplin. Ce sens avea termenul de a "participa"? Faptul că modifica anumite elemente ale aparaturii cufundate în el şi astfel ritmurile descărcărilor înregistrate erau perturbate, iar aparatura de înregistrare fixa un furnicar de semnale asemănătoare frânturilor unor uriaşe operaţii de analiză matematică... Dar ce însemnau toate acestea? Impulsuri care determinau apariţia imenselor lui structuri undeva, la mii de mile de locul cercetării? Sau imagini ale unor adevăruri străvechi pe care le rostea oceanul, dar pe care construcţiile noastre electronice erau incapabile să le traducă? Să fi fost vorba de o operă de artă? Nimeni n-avea habar, de vreme ce excitanţii nu produceau de două ori la rând aceeaşi reacţie. De vreme ce o dată se primea ca răspuns o explozie de impulsuri, care aproape că făcea să sară în aer aparatura, iar alteori - o tăcere profundă. Ce puteai şti de vreme ce toate experienţele erau irepetabile? Mereu ni se părea că ne aflăm la un pas de descifrarea acestei mări de înregistrări ce sporea necontenit; tocmai în acest scop au fost construite creiere electronice speciale, cu o capacitate de prelucrare a informaţiei mai mare decât cerinţele oricărei probleme rezolvate până atunci. Într-adevăr, au fost obţinute unele rezultate. Oceanul - sursa unor impulsuri electrice, magnetice şi gravifice - părea să se exprime în limbajul matematicii. Unele secvenţe ale descărcărilor lui electrice puteau fi clasificate, servindu-te de cele mai abstracte ramuri ale analizei, ale teoriei mulţimilor. Apăreau structuri omoloage, cunoscute din domeniul fizicii, care se ocupă de relaţiile dintre masă şi energie, dintre mărimi finite şi infinite, dintre particule şi câmpuri. Toate acestea îi determinau pe oamenii de ştiinţă să creadă că în faţa lor se află un monstru gânditor, un gen de ocean-creier, o sferă protoplasmatică ce împrejmuieşte întreaga planetă şi îşi petrece timpul în uimitor de vaste consideraţii teoretice asupra esenţei Universului; iar tot ce reuşesc să capteze aparatele noastre nu reprezintă decât fragmente întâmplător auzite ale unui gigantic monolog ce se desfăşoară de milenii în adâncuri, depăşind orice posibilitate a înţelegerii terestre. Aceasta era concepţia matematicienilor. Astfel de supoziţii erau considerate de unii ca o expresie a subestimării forţei umane, ca o reînviere a vechii doctrine "ignoramus et ignorabimus"; alţii, dimpotrivă, le socoteau ca fiind poveşti dăunătoare şi sterpe şi că în aceste ipoteze ale matematicienilor se manifestă mitologia timpurilor noastre, care vede într-un creier uriaş (electronic sau plasmatic, tot una e) scopul suprem, suma existenţei. Iar alţii, la rândul lor..., dar cercetători şi concepţii erau legiuni. Ce însemnătate mai avea întregul domeniu al "stabilirii contactului" în comparaţie cu alte ramuri ale solaristicii, în care specializarea a înaintat atât de mult, mai ales în ultimul pătrar de veac, încât solaristicianul-cibernetician aproape că nu se putea înţelege cu solaristicianul-simetriadolog? "Cum v-aţi putea înţelege cu oceanul dacă nu sunteţi capabili s-o faceţi între voi înşivă?" - a întrebat cândva în glumă Veubeke (în timpul studiilor mele acesta fusese directorul institutului); în gluma lui exista o mare doză de adevăr. Nu întâmplător fusese clasificat oceanul în rândul Metamorphelor. Suprafaţa lui tălăzuitoare putea da naştere unor forme cât se poate de diferite, cu nimic similare celor terestre. În acelaşi timp, rămânea o totală enigmă scopul - de adaptare, de cunoaştere sau oricare altul - al erupţiilor plasmatice uneori atât de violente. Punând în raft volumul pe care de greu ce era trebuia să-l ţin cu ambele mâini, m-am gândit că toate cunoştinţele noastre despre Solaris, ce umplu biblioteca, reprezintă un balast de fapte inutile şi că, de când survenise începutul acumulărilor, în urmă cu 78 de ani, batem pasul pe loc; de fapt, situaţia era cu mult mai rea, întrucât întreaga trudă se dovedise a fi zadarnică.

4-7929
Ceea ce cunoşteam cu precizie se referea numai la negaţii. Oceanul nu se folosea de maşini şi nici nu le construia, deşi în anumite împrejurări părea a fi capabil s-o facă, deoarece copia părţile unor aparate scufundate în el, dar o făcuse numai în primii doi ani ai lucrărilor de explorare; apoi, cu o răbdare benedictină, a ignorat orice încercări repetate, ca şi cum ar fi pierdut orice interes fată de utilajele şi produsele noastre (şi s-ar putea deduce, şi faţă de noi). N-avea - ca să continuăm enumerarea "cunoştinţelor noastre negative" - nici un fel de sistem nervos, nici celule şi nici o structură care să amintească pe cea proteică; nu reacţiona întotdeauna la stimuli, nici chiar la cei mai puternici; "astfel" a ignorat total catastrofa astrocargoului celei de-a doua expediţii a lui Giese, care de la înălţimea de 300 km s-a prăbuşit pe suprafaţa planetei, a cărei plasmă a distrus-o cu explozia nucleară a reactorului său pe o rază de o milă şi jumătate. Treptat, în cercurile ştiinţifice, "cauza Solaris" a început să capete numele unei "cauze pierdute", mai ales în sferele administraţiei ştiinţifice a institutului, unde, în ultimii ani, s-au ridicat voci care cereau reducerea fondurilor pentru noile cercetări. Până atunci nimeni nu îndrăznise să vorbească despre lichidarea completă a staţiei; aceasta ar fi constituit o recunoaştere mult prea făţişă a înfrângerii. De altfel, în discuţiile particulare unii susţineau că lucrul de care aveam nevoie era în primul rând o retragere strategică, pe cât posibil mai "onorabilă", din "afacerea Solaris". Pentru mulţi totuşi, îndeosebi pentru noi, tinerii, "afacerea" devenea, treptat, treptat, ceva în genul pietrei de încercare a propriei noastre valori: "în fond, spuneam noi, e vorba de o miză mai mare decât "aprofundarea cunoştinţelor privind civilizaţia solariseană; problema se referă în primul rând la noi, la limitele cunoaşterii umane". O vreme a fost populară concepţia (răspândită cu fervoare de presa cotidiană) că oceanul gânditor, întins peste aproape toată planeta Solaris, este un creier gigantic, ce depăşeşte civilizaţia noastră cu milioane de ani de dezvoltare, că este un fel de "yoga cosmic", un înţelept, omniscienţa întruchipată, care a înţeles de mult deşertăciunea oricărei acţiuni şi de aceea păstrează faţă de noi o categorică tăcere. Aceasta constituia pur şi simplu un neadevăr, deoarece oceanul viu acţiona - şi încă în ce fel! numai că după alte reprezentări decât cele omeneşti. Nu construia prin urmare nici oraşe, nici poduri, nici maşini zburătoare, de asemenea nu încerca să-şi lărgească spaţiul şi nici să şi-l supună (activitatea pe care unii apărători ai superiorităţii omului o considerau un argument extrem de însemnat); în schimb, se îndeletnicea cu efectuarea a mii de transformări - "auto-metamorfoza ontologică" (vedem că paginile operelor solaristice nu duc lipsă de termeni savanţi). Pe de altă parte, cel ce citeşte în mod sistematic publicaţiile consacrate lui Solaris se află necontenit sub impresia că are de-a face cu frânturi de construcţii intelectuale, poate de geniu, dar amestecate fără sens cu produsele unei inepţii absolute, vecină cu nebunia; astfel au putut să apară concepţii antagonice, de felul "oceanului-yoga" sau al "oceanului-arierat". Aceste ipoteze au exhumat, reînviind-o, una dintre cele mai vechi probleme filozofice - raportul între materie şi spirit. Era necesară o mare îndrăzneală, pentru ca - după cum făcuse Haar - să i se atribuie oceanului o conştiinţă. Această problemă, considerată de metodologi ca fiind metafizică, se ascundea în miezul tuturor discuţiilor şi disputelor. Este oare posibilă o gândire fără conştiinţă? Dar puteau fi denumite "gândire" procesele desfăşurate în ocean? Muntele este el o piatră imensă? Este planeta un munte uriaş? Aceşti termeni pot fi folosiţi, dar o nouă scară de mărimi aduce pe scenă noi legităţi şi noi fenomene. Problema amintită a devenit o adevărată cvadratură a cercului din epoca noastră. Fiecare gânditor mai notoriu încerca să-şi dea contribuţia la patrimoniul solaristicii; se înmulţeau teoriile care afirmau că în faţa noastră se află un produs al degenerării, un regres survenit după o trecută fază de măreţie intelectuală a oceanului sau că oceanul este în fond o colonie-neoplasm, care, născându-se din trupurile vechilor locuitori ai planetei, i-a devorat pe toţi şi, încorporându-i, le-a contopit rămăşiţele sub chipul unei stihii veşnice, supra-celulare şi autoregeneratoare. În lumina albă, asemănătoare celei pământene, a lămpilor fluorescente am dat jos de pe masă aparatele şi cărţile şi, întinzând pe tăblia de plastic harta lui Solaris, am cercetat-o, sprijinindu-mi mâinile de muchiile metalice. Oceanul viu avea şi regiuni abisale, şi mai puţin adânci, iar insulele acoperite cu un strat subţire de rocă erodată stăteau mărturie faptului că în trecut aparţinuseră fundului oceanic. Oare Solaris îşi dirija şi ridicarea sau prăbuşirea formaţiilor geologice aflate în adâncul său? Era o problemă nebuloasă. Priveam la marile emisfere de pe hartă, colorate cu diferite nuanţe de violet şi albastru, resimţind, nu ştiu pentru a câta oară în viaţă, o uimire nu mai puţin zguduitoare decât aceea încercată în copilărie, când am aflat la scoală de existenţa lui Solaris. Nu ştiu prea bine de ce, dar şi atmosfera în care plutea secretul morţii lui Gibarian, şi însuşi viitorul meu neguros mi s-au părut brusc derizorii: cufundat în contemplarea uluitoarei, teribilei hărţi, nu-mi mai păsa de nimic. Diferitele zone ale acestei formaţii vii purtau numele cercetătorilor care s-au sacrificat încercând să le cunoască. Priveam adâncit la masivul Thexall, ce împrejmuieşte arhipelagurile ecuatoriale, când, deodată, am simţit asupră-mi privirea cuiva. Continuam să stau înaintea hărţii, dar n-o mai vedeam; eram ca paralizat. Drept în faţa mea, uşa baricadată cu lăzi pe care le susţinea dulapul. E vreun automat, am gândit, deşi în cameră nu existase până atunci nici unul. Dar n-ar fi putut intra fără să-l fi observat! Pielea de pe ceafă şi de pe spate începuse să mă ardă, senzaţia unei priviri grele şi nemişcate devenea insuportabilă. Nu-mi dădeam seama de faptul că, ascunzându-mi capul între umeri, mă sprijineam tot mai puternic de masă, făcând-o să alunece pe duşumea; această mişcare mi-a dat simţământul unei eliberări. M-am întors brusc. Încăperea era goală. În faţa mea, hăul negru umplea marea fereastră semisferică. Impresia că sunt pândit nu înceta să mă stăpânească. Întunericul mă urmărea amorf, uriaş, orb şi nemărginit. Bezna de după geamuri nu era luminată de nici o stea. Am tras jaluzelele. Nu trecuse o oră de când ajunsesem pe staţie, dar am şi înţeles de ce sufereau oamenii aici de mania persecuţiei; In mod reflex am legat de toate aceste simptome moartea lui Gibarian. Cunoscându-l, crezusem până acum că nimic n-ar fi putut să-i tulbure mintea. Încetasem să mai fiu sigur. Stăteam în mijlocul camerei, alături de masă. Respiraţia mi se liniştise; am simţit cum sudoarea ce-mi apăruse pe frunte se răceşte. La ce mă gândisem cu o clipă în urmă? Aha, la automate! Faptul că nu întâlnisem nici unul pe coridoare şi nici în cabine părea foarte curios. Unde s-au ascuns toate? Singurul pe care-l întâlnisem - la distanţă - făcea parte din deservirea mecanică a aeroportului. Dar celelalte? Am privit la ceas. De altminteri ar fi trebuit să mă duc la Snaut. Am ieşit. Coridorul era destul de slab luminat de mici tuburi aşezate sub tavan. Am lăsat în urmă două uşi până să ajung la aceea pe care se putea citi numele lui Gibarian. M-am oprit îndelung în faţa ei. Staţia era cufundată în linişte. Am apucat clanţa. De fapt nu voisem să intru acolo. Clanţa a cedat, uşa s-a dat deoparte de lăţimea unui deget, formând o deschizătură întunecată; după o clipă, lumina s-a aprins. Acum m-ar fi putut observa oricine ar fi mers pe culoar. Am trecut repede pragul, închizând după mine uşa ferm şi fără zgomot.

5-8018
Era o cabină mai mare decât a mea, tot cu o fereastră panoramică, acoperită pe trei sferturi de o perdea cu floricele albastre şi roz, adusă, fără îndoială, de pe Pământ, fiindcă nu figura în echipamentul staţiei. De-a lungul pereţilor se întindeau rafturile bibliotecii şi dulapuri - şi unele, şi altele emailate într-un verde foarte deschis, cu luciri argintii. Conţinutul rafturilor, aruncat vraişte pe jos, ocupa tot spaţiul dintre scaune şi fotoliu. Chiar lângă mine, trecerea era baricadată de două măsuţe păşitoare, răsturnate şi parcă zidite în grămezile de reviste care, izbite de duşumea, ieşiseră din mapele lor frumoase. Cărţile deschise, cu filele răsfirate, erau mânjite de lichidele ce s-au vărsat din baloanele şi eprubetele sparte, cele mai multe cu pereţii atât de groşi încât simpla cădere pe duşumea, chiar de la înălţime, n-ar fi reuşit să le crape. Sub fereastră se afla un birou răsturnat, iar alături o lampă de lucru, al cărei braţ extensibil era frânt; în faţa biroului se vedea un taburet, două dintre picioarele lui pătrunseră în sertarele pe jumătate deschise. Un torent de coli scrise de mână zăceau risipite pe duşumea; m-am aplecat peste ele, recunoscând scrisul lui Gibarian. Ridicând foile împrăştiate, am observat că mâna îmi aruncă nu o umbră simplă, ca până acum, ci una dublă. M-am întors.. O fâşie în partea de sus a perdelei trandafirii era ca aprinsă de un foc albastru şi tăios, care se întindea clipă de clipă. Cu un gest brusc am dat perdeaua la o parte: o dogoare groaznică mi-a izbit ochii. Incendiul ocupa a treia parte din orizont. Prin văile valurilor, un desiş de umbre prelungi ca nişte stafii alerga spre mine. Se iveau zorile. În zona în care se afla staţia, pe cer răsărea, după o noapte de o oră, al doilea soare al planetei, cel albastru. Întrerupătorul automat a stins luminile din tavan tocmai când am revenit la hârtiile împrăştiate pe jos. Am dat peste o expunere lapidară e experienţei ce fusese proiectată cu trei săptămâni în urmă — Gibarian intenţiona să acţioneze asupra plasmei oceanice cu nişte raze Roentgen foarte dure. Mi-am dat seama că textul fusese destinat lui Sartorius, care urma să organizeze experienţa; ţineam în mână copia. Albul foilor de hârtie începea să-mi supere ochii. Ziua ce se ivea era cu totul altfel decât cea precedentă. Sub cerul portocaliu al soarelui ce se stingea în oceanul ultramarin cu reflexe sângerii plutea aproape neîncetat o ceaţă de un roz murdar, ce contopea cerul, norii şi valurile. Acum toate acestea dispăruseră. Chiar filtrată de vălul trandafiriu, lumina ardea ca becul unei uriaşe lămpi de cuarţ. În razele acesteia, bronzul mâinilor mele devenea aproape cenuşiu. Întreaga încăpere s-a preschimbat. Tot ce avusese o nuanţă roşie se făcuse de un brun bătând în culoarea ficatului, în schimb obiectele albe, verzi şi galbene luaseră culori intense, părând că iradiază prin propria lor incandescenţă. Mijind ochii, am privit prin ţesătura perdelei; cerul era o mare albă de foc sub care tremura şi se zbătea un metal lichid. Mi-am strâns tare pleoapele, sub care prinseseră a-mi juca inele roşii, ce se lărgeau continuu, în câmpul vizual. Pe consola lavoarului (marginea ei era spartă) am descoperit nişte ochelari negri, mari cât aproape o jumătate de fată. I-am pus la ochi. Perdeaua ardea acum cu flacăra sodiului. Citeam mereu, ridicând foile de pe jos şi aşezându-le apoi pe singura măsuţă nerăsturnată. O parte din text lipsea. Parcurgeam procesele-verbale ale experienţelor efectuate. Astfel am aflat că, timp de patru zile, oceanul fusese supus acţiunii iradierii într-un punct situat la 1400 de mile nord-est de poziţia actuală. Toate acestea m-au umplut de uimire, deoarece utilizarea razelor Roentgen era interzisă prin convenţia ONU pe considerentul acţiunii lor ucigaşe şi eram pe deplin sigur că nimeni nu se adresase Pământului pentru a obţine aprobarea acestor experienţe. La un moment dat, ridicându-mi capul, am observat în oglinda uşii întredeschise a dulapului propriul meu chip: o faţă cadaveric de palidă cu ochelari negri. Încăperea luase o înfăţişare feerică, arzând în nuanţe albe şi albăstrii, dar după câteva minute a răsunat un scrâşnet prelung, şi în exteriorul ferestrelor s-au lăsat jaluzelele ermetice; în cameră se făcuse întuneric, dar imediat lumina artificială s-a aprins, de data aceasta părând extrem de slabă. Se făcea din ce în ce mai cald, până când zumzetul egal, ce putea fi auzit dinspre găurile de aer condiţionat, s-a prefăcut într-un şuierat plângăreţ. Instalaţiile de răcire ale staţiei lucrau cu toată puterea. Zăpuşeala stătută continua totuşi să crească. Un zgomot de paşi mi-a ajuns la urechi. Cineva trecea pe coridor. Din două sărituri m-am găsit la uşă. Paşii şi-au slăbit zvonul, apoi au contenit. Cel care umblase era în spatele uşii. Clanţa s-a răsucit încet; fără a mai gândi, am prins-o cu un gest reflex şi am ţinut-o strâns. Apăsarea nu se întărea, dar nici nu slăbea. Cel de dincolo de uşă se comporta ca şi cum ar fi fost luat prin surprindere. Un timp, nici unul dintre noi n-a lăsat clanţa din mână; deodată am simţit că strânsoarea a cedat; doar un foşnet slab îmi dădea de veste că necunoscutul se îndepărtează. Am mai rămas o vreme ciulind urechile, dar tăcerea domnea din nou. Am împăturit în grabă şi am ascuns în buzunar însemnările lui Gibarian. M-am apropiat încet de dulap şi am privit înăuntru - scafandrele şi îmbrăcămintea zăceau îngrămădite într-un colţ, dând impresia trupului unui om. De sub un morman de hârtii împrăştiate pe duşumea se zărea marginea unui plic. L-am ridicat. Îmi era adresat. Pe când rupeam plicul, am simţit că mi se pune un nod în gât, şi mi-a trebuit un efort de voinţă ca să mă decid să despăturez foaia. Cu scrisul său regulat, extrem de mărunt, dar citeţ, Gibarian notase: Ann. Solar. Vol. I. Vezi şi Anexa: Vol. Separat al lui Messenger în probl. F.; "Micul Apocrif al lui Ravintzer. Asta era totul, nici un cuvânt în plus. Scrisul părea să fi fost aşternut în grabă. Să însemne aceste cuvinte vreo comunicare importantă? Când au fost scrise? M-am gândit că trebuie să mă duc cât mai repede la bibliotecă. Cunoşteam acea anexă la primul anuar solaristic, adică ştiam de existenţa ei, dar n-o răsfoisem niciodată, pentru că nu prezenta decât o valoare istorică. În schimb, despre numitul Ravintzer sau despre Micul său Apocrif n-auzisem nicicând. Ce era de făcut? Întârziasem mai bine de un sfert de oră. De la uşă am mai aruncat o privire întregii încăperi. Abia acum am observat patul fixat vertical de-a lungul peretelui, deoarece îl acoperea o mare hartă desfăşurată a lui Solaris. Îndărătul hărţii atârna ceva. Era un magnetofon portativ. Am scos aparatul din tocul său, pe care l-am agăţat în cuiul pe care stătuse, iar magnetofonul l-am vârât în buzunar. Am aruncat o privire pe contor: banda era înregistrată aproape în întregime. Din nou m-am oprit o clipă în dreptul uşii, având ochii închişi şi ascultând cu mare încordare liniştea ce domnea în afara încăperii. Nimic. Am deschis uşa. Coridorul îmi părea un tunel sumbru. Abia acum mi-am lepădat ochelarii negri şi am văzut luminile slabe de pe tavan. Am închis uşa şi m-am îndepărtat spre stânga, către postul de radio. M-am apropiat de rotonda de la care porneau coridoare ca spiţele unei roţi; trecând de un gang lateral şi îngust, ce ducea probabil la baie, am întrezărit un trup corpolent care se confunda cu semiîntunericul. M-am oprit înmărmurit. Din adâncul acelui culoar lateral păşea cu un mers încet şi legănat o uriaşă negresă. Am remarcat strălucirea ochilor ei şi aproape imediat i-am auzit călcătura moale a tălpilor desculţe. Nu purta decât un fel de fustă gălbuie, parcă împletită din paie; sânii uriaşi ai acelei femei atârnau, iar umerii ei negri aveau mărimea şoldurilor unui om normal; a trecut pe lângă mine la o distanţă de un metru fără să-mi fi aruncat nici o privire şi a dispărut, legănându-şi soldurile, asemănătoare sculpturilor steatopigice din epoca neolitică, pe care le poţi vedea în muzeele de antropologie.

6-7882
Coridorul era pustiu. Ducea mai întâi drept, apoi cotea la dreapta. Nu mai vizitasem niciodată staţia, dar locuisem timp de şase săptămâni, în cadrul antrenamentului necesar, în copia ei fidelă, aflată la institut, pe Pământ. Ştiam încotro duc scările cu trepte de aluminiu. Biblioteca era adâncită în întuneric. Am găsit pe pipăite comutatorul! Am scos din fişier cotele primului volum al anuarului solaristic şi al anexei. După apăsarea unei clape, s-a aprins o lumină roşie. Am verificat în dispozitivul de înregistrare: cartea se afla la Gibarian, la fel ca şi cealaltă, Micul Apocrif. Am stins lumina şi am revenit jos. Mi-era teamă să intru în cabina lui, deşi auzisem paşii cunoscuţi cum se îndepărtează... Se putea însă întoarce. Un timp am rămas în faţa uşii, până când, strângând din dinţi, am reuşit să-mi stăpânesc teama şi am intrat. Camera luminată era goală. M-am apucat să caut printre cărţile întinse pe duşumeaua din faţa ferestrei; la un moment dat m-am apropiat de dulap şi l-am închis. Îmi făcea rău vederea spaţiului gol căscat între scafandre. Anexa nu se afla sub fereastră. Am luat metodic un volum după altul până când, în ultima grămadă de cărţi aşezate între pat şi dulap, am descoperit tomul căutat. Speram că voi da în el peste vreo indicaţie şi, într-adevăr, la indicele de nume era pus un semn: cu un creion roşu fusese încercuit un nume care nu-mi spunea nimic: Andre Berton. Apărea în două pagini diferite. Prima menţiune mă informa că Berton fusese pilot de rezervă pe nava lui Shannahan. Următoarea notă privitoare la el se găsea la peste o sută de pagini mai departe. Imediat după descindere, expediţia se comportase cu o precauţie deosebită, dar când, după 16 zile, s-a dovedit că oceanul plasmatic nu numai că nu manifestă nici un fel de semne de agresivitate, ci, dimpotrivă, se retrage în faţa fiecărui obiect apropiat de suprafaţa lui, evitând, pe cât putea, un contact nemijlocit cu aparatura sau oamenii, Shannahan şi locţiitorul său, Timolis, au anulat o serie de prevederi ale măsurilor de securitate, întrucât îngreunau şi întârziau desfăşurarea lucrărilor. Expediţia a fost împărţită în mici grupuri de două şi de trei persoane, care făceau uneori zboruri de câteva sute de mile deasupra oceanului; emiţătoarele folosite până atunci ca mijloc de izolare a terenului de lucru au fost aduse la Bază. Primele patru zile ale acestei modificări în metoda de efectuare a cercetărilor au trecut fără nici un fel de accidente, dacă nu ţinem seama de defecţiunile ivite din când în când la aparatele de oxigen ale scafandrelor: supapele s-au dovedit a fi sensibile la acţiunea corosivă a atmosferei otrăvitoare, din care cauză a fost necesară înlocuirea lor aproape zilnică. În ziua a cincea (a 21-a, numărând de la momentul descinderii), doi cercetători, Carucci şi Fechner (primul era radiobiolog, iar al doilea fizician), au efectuat un zbor de explorare deasupra oceanului, într-un mic aeromobil de două persoane. (Acesta nu era un vehicul zburător, ci unul bazat pe principiul pernei de aer comprimat). Când nici după şase ore n-au revenit, Timolis, care conducea Baza, în lipsa lui Shannahan, a ordonat starea de alarmă şi i-a trimis pe toţi oamenii disponibili în căutarea dispăruţilor. Printr-o împrejurare fatală, tocmai în acea zi legătura radio s-a întrerupt la vreo oră de la plecarea grupelor de salvare; cauza era o mare pată (apărută pe soarele roşu), ce emitea o intensă radiaţie corpusculară în straturile înalte ale atmosferei. Funcţionau doar aparatele cu unde ultrascurte care permit comunicarea la distanţe ce nu depăşea circa 20 de mile. În plus, înainte de crepuscul, ceaţa s-a îndesit, iar cercetările au trebuit să fie întrerupte. Când grupurile de salvare se întorceau la Bază, unul dintre ele a descoperit aeromobilul la o distantă de numai 80 de mile de ţărm. Motorul funcţiona, şi aparatul se înălţa deasupra valurilor. În cabina străvezie se afla doar un singur om, în stare de semiconştienţă Era Carucci. Aeromobilul a fost readus la Bază, iar lui Carucci i s-a acordat asistenţă medicală; îşi revenise încă în aceeaşi seară. Despre soarta lui Fechner n-a putut spune nimic. Îşi amintea doar că, în timp ce intenţiona să se întoarcă, a început să simtă o greutate la respiraţie. Supapa aparatului său de respirat se bloca din când în când, şi la fiecare inspiraţie pătrundea înăuntrul scafandrului o mică doză de gaze otrăvitoare. Încercând să repare aparatul colegului său, Fechner a trebuit să-şi desprindă curelele de siguranţă şi să se scoale; acesta fusese ultimul fapt de care îşi mai amintea Carucci. Desfăşurarea probabilă a evenimentelor era - după aprecierea specialiştilor - următoarea: reparând aparatul lui Carucci, Fechner a deschis chepengul cabinei, deoarece sub cupola joasă nu se putea mişca în voie - presupunere plauzibilă, cabina aeromotoarelor nefiind ermetizată, ci doar un mijloc de protecţie împotriva precipitaţiilor atmosferice şi vântului. Pesemne că, în timpul manipulaţiilor, aparatul de oxigen al lui Fechner s-a defectat; ameţit, fizicianul a ieşit prin chepengul cabinei pe fuzelajul vehiculului şi a căzut în ocean. Aceasta era istoria primei victime a oceanului. Zadarnice au fost toate căutările, deşi, datorită scafandrului, cadavrul ar fi trebuit să plutească. De altfel poate că într-adevăr plutea, dar străbaterea şi cercetarea a mii de mile pătrate, acoperite aproape continuu de ceaţă, depăşeau posibilitatea expediţiei. După căderea amurgului (mă întorc la evenimentele anterioare), s-au înapoiat toate aparatele de salvare, cu excepţia unui mare elicopter de transport, cu care plecase Berton; acesta a reapărut deasupra Bazei aproape după o oră de la căderea întunericului, când toţi erau serios îngrijoraţi de soarta lui. Se afla într-o stare de şoc nervos. A reuşit cu propriile-i forţe să iasă din aparat, dar de îndată ce a atins solul a luat-o la goană, strigând şi plângând; pentru un bărbat care avea în urma lui 17 ani de navigaţie cosmică, şi adesea în condiţii dintre cele mai grele, comportarea era surprinzătoare. Medicii bănuiau că pilotul suferise o intoxicaţie. După două zile, Berton redobândise un echilibru aparent; totuşi refuza să părăsească, fie chiar pentru o clipă, bordul navei principale; nu voia nici măcar să se apropie de hubloul prin care se vedea o privelişte a oceanului. Declara că doreşte să prezinte un raport asupra zborului său. Insista, afirmând că este o chestiune de extremă însemnătate. Raportul acela, examinat de Consiliul expediţiei, a fost considerat drept produsul patologic al minţii unui intoxicat cu gazele atmosferei solarisiene şi, ca atare, a fost anexat nu la istoria expediţiei, ci la istoria bolii lui Berton. Şi cu aceasta se termina relatarea acelor întâmplări. Atât spunea anexa. Mi-am dat seama că esenţa chestiunii trebuia, evident, căutată în însuşi raportul lui Berton; ce anume i-a provocat încercatului pilot un şoc nervos? M-am apucat din nou să răscolesc printre cărţi, dar n-am reuşit să dau peste Micul Apocrif. Eram din ce în ce mai obosit. Am amânat deci viitoarele căutări pentru mâine şi am părăsit cabina. Pe când treceam pe lângă scara de aluminiu, am remarcat pe trepte petele de lumină ce veneau de sus. Prin urmare, Sartorius mai lucra şi la ora aceasta! M-am gândit că ar trebui să-l văd. Sus era întrucâtva mai cald. În coridorul larg, dar scund, se simţea o adiere slabă. Fâşiile de hârtie foşneau continuu în dreptul gurilor de ventilaţie. Uşa laboratorului central era făcută dintr-o placă groasă de sticlă zgrunţuroasă, încadrată într-o ramă metalică. Pe dinăuntru sticla era acoperită cu ceva de culoare închisă, lumina străbătea doar prin ferestruicile înguste, aşezate sub tavan. Am apăsat clanţa, dar, după cum era de prevăzut, uşa n-a cedat. Înăuntru domnea tăcerea şi din când în când putea fi auzit un sâsâit slab, ca acela emis de un arzător cu gaz. Am bătut - nici un răspuns.

Автандилина

Поправка для текста тура 4 на русском:

Urikor

Программист сказал, что можно набирать на любом языке, который использует кодировку утф-8.
Попрошу, чтобы как можно скорее сделал.
Я, к сожалению, на этой неделе буду занят (отца, увы, не удалось "вытащить" - ждем), поэтому, если что - Андрей забьет тексты, как будет скрипт готов.

Автандилина

Юрий Кордык, огромное Вам спасибо за согласие ввести чемпионат Профи-Интерстено!
Как жаль, что именно в такое время нам пришлось поставить этот вопрос, невольно мешая Вам, отвлекая Ваши силы и внимание от жизненной ситуации. Извините нас, пожалуйста. Мы за Вашу ситуацию переживаем, сочувствуем. Держитесь, не_забывайте о себе.

Еще одно предложение в ходе работы над Профи-Интерстено:
убрать из интерфейса опцию "Пауза".

(Имхо, это абсолютно необходимо.
Вспомнила благодаря упоминанию Nestor'а на (форуме Клавогонок) о наличии "Паузы" в штатном Профи).
_________________
http://klava.tel быстрая справка, http://liveinternet.ru/community/faq_avtandiline ФАВТ

Марусяк Валерий · major Зарегистрирован: 11.08.2008 Сообщения: 905

Русские тексты на февраль отредактированы.

Gem

Испанский язык

1-7798
El corredor estaba desierto. Me detuve un instante, detrás de la puerta cerrada. El gemido del viento envolvía el pasadizo tubular. Sobre el panel de la puerta, pegado de través, al descuido, había un cuadrado de esparadrapo con una inscripción en lápiz: "Hombre". Miré la palabra, garabateada con trazos borrosos, y pensé en volver a la cabina de Snaut; me eché atrás. Las advertencias dementes de Snaut me vibraban aún en los oídos. Avancé por el corredor, los hombros hundidos bajo el peso de la escafandra. De puntillas, escapando no del todo conscientemente de algún observador invisible, volví a la rotonda; al salir del corredor, encontré dos puertas a mi derecha y dos a mi izquierda. Leí los nombres de los ocupantes: Dr. Gibarían, Dr. Snaut, Dr. Sartorius. No había ningún marbete en la cuarta puerta. Titubeé, apreté apenas el picaporte, y abrí lentamente la puerta. En ese instante tuve el presentimiento, casi la certeza, de que había alguien en la habitación. Entré. No había nadie. Una ventana panorámica cóncava, apenas más pequeña que el mirador de la cabina donde descubriera a Snaut, dominaba el océano. Aquí, a la luz del sol, el agua brillaba con un resplandor grasoso, y las olas mismas parecían segregar un aceite de tintes rosáceos. Reflejos escarlatas inundaban todo el aposento, que por la disposición recordaba un camarote de barco. De un lado, rodeada por anaqueles atestados de libros, había una cama retráctil, replegada contra la pared; del otro, entre los numerosos armarios, colgaban bastidores de níquel - series de fotografías aéreas, sujetas todo a lo largo con cintas adhesivas- y una variedad de probetas y retortas con tapones de algodón. Frente a la ventana, dos hileras de cajas de metal esmaltado obstruían el paso. Levanté algunas tapas; las cajas estaban repletas de toda clase de instrumentos, confundidos con tubos de material plástico. En cada rincón de la cabina había un grifo, un equipo de refrigeración, un dispositivo vaporífugo. Un microscopio había sido depositado directamente en el suelo, pues en la gran mesa adosada a la ventana ya no había espacio libre. Al volverme, descubrí cerca de la puerta de entrada un armario alto; estaba entreabierto, y vi trajes del espacio, blusas de laboratorio, mandiles aisladores, ropa interior, botas de exploración planetaria, cilindros de aluminio: oxígeno para aparatos portátiles. Dos de estos aparatos, provistos de las respectivas máscaras, colgaban de la manivela del lecho vertical. En todas partes el mismo caos, un desorden que habían tratado de disimular burdamente. Husmeé el aire; reconocí un débil olor a reactivos químicos, y vestigios de otro olor más acre; ¿cloro? Busqué instintivamente las rejillas de las bocas de ventilación, bajo el cielo raso; las cintas de papel, sujetas a los barrotes, flotaban suavemente; la circulación del aire era normal. Desocupé dos sillas abarrotadas de libros, aparatos y herramientas que deposité en el otro extremo del cuarto, amontonándolos de cualquier manera, obteniendo así un espacio relativamente libre alrededor de la cama, entre ésta y las bibliotecas. Tiré de un brazo adosado a la pared, para colgar mi escafandra. Tomé entre los dedos la lengüeta del cierre, y casi en seguida la solté. Dominado por la idea de que me despojaba de una defensa, no me decidía a abandonar la escafandra. Una vez más recorrí la habitación con los ojos, verifiqué que la puerta estaba bien cerrada, y que no tenía cerradura, y luego de una breve vacilación arrastré hasta el umbral algunas de las cajas más pesadas. Habiéndome así atrincherado por un tiempo, con tres rápidos movimientos me libré de aquel caparazón rechinante. Un espejo estrecho, empotrado en la puerta de un armario, reflejaba una parte del cuarto; por el rabillo del ojo, sorprendí una forma que se movía; pero no era otra cosa que mi propia imagen. Bajo la escafandra, el jersey estaba empapado en sudor. Me lo quité y empujé un armario corredizo; se deslizó a lo largo de la pared, revelando los muros brillantes de un pequeño cuarto de baño. En el hueco de la pileta, bajo la ducha, había una cajita chata y alargada. La llevé sin dificultad a la habitación. Cuando la dejé en el suelo, un resorte hizo saltar la tapa, descubriendo varios compartimientos, todos con objetos extraños: figuras casi informes de metal, réplicas grotescas de los instrumentos que yo había visto en los armarios. Ninguno de los objetos de la caja era utilizable: estaban mellados, atrofiados, fundidos, como si salieran de un horno. Y cosa más extraña aún, hasta los mangos de cerámica, prácticamente incombustibles, aparecían deformados. Ningún horno de laboratorio, calentado a temperatura máxima, hubiese podido fundirlos, sólo quizás una pila atómica. De la alforja de mi escafandra saqué un contador de radiaciones, pero el pico negro permaneció mudo, cuando lo acerqué a aquellos despojos. Ya no me quedaba sobre el cuerpo más que la ropa interior. Me apresuré a quitármela, arrojándola lejos de mí, y me precipité bajo la ducha. El impacto del agua me hizo bien. Girando bajo el chorro duro y quemante, me friccioné vigorosamente, salpicando las paredes, expulsando, extirpando de mi piel toda aquella grasitud de aprensiones, confusas que me impregnaba desde mi llegada. Registré el armario y encontré un equipo de entrenamiento, que también podía llevarse bajo la escafandra. En el momento en que pasaba a un bolsillo la totalidad de mis menguados bienes, palpé un objeto duro, metido entre las hojas del anotador; era una llave, la llave de mi casa allá abajo, en la Tierra; indeciso, hice girar la llave entre mis dedos. Por último, la dejé sobre la mesa. De pronto, se me ocurrió que podría necesitar un arma. Un cortaplumas no era lo más adecuado, pero no tenía otra cosa, y no iba a ponerme a buscar una pistola radiactiva o algo por el estilo. Me senté en un taburete tubular, en el claro del piso. Quería estar solo. Satisfecho, comprobé que disponía de más de media hora; por naturaleza yo respetaba escrupulosamente mis compromisos, importantes o no. Las agujas del reloj de pared - la esfera estaba dividida en veinticuatro partes- señalaban las siete. El sol empezaba a descender. Las siete aquí; las veinte a bordo del Prometeo. Solaris, en las pantallas de Moddard, no era más que una indiscriminada partícula de polvo, confundida con las estrellas. Bueno ¿qué me importaba ahora el Prometeo? Cerré los ojos. No se oía otra cosa que el gemido de las cañerías y un grifo que goteaba en el cuarto de baño. Gibarían había muerto. Poco tiempo antes, si yo había entendido bien. ¿Qué habían hecho con el cuerpo? ¿Lo habrían sepultado? No, en este planeta era imposible. Medité largamente acerca de esta cuestión, preocupado tan sólo por la suerte del cadáver; luego, entendí que esos pensamientos eran absurdos, y me levanté y eché a caminar de un lado a otro. Mi pie tropezó con un morral que asomaba bajo un montón de libros; me agaché y lo recogí. Dentro del morral había un frasco de vidrio oscuro, un frasco tan liviano que parecía soplado en papel. Lo examiné frente a la ventana, al resplandor purpúreo de un crepúsculo lúgubre, invadido por brumas de hollín. ¿Qué me ocurría? ¿Por qué dejarme distraer por divagaciones, o por la primera fruslería que me caía en las manos? Me sobresalté; las lámparas se habían encendido, activadas por una célula fotoeléctrica; el sol acababa de ponerse. ¿Qué iba a pasar? Estaba tan tenso, que la sensación de un espacio vacío a mis espaldas me era insoportable. Decidí luchar contra mí mismo. Acerqué una silla a la biblioteca y escogí un volumen que me era familiar desde hacía tiempo, el segundo tomo de la vieja monografía de Hughes y Eugel, Historia Solaris. Apoyé en las rodillas el grueso volumen sólidamente encuadernado, y me puse a hojearlo.

2-8489
El descubrimiento de Solaris se remontaba a unos cien años antes de mi nacimiento. El planeta gravita alrededor de dos soles, un sol rojo y un sol azul. En los cuarenta años que siguieron al descubrimiento, ninguna nave se acercó a Solaris. En aquel tiempo, la teoría de Gamow-Shapley - la vida era imposible en planetas satélites de dos cuerpos solares- no se discutía. La órbita en torno de los dos soles es modificada constantemente por las variaciones de la gravitación. A causa de estas fluctuaciones de la gravedad, la órbita se aplana o se distiende, y los organismos, si aparecen, son destruidos irremediablemente, ya sea por una intensa radiación de calor, ya por una caída extrema de la temperatura. Estas modificaciones ocurren en un tiempo estimado en millones de años, es decir, un período muy corto; según las leyes de la astronomía o de la biología, la evolución necesita de centenares de millones, si no billones de años. De acuerdo con los primeros cálculos, en quinientos mil años Solaris se acercaría media unidad astronómica al sol rojo, y un millón de años más tarde sería devorado por el astro incandescente. Sin embargo, ya al cabo de algunas decenas de años, se creyó descubrir que la órbita no estaba sujeta en modo alguno a las modificaciones previstas: era estable, tan estable como la órbita de los planetas de nuestro sistema solar. Se repitieron, con una precisión extremada, las observaciones y los cálculos, que confirmaron simplemente las primeras conclusiones: la órbita de Solaris era inestable. Unidad modesta entre los centenares de planetas descubiertos año tras año, que las grandes estadísticas reducían a unas líneas sobre las particularidades de las órbitas, Solaris se elevó poco a poco a la jerarquía de cuerpo celeste digno de mayor atención. Cuatro años después de esta promoción, volando sobre el planeta con el Laakon y dos naves auxiliares, la expedición de Ottenskjold emprendió el estudio de Solaris. Esta experiencia no podía ser otra cosa que un reconocimiento preparatorio, más aún, improvisado, pues los científicos no estaban equipados para posarse en el planeta. Ottenskjold emplazó en órbitas ecuatoriales y polares una gran cantidad de satélites-observatorios automáticos, cuya función principal consistía en medir los potenciales de gravitación. Se estudió asimismo la superficie del planeta, cubierta por un océano tachonado de islas innumerables, que podían definirse como altiplanicies. La superficie total de estas islas es inferior a la superficie de Europa, aunque el diámetro de Solaris sobrepasa en un quinto el diámetro de la Tierra. Esas extensiones de territorio rocoso y desolado, distribuidas en forma irregular, están principalmente agrupadas en el hemisferio austral. Se analizó también la composición de la atmósfera, desprovista de oxígeno, y se midió la densidad del planeta, determinándose el albedo, así como otras características astronómicas. Como era previsible, no se descubrió rastro alguno de vida, ni sobre las islas ni en el océano. En los diez años siguientes, Solaris fue el centro de atracción de todos los observatorios que estudiaban esta región del espacio; el planeta, entre tanto, mostraba una, tendencia desconcertante a conservar una órbita que hubiera tenido que ser inestable, sin ninguna duda. El asunto cobró casi visos de escándalo: puesto que los resultados de las observaciones eran necesariamente erróneos; en nombre de la ciencia se intentó reducir a silencio a los sabios implicados, y a las computadoras implicadas. La falta de créditos retardó en tres años la partida de una verdadera expedición solarista. Por último, Shannahan, luego de reunir la tripulación adecuada, obtuvo del Instituto tres unidades de tonelaje C, las naves cósmicas más grandes de la época. Un año y medio antes de la llegada de esta expedición, que partió de Alfa de Acuario, una segunda flotilla, actuando en nombre del Instituto, había puesto en órbita solarista un sateloide automático: Luna 247. El sateloide, luego de tres reconstrucciones, separadas por varias decenas de años, funciona todavía hoy. Los datos suministrados por el sateloide confirmaron definitivamente las observaciones de la expedición Ottenskjold acerca del carácter activo de los movimientos oceánicos. Una de las naves de Shannahan se mantuvo en órbita; las otras dos, luego de algunas pruebas, se posaron sobre un territorio rocoso, de unos mil kilómetros cuadrados, en el hemisferio austral de Solaris. Los trabajos de la expedición duraron dieciocho meses, y se hicieron en condiciones favorables, si se exceptúa un accidente lamentable provocado por el funcionamiento defectuoso de los aparatos. El equipo de sabios se dividió entre tanto en dos campos contrarios, siendo el océano el motivo de la disputa. De acuerdo con los análisis, se había admitido que el océano era una formación orgánica (nadie, en aquellos tiempos, se había atrevido aún a llamarla viviente). Pero en tanto los biólogos lo consideraban como una formación primitiva (una especie de entidad gigantesca, una célula fluida, única y monstruosa que llamaban "formación prebiológica" y que rodeaba el globo como una envoltura coloidal, en algunos lugares de un espesor de varios kilómetros), los astrónomos y los físicos afirmaban en cambio que aquella era una estructura organizada, que había evolucionado de modo extraordinario; según ellos, el océano era una entidad mucho más compleja que las estructuras orgánicas terrestres, puesto que era capaz de influir eficazmente en el trazado de la órbita. En efecto, no se había descubierto ninguna otra causa que pudiese explicar el comportamiento de Solaris; además, los astrofísicos habían encontrado alguna relación entre ciertos procesos del océano plasmático y el potencial de gravitación medido localmente, potencial que se modificaba de acuerdo con las "transformaciones materiales" del océano. Así pues, fueron los físicos, y no los biólogos, los que propusieron esta denominación paradójica, "máquina plasmática", es decir una formación quizá privada de vida, de acuerdo con nuestras concepciones, pero capaz de emprender actividades útiles; claro que en escala astronómica. A raíz de esta disputa - cuyos ecos llegaron, en pocas semanas, a oídos de las autoridades más eminen-tes- la doctrina de Gamow-Shapley, indiscutida desde hacía ochenta años, se tambaleó por primera vez. Algunos continuaban apoyando aún las afirmaciones de Gamow-Shapley, repitiendo que el océano no tenía nada en común con la vida, que no era una formación "parabiológica" ni "prebiológica", sino una formación geológica, poco común por cierto, cuya única habilidad consistía en estabilizar las órbitas de Solaris, pese a las variaciones en las fuerzas de atracción; para apuntalar este argumento, recurrían a la ley de Le Chatelier. En oposición a esta actitud conservadora, se adelantaron nuevas hipótesis - entre ellas la de Civito-Vitta, una de las más elaboradas- proclamando que el océano era el resultado de un desarrollo dialéctico: a partir de la forma primitiva preoceánica, una solución de cuerpos químicos de reacción lenta, y por la fuerza de las circunstancias (los amenazadores cambios de órbita) había llegado de un solo salto, sin pasar por los distintos grados de la evolución terrestre, al estado de "océano homoestático", evitando las fases unicelular y pluricelular, la evolución vegetal y animal, el desarrollo de un sistema nervioso y cerebral. En otras palabras, y a diferencia de los organismos terrestres, no se había adaptado al medio a lo largo de algunos centenares de millones de años, para dar nacimiento al fin a los primeros representantes de una especie dotada de razón, sino que lo había dominado inmediata-mente. E1 punto de vista era original; no obstante, se ignoraba aún de qué manera aquella envoltura coloidal podía estabilizar la órbita del cuerpo celeste. Se conocían, desde hacía casi un siglo, dispositivos capaces de crear campos artificiales de atracción y gravitación: los gravitadores; pero nadie alcanzaba a imaginar cómo aquella informe masa viscosa podía provocar un efecto similar, pues los gravitadores necesitaban de reacciones nucleares complicadas y temperaturas extraordinariamente altas. Los periódicos de aquella época, azuzando la curiosidad del lector medio y la indignación del sabio, rebosaban de las fábulas más inverosímiles sobre el tema del "misterio Solaris"; un cronista llegó a pretender que el océano era… ¡un pariente lejano de la anguila eléctrica!

3-7755
Cuando en cierta medida se logró desembrollar el problema, se comprobó que la explicación - como se repitió luego a menudo en el campo de los estudios solaristas- reemplazaba un enigma por otro, acaso todavía más sorprendente. Las observaciones demostraron, al menos, que el océano no actuaba de acuerdo con los principios de nuestros gravitadores (lo que por otra parte hubiera sido imposible), sino que imponía directamente la periodicidad de la órbita; esto provocaba entre otras cosas discrepancias en la medida del tiempo a lo largo de algún meridiano de Solaris. Así pues, el océano no sólo conocía, en un determinado sentido, la teoría de Einstein-Boevia; también sabía aprovechar las complicaciones de esa teoría. (Nosotros no podríamos decir otro tanto.) La enunciación de esta hipótesis desencadenó en el seno del mundo científico una de las tempestades más violentas del siglo. Teorías venerables, universalmente admitidas, se desmoronaron; artículos audazmente heréticos invadieron la literatura especializada; "océano genial" o "coloide gravitante", la disyuntiva enardecía los espíritus. Todo esto ocurría varios años antes de mi nacimiento. Cuando yo era estudiante - en el intervalo se habían recogido nuevos informes- se admitía ya en general la existencia de vida en Solaris, aunque limitada a un único habitante… El segundo tomo de Hughes y Eugel, que yo seguía hojeando maquinalmente, comenzaba con una sistematización tan ingeniosa como divertida. La tabla de clasificaciones incluía tres definiciones: Tipo: Polítero; Orden: Sincitialia; Categoría: Metamorfo. Como si conociéramos una infinidad de ejemplares de la especie, cuando en realidad no había más que uno, aunque pesaba, es cierto, setecientos billones de toneladas. Bajo mis dedos revoloteaban figuras abigarradas, gráficas pintorescas, extractos de análisis y diagramas espectrales que mostraban el tipo y ritmo de las transformaciones básicas así como las reacciones químicas. Rápida, infaliblemente, el grueso volumen me arrastraba al terreno sólido de la fe matemática. Podía concluirse que teníamos ahora un conocimiento cabal de aquel representante de la categoría Metamorfo, que se extendía a algunos centenares de metros bajo la carena de la Estación, velado en este momento por las sombras de una noche que duraría cuatro horas. En realidad, no todos estaban convencidos aún de que el océano fuera realmente una "criatura" viva, y menos todavía, huelga decirlo, una criatura racional. Volví a poner el libraco en el estante y tomé el volumen siguiente. Estaba dividido en dos partes. La primera, resumía innumerables experiencias, destinadas todas a lograr un contacto con el océano. En la época de mis estudios, lo recuerdo perfectamente, esa búsqueda daba motivo a infinidad de anécdotas, bromas, e ironías; comparada con la abundancia de especulaciones suscitadas por este problema, la escolástica medieval parecía un modelo de evidencias luminosas. La segunda parte, casi mil trescientas páginas, comprendía únicamente la bibliografía relativa al tema. Los textos no hubieran cabido en la cabina donde yo estaba ahora. En el primer intento de comunicación se recurrió a aparatos electrónicos especialmente concebidos que transformaban los estímulos emitidos bilateralmente. El océano participó de modo activo en estas operaciones, puesto que remodeló los aparatos. Todo esto, empero, seguía siendo bastante oscuro. ¿En qué consistía, exactamente, esa "participación" del océano? El océano modificó ciertos elementos en los instrumentos sumergidos, alterando por consiguiente el ritmo previsto de las descargas; los aparatos registraban innumerables señales, testimonios fragmentarios de una actividad fantástica que eludía en realidad todo análisis posible. Estos datos ¿traducían un estado momentáneo de estimulación, o impulsos regulares relacionados con las estructuras gigantescas que el océano creaba en algún sitio, en las antípodas de la región que estaban investigando? Los aparatos electrónicos ¿habían registrado una manifestación críptica de, los venerables secretos del océano? ¿Nos había entregado el océano sus obras maestras? ¡Cómo saberlo! El estímulo no había provocado dos reacciones idénticas. Unas veces los aparatos casi llegaban a estallar bajo la violencia de los impulsos; otras, el silencio era total. No conseguíamos repetir ningún fenómeno observado previamente. Se creía estar, una y otra vez, a punto de descifrar la masa creciente de señales registradas. ¿No se habían construido con este propósito cerebros electrónicos de una capacidad de información prácticamente ilimitada, como ningún problema anterior lo había exigido nunca? A decir verdad, se obtuvieron resultados. El océano - fuente de impulsos eléctricos, magnéticos y gravitatorios- se expresaba en un lenguaje en cierto modo matemático; además, recurriendo a una de las ramas más abstractas del análisis, la ley de los grandes números, fue posible clasificar ciertas frecuencias en las descargas de corriente; aparecieron entonces homologías estructurales, ya observadas por los físicos en ese sector de la ciencia que trata de las relaciones recíprocas entre la energía y la materia, los componentes y los compuestos, lo finito y lo infinito. Esta correspondencia convenció a los sabios; estaban en presencia de un monstruo dotado de razón, de un océano-cerebro protoplasmático que envolvía todo el planeta y perdía el tiempo en consideraciones teóricas extravagantes acerca de la realidad del universo. Nuestros aparatos habían interceptado fragmentos minúsculos de un monólogo prodigioso e inacabable que se desarrollaba en las profundidades de un cerebro desmesurado, y escapaba forzosamente a nuestra comprensión. Esto en cuanto a los matemáticos. Semejantes hipótesis, decían algunos, subestimaban los recursos de la mente humana; se inclinaban ante lo desconocido, proclamando una doctrina que exhumaban ahora con insolencia: ignoramus et ignorabimus. Otros pensaban que las hipótesis de los matemáticos no eran más que desatinos estériles y peligrosos, pues contribuían a crear una mitología contemporánea, fundada en el cerebro gigante (electrónico o plasmático, poco importaba) como objetivo último de la existencia y suma de la vida. Otros en cambio… pero los sabios eran legión y cada uno tenía su propia teoría. Si se comparaba la escuela del "contacto" con otras ramas de los estudios solaristas, donde la especialización se había desarrollado rápidamente, en particular durante el último cuarto de siglo, se observaba que un solarista especializado en cibernética tenía dificultades para entenderse con un solarista simetriadólogo. Veubeke, director del instituto en la época de mis estudios, había preguntado un día, en broma: "¿Cómo quieren comunicarse con el océano cuando ni siquiera llegan a entenderse entre ustedes?" La broma contenía una buena parte de verdad. La decisión de clasificar al océano en la categoría metamorfa nada tenía de arbitrario. Aquella superficie ondulante era capaz de generar muy diversas formaciones, que en nada se parecían a lo conocido en la Tierra, y la función - proceso de adaptación, de reconocimiento o vaya a saber qué- de esas bruscas erupciones de "creatividad" plasmática continuaba siendo un enigma. Levantando con ambas manos el pesado volumen, lo devolví al anaquel y me dije que nuestra erudición, la información acumulada en las bibliotecas, no era otra cosa que un fárrago inútil, un pantano de testimonios y conjeturas, y que desde el comienzo de las investigaciones, sesenta y ocho años atrás, no habíamos avanzado un solo paso; la situación era ahora mucho peor que en la época de los precursores, pues los esfuerzos asiduos de tantos años no habían conducido ni a una sola certeza incontrovertible.

4-8097
La suma total de nuestros conocimientos era estrictamente negativa. El océano no se servía de máquinas; en ciertas circunstancias, empero, parecía capaz de construirlas; durante el primero y el último año de los trabajos de exploración, había reproducido los elementos de algunos aparatos sumergidos; luego ignoró pura y simplemente las experiencias que nosotros continuábamos con una paciencia benedictina, como si ya no tuviera interés en nuestros instrumentos y nuestras actividades, en verdad como si ya no le importáramos nosotros. No tenía sistema nervioso - continuando el inventario de nuestro "desconocimiento negativo" - ni células, y la estructura no era proteiforme. No siempre reaccionaba a los estímulos, aun los más poderosos ("ignoró" del todo, por ejemplo, el accidente catastrófico de la segunda expedición de Giese: un cohete auxiliar que cayó desde una altura de trescientos mil metros y se estrelló contra la superficie del planeta; la explosión radiactiva de las reservas nucleares destruyó el plasma en un radio de dos mil quinientos metros). Poco a poco, en los medios científicos, se llegó a considerar el "asunto Solaris" como una "partida perdida"; especialmente entre los administradores del instituto, donde en los últimos tiempos algunas voces habían sugerido cortar los créditos y suspender las investigaciones. Nadie, hasta entonces, se había atrevido a hablar de una liquidación definitiva de la Estación; semejante decisión habría significado demasiado manifiestamente la derrota. Por lo demás, en el curso de reuniones oficiosas, no pocos de nuestros sabios preconizaban abandonar el "asunto Solaris" de acuerdo con una estrategia de repliegue tan "honorable" como fuera posible. Muchos hombres de ciencia, en cambio, sobre todo entre los jóvenes, llegaron insensiblemente a considerar el "asunto Solaris" como piedra de toque de los valores del individuo. "Mirándolo bien - decían-, lo que aquí se discute no es sólo la investigación sola-rista; se trata esencialmente de nosotros, de los límites del conocimiento humano." Durante algún tiempo prevaleció la opinión (difundida con celo por la prensa cotidiana), de que el "océano pensante" de Solaris era un cerebro gigantesco, prodigiosamente desarrollado, que le llevaba varios siglos de ventaja a nuestra propia civilización; una especie de "yogui cósmico", un sabio, una manifestación de la omnisciencia, que mucho tiempo atrás había comprendido la vanidad de toda actividad, y que por esta razón se encerraba desde entonces en un silencio inquebrantable. La opinión era errónea, pues el océano viviente actuaba; no, claro está, de acuerdo con las nociones de los hombres; no edificaba ciudades ni puentes, no construía máquinas volantes; no intentaba abolir las distancias ni se preocupaba por la conquista del espacio (criterio decisivo, según algunos, de la superioridad incontestable del hombre). El océano se entregaba a transformaciones innumerables, a una "autometamorfosis ontológica". (¡La jerga espe-cializada no falta en la descripción de las actividades solaristas!) Por otra parte, todo hombre de ciencia que se dedique al estudio de la Solariana tiene la indeleble impresión de percibir los fragmentos de una construcción inteligente, genial acaso, mezclados sin orden con producciones absurdas, aparentemente engendradas por el delirio. Así nació, en oposición a la concepción "océano-yogui", la idea del "océano-autista". Dichas hipótesis exhumaron uno de los más antiguos problemas filosóficos: las relaciones entre la materia y el espíritu, entre el espíritu y la conciencia. Du Haart no carecía de audacia cuando sostuvo, por primera vez, que el océano estaba dotado de conciencia. El problema, que los metodólogos se apresuraron a declarar metafísico, alimentó no pocas discusiones y polémicas. ¿Era posible que el pensamiento estuviese privado de conciencia? Por lo demás ¿se podía dar el nombre de pensamiento a los procesos observados en el océano? ¿Una montaña es acaso un guijarro enorme? ¿Un planeta es por ventura una montaña gigantesca? Uno seguía teniendo la libertad de elegir su terminología, pero la nueva escala de magnitudes introducía normas y fenómenos nuevos. La cuestión se planteaba como una trasposición contemporánea del problema de la cuadratura del círculo. Todo pensador "independiente se esforzó por introducir su aporte personal en el tesoro de los estudios solaristas. Las nuevas teorías proliferaban: el océano estaba pasando por un estado de degeneración, de regresión, una fase de "plenitud intelectual"; era luego de un neoplasma divagante, nacido del cuerpo de los habitantes anteriores del planeta, un planeta que los había devorado, engullido a todos, y cuyos residuos había fundido bajo esa forma eterna, autorreproducible, de estructura supracelular. A la luz blanca de los tubos fluorescentes, pálida imitación de la claridad de un día terrestre, retiré de la mesa los aparatos y libros que la atestaban; sobre la superficie de material plástico desplegué el mapa de Solaris y lo observé, con los brazos separados, las manos apoyadas en el borde cromado de la mesa. El océano viviente tenía bajíos y fosas; las islas, recubiertas de un sedimento mineral en descomposición, participaban sin duda de la naturaleza del fondo del océano; ¿era él quien ordenaba la erupción o el hundimiento de las formaciones rocosas sepultadas en los abismos? Nadie lo sabía. Examinando la proyección plana de los dos hemisferios, en distintos tonos de azul y violeta, un estupor vertiginoso me dominó de nuevo, como en tantas otras ocasiones; un estupor que yo había sentido por vez primera en la escuela, cuando me enteré de la existencia de Solaris. Absorto en la contemplación de ese mapa portentoso, no pensaba en nada, no más en el misterio que rodeaba la muerte de Gibarían que en la incertidumbre de mi propio porvenir. Las diferentes secciones del océano llevaban los nombres de los sabios que las habían explorado. Yo estudiaba la región acuosa de Thexall, que baña los archipiélagos ecuatoriales, cuando de pronto tuve la impresión de que alguien me miraba. Yo seguía inclinado sobre el mapa, pero ya no lo veía; una somnolencia invencible había invadido todos mis miembros. Unas cajas y un armario pequeño defendían la puerta, frente a mí. Es un robot, me dije; sin embargo, no había encontrado ninguno en el cuarto, y ninguno hubiera podido entrar sin que yo lo notara. En la nuca y la espalda, me ardía la piel; el peso de esa mirada insistente, inmóvil, me era ya insoportable. La cabeza hundida entre los hombros, me apoyaba cada vez más contra la mesa, que empezó a deslizarse lentamente; ese movimiento me liberó. Di media vuelta. La habitación estaba vacía. No había allí nada más que la amplia ventana convexa, y del otro lado la noche. Pero la impresión persistía. La noche me miraba, la noche amorfa, ciega, inmensa, sin fronteras. Detrás del vidrio, ninguna estrella iluminaba la oscuridad. Corrí las cortinas. No hacía ni una hora que me encontraba en la estación y ya mostraba síntomas mórbidos. ¿Sería un efecto de la muerte de Gibarían? Yo hubiera dicho en otro tiempo que Gibarían no era hombre que perdiera fácilmente la cabeza. Ahora no estaba tan seguro. Yo seguía de pie en el centro del cuarto, junto a la mesa. Ya respiraba mejor; el sudor se me enfriaba en la frente. ¿En qué había pensado un instante antes? Ah, sí, ¡en los robots! Me sorprendía no haber tropezado con ninguno. ¿Dónde podían estar? El único que se había comunicado conmigo - desde lejos- pertenecía a los servicios de recepción de vehículos. ¿Y los otros? Miré mi reloj. Era hora de reunirme con Snaut. Unos filamentos luminosos que corrían a lo largo del cielo raso alumbraban tenuemente la ro-tonda. Me aproximé a la puerta de Gibarían y me quedé allí inmóvil, largo rato. El silencio era total. Tomé el picaporte. En realidad, no tenía intención de entrar, pero el picaporte cedió, la puerta se entreabrió, mostrando una hendedura negra; en seguida se encendieron las lámparas. Traspuse rápidamente el umbral, y sin ruido, volví a cerrar la puerta. Luego me volví.

5-7754
Rocé con los hombros el batiente de la puerta. La habitación era más grande que la mía; una cortina tachonada de florecillas rosadas y azules, traída sin duda de la Tierra con los efectos personales, y no prevista en el equipamiento de la Estación, velaba tres cuartas partes de la ventana panorámica. A lo largo de las paredes se alineaban las estanterías, separadas entre sí por armarios. Los armarios y bibliotecas, pintados con un esmalte de color verde pálido y reflejos de plata, estaban vacíos, y había pilas de cosas hacinadas entre los sillones y las banquetas. A mis pies, dos mesas rodantes derribadas obstruían el paso, sepultadas bajo un montón de periódicos que escapaban de unos abultados portafolios, de costuras reventadas. Los libros, de folios desplegados en abanico, estaban manchados con líquidos de colores que se habían derramado de retortas y botellas rotas, de tapones corroídos; recipientes de un vidrio tan grueso que una simple caída, aun desde una altura considerable, no hubiera podido destrozarlos de esa manera. Debajo de la ventana había un escritorio volcado, aplastando una lámpara articulada. Dos patas de un taburete se hundían en un cajón entreabierto. Una verdadera inundación de papeles de todos los tamaños cubría el piso. Reconocí la letra de Gibarían. Mientras me inclinaba a recoger las hojas sueltas, advertí que mi mano proyectaba una sombra doble. Me enderecé rápidamente. El cortinado rosa flameaba, atravesado por una línea incandescente de color blanco azulado, cada vez más ancha. Descorrí la cortina. Un resplandor insoportable avanzaba por el horizonte, persiguiendo a un ejército de sombras espectrales que se levantaban entre las olas y se alargaban hacia la estación. Amanecía. Luego de una hora nocturna, el segundo sol del planeta, el sol azul, subía en el cielo. Cuando volví al montón de papeles, el interruptor automático apagó las lámparas. Tropecé ante todo con la minuciosa descripción de un experimento decidido tres semanas antes: Gibarían tenía la intención de exponer el plasma a una radiación extremadamente intensa de rayos X. De acuerdo con el tenor del texto, comprendí que estaba destinado a Sartorius, quien organizaría las operaciones: lo que yo tenía en mis manos era una copia del proyecto. La blancura de las páginas me lastimaba los ojos. Ese nuevo día era distinto del anterior. A la tibia claridad del sol anaranjado, unas brumas rojizas habían planeado por encima del sol negro, de reflejos sanguinolentos, y una cortina purpúrea había velado casi constantemente las olas, las nubes, el cielo. Ahora, el sol azul atravesaba con una luz de cuarzo la tela floreada. Mis manos bronceadas parecían grises. La habitación había cambiado: todos los objetos de reflejos rojizos parecían empañados, y eran de un color gris pardusco, mientras que los objetos blancos, verdes y amarillos tenían un brillo más intenso, como si irradiaran una luz propia. Entornando los ojos, me aventuré a echar otra ojeada por la abertura del cortinado: una superficie de metal fluido vibraba y palpitaba bajo un cielo de llamas blancas. Cerré los ojos, y retrocedí. Sobre la repisa del lavabo (de borde recientemente mellado) encontré un par de grandes anteojos negros; me cubrían la mitad de la cara. La cortina irradiaba ahora una luz de sodio. Juntando las hojas y colocándolas sobre la única mesa utilizable, continué leyendo. Había lagunas en el texto; en vano recorrí una y otra vez las páginas dispersas. Encontré un informe de las experiencias ya realizadas y me enteré de que durante cuatro días consecutivos Gibarían y Sartorius habían sometido el océano a una radiación intensa en una cierta zona, a dos mil kilómetros de la posición actual de la Estación. Ahora bien, el empleo de rayos X estaba prohibido por una convención de la ONU (los efectos eran demasiado nocivos) y yo tenía la absoluta certeza de que nadie había pedido a la Tierra que lo autorizaran a llevar a cabo estos experimentos. Levantando la cabeza, vi mi imagen en el espejo de la puerta entreabierta de un armario: un rostro macilento enmascarado con anteojos negros. También el cuarto, poblado de reflejos blancos y azules, tenía un aspecto curioso. De pronto oí un chirrido prolongado: unas celosías exteriores, herméticas, se deslizaron por delante de la ventana. Hubo un instante de oscuridad, y en seguida se encendieron las luces, que me parecieron muy débiles. Hacía cada vez más calor; la monótona cadencia de los aparatos de refrigeración era un chillido exasperado. Sin embargo, el calor sofocante no dejaba de aumentar. Oí pasos. Alguien caminaba en la rotonda. De dos saltos silenciosos estuve junto a la puerta. Los pasos se hacían más lentos; el desconocido estaba detrás de la puerta. El picaporte bajó; maquinal, irreflexivamente, lo sujeté; la presión no aumentó ni se debilitó. Nadie, del otro lado de la puerta, alzó la voz. Nos quedamos así un momento. Aferrados los dos al picaporte. De pronto, la manija se levantó, y se me escapó de las manos. Los pasos se alejaron sigilosos. Escuché de nuevo, la oreja pegada al panel. No oí nada más. Guardando apresuradamente en mi bolsillo las notas de Gibarían, me acerqué al armario: trajes de labor y otras prendas habían sido empujadas a un costado, como si un hombre hubiese buscado refugio en el fondo del guardarropa. Del montón de papeles, en el suelo, asomaba el ángulo de un sobre. Lo alcé. Estaba dirigido a mí. La boca seca de aprensión, rasgué el sobre. Adentro había una hoja; tuve que hacer un esfuerzo para decidirme a desdoblarla. En la letra regular, perfectamente legible aunque muy menuda de Gibarían leí dos líneas: Suplemento A. Solar. Vol. I: Vot. Separat. Messenger ds aff F.; Ravintzer: Pequeño Apócrifo. Eso era todo. Ni una palabra más. ¿Encerrarían esas dos líneas alguna información importante? ¿Cuándo las habría escrito? Me dije que tendría que consultar cuanto antes los ficheros de la biblioteca. Conocía el suplemento del primer volumen del anuario de estudios solaristas; es decir, no lo había leído pero sabía de su existencia. ¿No se decía que tenía un valor meramente histórico? En cuanto a Ravintzer y el Pequeño Apócrifo, nunca los había oído nombrar. ¿Qué hacer? Llevaba ya casi un cuarto de hora de retraso. De espaldas a la puerta, examiné el cuarto una vez más. Sólo entonces vi la cama, puesta verticalmente contra la pared, y que ocultaba un gran mapa de Solaris. Algo colgaba detrás del mapa; un magnetófono de bolsillo. Habían grabada nueve décimas de la cinta. Retiré el magnetófono del estuche, que colgué de nuevo detrás del mapa, y deslicé el aparato en el bolsillo. Me volví a la puerta, y con los ojos cerrados, escuché atentamente. Nada. Abrí la puerta a un abismo de oscuridad, hasta que al fin se me ocurrió sacarme los anteojos; los filamentos luminosos, bajo el cielo raso, alumbraban débilmente la rotonda. Repartidos entre las cuatro puertas de los dormitorios y el pasadizo de la cabina de radio, se abrían en estrella muchos corredores. De pronto, saliendo de un corredor que llevaba al cuarto de baño común, apareció una elevada silueta, apenas visible en aquella penumbra. Quedé paralizado, clavado al suelo. Una mujer negra, gigantesca, se acercaba en silencio, contoneándose. Alcancé a ver el brillo del blanco de los ojos y oí el blando golpeteo de los pies desnudos. La mujer vestía como única prenda una falda amarilla, de paja trenzada; los senos enormes se bamboleaban libremente, y los brazos negros eran gruesos como muslos. Cruzó a mi lado - apenas a una distancia de un metro - y ni siquiera me echó una mirada. Moviendo rítmicamente la falda de paja, prosiguió su camino, parecida a esas estatuas esteatopigias de la Edad de Piedra que pueden verse en los museos de antropología.

6-7611
Avancé por un largo corredor desierto, y luego doblé a la derecha. Nunca había estado en la Estación, pero durante mi adiestramiento en la Tierra yo había vivido seis semanas en una réplica exacta, y sabía a dónde llevaba la pequeña escalera de aluminio. La biblioteca estaba a oscuras. Busqué a tientas el conmutador, y luego de consultar el índice, marqué en la computadora las coordenadas del primer volumen del anuario de estudios solaristas y el suplemento. Se encendió una luz roja. Volví al registro: los dos volúmenes habían sido retirados por Gibarían, así como el Pequeño Apócrifo. Apagué la luz y bajé nuevamente al piso inferior. Aunque había oído que los pasos se alejaban, temía volver a la habitación de Gibarían. ¿Y si ella regresaba? Permanecí largo rato detrás de la puerta. Finalmente, apreté el picaporte y me obligué a entrar. No había nadie en la habitación. Me puse a revolver los libros desparramados frente a la ventana, interrumpiendo un instante mi búsqueda para ir a cerrar el ropero: me molestaba ese lugar vacío en medio de los trajes del espacio. El suplemento no estaba bajo la ventana y me dediqué a levantar metódicamente, uno por uno, los libros tirados por todo el cuarto; llegué al último montón, entre la cama y el ropero, y allí descubrí el volumen. Esperaba encontrar una marca, y en efecto, había un señalador entre las páginas del índice; un nombre, desconocido para mí, había sido subrayado con lápiz rojo: André Berton. Las cifras que seguían al nombre remitían a dos capítulos diferentes. Eché una ojeada a la primera referencia y me enteré de que Berton era piloto de reserva en la nave de Shannahan. La otra referencia aparecía unas cien páginas más adelante. Al principio, la expedición había actuado con extrema prudencia; luego, al cabo de dieciséis días, se tuvo la certeza de que el océano plasmático no sólo no mostraba señales de agresividad, sino que rehuía todo contacto directo con los aparatos y los hombres, retrocediendo cada vez que un cuerpo cualquiera se aproximaba a su superficie; por lo tanto, Shannahan y el suplente, Timolis, dejaron de lado algunas precauciones que entorpecían los trabajos. La expedición se dividió entonces en pequeños grupos de dos o tres hombres, que volaban por encima del océano, a veces cubriendo un radio de cientos de kilómetros. Las cercas irradiantes, utilizadas hasta entonces para delimitar y proteger los trabajos, fueron transportadas de vuelta a la base. Pasaron cuatro días y no hubo ningún accidente, excepto algunas averías en el equipo de oxígeno de las escafandras: los efectos de la corrosión eran insólitos, y había que reemplazar las válvulas casi diariamente. En la mañana del quinto día, el vigésimo primero en Solaris, dos sabios, Carucci y Fechner (el primero era radiobiólogo, el segundo físico) salieron a explorar el océano. Navegaban en un aeromóvil, una nave que se deslizaba sobre una almohada de atmósfera comprimida. Seis horas más tarde, no habían regresado. Timolis, que administraba la base en ausencia de Shannahan, dio la alarma y organizó la búsqueda llamando a todos los hombres. Por una fatal conjunción de circunstancias, el contacto inalámbrico se había interrumpido ese día una hora después de la partida de los grupos de exploración; una gran mancha había oscurecido el sol rojo, y las partículas energéticas bombardeaban pesadamente las capas superiores de la atmósfera. Sólo los transmisores de onda ultracorta continuaban funcionando, y los contactos estaban limitados a un radio de treinta y tantos kilómetros. Para colmo de males, antes de la puesta del sol cayó una niebla espesa y hubo que interrumpir la búsqueda. Las patrullas de rescate regresaban ya a la base, cuando un helicóptero descubrió el aeromóvil a unos cien kilómetros de la nave de comando. El motor funcionaba, y el aparato, a primera vista indemne, flotaba por encima de las olas. En la cabina translúcida sólo se veía a Carucci, y parecía inconsciente. El aeromóvil fue remolcado a la base. Atendieron a Carucci, que no tardó en recuperar el conocimiento. Pero nada pudo decir de la desaparición de Fechner. En el momento en que habían decidido regresar, la válvula del aparato de oxígeno había fallado, y una pequeña cantidad de gases tóxicos había entrado en la escafandra. Fechner, empeñado en reparar el equipo de Carucci, se había desprendido el cinturón de seguridad y se había puesto de pie. Eso era lo último que Carucci recordaba. De acuerdo con la opinión de los técnicos, que habían reconstruido el episodio, Fechner había abierto el techo de la cabina, pues la cúpula baja le trababa los movimientos; el procedimiento era admisible, ya que en estos vehículos no había cabinas herméticas, y la cúpula de vidrio era en verdad una pantalla contra las infiltraciones atmosféricas y el viento. Mientras Fechner trabajaba en el equipo de Carucci, se quedó también sin oxígeno, y sin saber lo que hacía había trepado al techo del aparato y de allí había caído al océano. Fechner fue pues la primera víctima del océano. Aunque la escafandra flotaba en el agua, el cuerpo no apareció. Por supuesto era posible que la escafandra estuviese flotando en alguna otra parte; la expedición no estaba equipada para examinar minuciosamente este inmenso desierto ondulante, envuelto en jirones de bruma. A la hora del crepúsculo todos los vehículos habían regresado a la base, excepto un helicóptero madre piloteado por André Berton. El helicóptero de Berton reapareció en la primera hora de la noche, cuando ya se iba a dar la alarma. Berton sufría evidentemente de conmoción nerviosa; se desprendió del traje y en seguida echó a correr en todas direcciones, como un loco. Al fin lo dominaron, pero Berton continuó gritando y llorando. Era una conducta bastante sorprendente sobre todo en un hombre que había navegado diecisiete años, y estaba acostumbrado a los peligros de los viajes cósmicos. Los médicos suponían que también Berton había absorbido gases tóxicos. Ya bastante recobrado, Berton sin embargo se negó a abandonar la base, o aun acercarse a la ventana que miraba al océano. Al cabo de dos días, pidió permiso para dictar un informe sobre el vuelo, insistiendo en la importancia de lo que iba a revelar. El consejo de la expedición estudió el informe y dictaminó que se trataba de la creación mórbida de un cerebro intoxicado por gases atmosféricos nocivos; las supuestas revelaciones interesaban no a la historia de la expedición, sino al desarrollo de la enfermedad de Berton, por lo tanto no se las describía. Esto decía el suplemento. Me pareció que el informe de Berton podía proporcionar al menos una clave del misterio. ¿Qué fenómeno había podido desquiciar de ese modo a un veterano del espacio? Busqué de nuevo entre los libros, pero el Pequeño Apócrifo no aparecía. Me sentía cada vez más fatigado; postergué la búsqueda para el día siguiente y salí del cuarto. Al pasar al pie de una escalera, vi unas rayas de luz reflejadas en los peldaños de aluminio. ¡Sartorius estaba aún arriba trabajando! Decidí ir a verlo. Arriba hacía más calor. Sin embargo, en las bocas de ventilación las cintas de papel se movían frenéticamente. El corredor era bajo y ancho. Una placa de vidrio esmerilado enmarcada en cromo cerraba el laboratorio principal. En el interior, un cortinado oscuro velaba la puerta; la luz entraba por unas ventanas, encima del dintel. Apreté el picaporte; la puerta no cedió. Yo no había esperado otra cosa. El único sonido que me llegaba del laboratorio era una especie de gorjeo intermitente, como el silbido de un quemador de gas defectuoso. Golpeé; no hubo respuesta.

Gem

Английский язык

1-7256-вычитан мной
In the empty corridor I stood for a moment in front of the closed door. I noticed a strip of plaster carelessly stuck on one of the panels. Pencilled on it was the word "Man!" At the sight of this faintly scribbled word, I had a sudden longing to return to Snow for company; but I thought better of it. His crazy warnings still ringing in my ears, I started off down the narrow, tubular passage which was filled with the moaning of the wind, my shoulders bowed under the weight of the spacesuit. On tip-toe, half-consciously fleeing from some invisible watcher, I found two doors on my left and two more on my right. I read the occupants' names: Dr. Gibarian, Dr. Snow, Dr. Sartorius. On the fourth, there was no nameplate. I hesitated, then pressed the handle down gently and slowly opened the door. As I did so, I had a premonition, amounting almost to a certainty, that there was someone inside. I went in. There was no one. Another wide panoramic window, almost as large as the one in the cabin where I had found Snow, overhung the ocean, which, sunlit on this side, shone with an oleaginous gleam, as though the waves secreted a reddish oil. A crimson glow pervaded the whole room, whose lay-out suggested a ship's cabin. On one side, flanked by book-filled shelves, a retractable bed stood against the wall. On the other, between the numerous lockers, hung nickel frames enclosing a series of aerial photographs stuck end to end with adhesive tape, and racks full of test-tubes and retorts plugged with cotton-wool. Two tiers of white enamel boxes took up the space beneath the window. I lifted some of the lids; the boxes were crammed with all kinds of instruments, intertwined with plastic tubing. The corners of the room were occupied by a refrigerator, a tap and a demisting device. For lack of space on the big table by the window, a microscope stood on the floor. Turning round, I saw a tall locker beside the entrance door. It was half-open, filled with atmosphere suits, laboratory smocks, insulated aprons, underclothing, boots for planetary exploration, and aluminum cylinders: portable oxygen gear. Two sets of this equipment, complete with masks, hung down from one of the knobs of the vertical bed. Everywhere there was the same chaos, a general disorder which someone had made a hasty attempt to disguise. I sniffed the air. I could detect a faint smell of chemical reagents and traces of something more acrid - chlorine? Instinctively I searched the ceiling for the grills over the air-vents: strips of paper attached to the bars were fluttering gently; the air was circulating normally. In order to make a relatively free space around the bed, between the bookshelves and the locker, I cleared two chairs of their litter of books, instruments, and tools, which I piled haphazardly on the other side of the room. I pulled out a bracket to hang up my spacesuit, took hold of the zip-fastener, then let go again. Deterred by the confused idea that I was depriving myself of a shield, I could not bring myself to remove it. Once more I looked round the room. I checked that the door was shut tight and that it had no lock, and after a brief hesitation I dragged some of the heaviest boxes to the doorway. Having built this temporary barricade, I freed myself from my clanking armor in three quick movements. A narrow looking-glass, built into the locker door, reflected part of the room, and out of the corner of my eye I caught sight of something moving. I jumped, but it was only my own reflection. Underneath the spacesuit, my overalls were drenched with sweat. I took them off and pulled back a sliding door, revealing the bright-tiled walls of a small bathroom. A long, flat box lay in the hollow at the base of the shower; I carried it into the room. As I put it down, the springlid flew up and disclosed a number of compartments filled with strange objects: misshapen forms in a dark metal, grotesque replicas of the instruments in the racks. Not one of the tools was usable; they were blunted, distorted, melted, as though they had been in a furnace. Strangest of all, even the porcelain handles, virtually incombustible, were twisted out of shape. Even at maximum temperature, no laboratory furnace could have melted them; only, perhaps, an atomic pile. I took a Geiger counter from the pocket on my spacesuit, but when I held it over the debris, it remained dumb. By now I was wearing nothing but my underwear. I tore it off, flung it across the room and dashed under the shower. The shock of the water did me good. Turning beneath the scalding, needle-sharp jets, I scrubbed myself vigorously, splashing the walls, expelling, eradicating from my skin the thick scum of morbid apprehensions which had pervaded me since my arrival. I rummaged in the locker and found a work-suit which could also be worn under an atmosphere suit. As I pocketed my few belongings, I felt something hard tucked between the pages of my notebook: it was a key, the key to my apartment, down there on Earth. Absently, I turned it over in my fingers. Finally I put it down on the table. It occurred to me suddenly that I might need a weapon. An all-purpose pocket-knife was hardly sufficient for my needs, but I had nothing else, and I was not going to start searching for a gamma pistol or something else of the kind. I sat down on a tubular stool in the middle of the clear space, glad to be alone, and seeing with satisfaction that I had over half an hour to myself. (By nature, I have always been scrupulous about keeping engagements, whether important or trivial.) The hands of the clock, its face divided into twenty-four hours, pointed to seven o'clock. The sun was setting. 07.00 hours here was 20.00 hours on board the Prometheus . On Moddard's screens, Solaris would be nothing but an indistinct dust-cloud, mingled with the stars. But what did the Prometheus matter to me now? I closed my eyes. I could hear no sound except the moaning of the ventilation pipes and a faint trickling of water from the bathroom. If I had understood correctly, it was only a short time since Gibarian had died. What had they done with his body? Had they buried it? No, that was impossible on this planet. I puzzled over the question for a long time, concentrating on the fate of the corpse; then, realizing the absurdity of my thoughts, I began to pace up and down. My toe knocked against a canvas bag half-buried under a pile of books; I bent down and picked it up. It contained a small bottle made of colored glass, so light that it might have been blown out of paper. I held it up to the window in the purplish glow of the somber twilight, now overhung by a sooty fog. What was I doing, allowing myself to be distracted by irrelevancies, by the first trifle which came to hand? I gave a start: the lights had gone on, activated by a photo-electric relay; the sun had set. What would happen next? I was so tense that the sensation of an empty space behind me became unbearable. In an attempt to pull myself together, I took a chair over to the bookshelves and chose a book familiar to me: the second volume of the early monograph by Hughes and Eugel, Historia Solaris. I rested the thick, solidly bound volume on my knees and began leafing through the pages.

2-8132-вычитан мной
The discovery of Solaris dated from about 100 years before I was born. The planet orbits two suns: a red sun and a blue sun. For 45 years after its discovery, no spacecraft had visited Solaris. At that time, the Gamow-Shapley theory - that Life was impossible on planets which are satellites of two solar bodies - was firmly believed. The orbit is constantly being modified by variations in the gravitational pull in the course of its revolutions around the two suns. Due to these fluctuations in gravity, the orbit is either flattened or distended and the elements of life, if they appear, are inevitably destroyed, either by intense heat or an extreme drop in temperature. These changes take place at intervals estimated in millions of years - very short intervals, that is, according to the laws of astronomy and biology (evolution takes hundreds of millions of years if not a billion). According to the earliest calculations, in 500,000 years' time Solaris would be drawn one half of an astronomic unit nearer to its red sun, and a million years after that would be engulfed by the incandescent star. A few decades later, however, observations seemed to suggest that the planet's orbit was in no way subject to the expected variations: it was stable, as stable as the orbit of the planets in our own solar system. The observations and calculations were reworked with great precision; they simply confirmed the original conclusions: Solaris's orbit was unstable. A modest item among the hundreds of planets discovered annually - to which official statistics devoted only a few lines defining the characteristics of their orbits - Solaris eventually began to attract special attention and attain a high rank. Four years after this promotion, overflying the planet with the Laakon and two auxiliary craft, the Ottenskjold expedition undertook a study of Solaris. This expedition being in the nature of a preliminary, not to say improvised, reconnaissance, the scientists were not equipped for a landing. Ottenskjold placed a quantity of automatic observation satellites into equatorial and polar orbit, their principal function being to measure the gravitational pull. In addition, a study was made of the planet's surface, which is covered by an ocean dotted with innumerable flat, low-lying islands whose combined area is less than that of Europe, although the diameter of Solaris is a fifth greater than Earth's. These expanses of barren, rocky territory, irregularly distributed, are largely concentrated in the southern hemisphere. At the same time the composition of the atmosphere - devoid of oxygen - was analyzed, and precise measurements made of the planet's density, from which its albedo and other astronomical characteristics were determined. As was foreseeable, no trace of life was discovered, either on the islands or in the ocean. During the following ten years, Solaris became the center of attraction for all observatories concerned with the study of this region of space, for the planet had in the meantime shown the astonishing faculty of maintaining an orbit which ought, without any shadow of doubt, to have been unstable. The problem almost developed into a scandal: since the results of the observations could only be inaccurate, attempts were made (in the interests of science) to denounce and discredit various scientists or else the computers they used. Lack of funds delayed the departure of a proper Solaris expedition for three years. Finally Shannahan assembled his team and obtained three C-tonnage vessels from the Institute, the largest starships of the period. A year and a half before the arrival of the expedition, which left from the region of Alpha in Aquarius, a second exploration fleet, acting in the name of the Institute, placed an automatic satellite - Luna 247 - into orbit around Solaris. This satellite, after three successive reconstructions at roughly ten-year intervals, is still functioning today. The data it supplied confirmed beyond doubt the findings of the Ottenskjold expedition concerning the active character of the ocean's movements. One of Shannahan's ships remained in orbit, while the two others, after some preliminary attempts, landed in the southern hemisphere, in a rocky area about 600 miles square. The work of the expedition lasted eighteen months and was carried out under favorable conditions, apart from an unfortunate accident brought about by the malfunction of some apparatus. In the meantime, the scientists had split into two opposing camps; the bone of contention was the ocean. On the basis of the analyses, it had been accepted that the ocean was an organic formation (at that time, no one had yet dared to call it living). But, while the biologists considered it as a primitive formation - a sort of gigantic entity, a fluid cell, unique and monstrous (which they called 'prebiological'), surrounding the globe with a colloidal envelope several miles thick in places - the astronomers and physicists asserted that it must be an organic structure, extraordinarily evolved. According to them, the ocean possibly exceeded terrestrial organic structures in complexity, since it was capable of exerting an active influence on the planet's orbital path. Certainly, no other factor could be found that might explain the behavior of Solaris; moreover, the planeto-physicists had established a relationship between certain processes of the plasmic ocean and the local measurements of gravitational pull, which altered according to the 'matter transformations' of the ocean. Consequently it was the physicists, rather than the biologists, who put forward the paradoxical formulation of a 'plasmic mechanism', implying by this a structure, possibly without life as we conceive it, but capable of performing functional activities - on an astronomic scale, it should be emphasized. It was during this quarrel, whose reverberations soon reached the ears of the most eminent authorities, that the Gamow-Shapely doctrine, unchallenged for eighty years, was shaken for the first time. There were some who continued to support the Gamow-Shapley contentions, to the effect that the ocean had nothing to do with life, that it was neither 'parabiological' nor 'prebiological' but a geological formation - of extreme rarity, it is true - with the unique ability to stabilize the orbit of Solaris, despite the variations in the forces of attraction. Le Chatelier's law was enlisted in support of this argument. To challenge this conservative attitude, new hypotheses were advanced - of which Civito-Vitta's was one of the most elaborate - proclaiming that the ocean was the product of a dialectical development: on the basis of its earliest pre-oceanic form, a solution of slow-reacting chemical elements, and by the force of circumstances (the threat to its existence from the changes of orbit), it had reached in a single bound the stage of 'homeostatic ocean,' without passing through all the stages of terrestrial evolution, by-passing the unicellular and multicellular phases, the vegetable and the animal, the development of a nervous and cerebral system. In other words, unlike terrestrial organisms, it had not taken hundreds of millions of years to adapt itself to its environment - culminating in the first representatives of a species endowed with reason - but dominated its environment immediately. This was an original point of view. Nevertheless, the means whereby this collodial envelope was able to stabilize the planet's orbit remained unknown. For almost a century, devices had existed capable of creating artificial magnetic and gravitational fields; they were called gravitors. But no one could even guess how this formless glue could produce an effect which the gravitors achieved by the use of complicated nuclear reactions and enormously high temperatures. The newspapers of the day, exciting the curiosity of the layman and the anger of the scientist, were full of the most improbable embroideries on the theme of the 'Solaris Mystery,' one reporter going so far as to suggest that the ocean was, no less, a distant relation to our electric eels!

3-7709
Just when a measure of success had been achieved in unravelling this problem, it turned out, as often happened subsequently in the field of Solarist studies, that the explanation replaced one enigma by another, perhaps even more baffling. Observations showed, at least, that the ocean did not react according to the same principles as our gravitors (which, in any case, would have been impossible), but succeeded in controlling the orbital periodicity directly. One result, among others, was the discovery of discrepancies in the measurement of time along one and the same meridian on Solaris. Thus the ocean was not only in a sense "aware" of the Einstein-Boevia theory; it was also capable of exploiting the implications of the latter (which was more than we could say of ourselves). With the publication of this hypothesis, the scientific world was torn by one of the most violent controversies of the century. Revered and universally accepted theories foundered; the specialist literature was swamped by outrageous and heretical treatises; 'sentient ocean' or 'gravity-controlling colloid' - the debate became a burning issue. All this happened several years before I was born. When I was a student - new data having accumulated in the meantime - it was already generally agreed that there was life on Solaris, even if it was limited to a single inhabitant. The second volume of Hughes and Eugel, which I was still leafing through mechanically, began with a systematization that was as ingenious as it was amusing. The table of classification comprised three definitions: Type: Polythera; Class: Syncytialia; Category: Metamorph. It might have been thought that we knew of an infinite number of examples of the species, whereas in reality there was only the one - weighing, it is true, some seven hundred billion tons. Multicolored illustrations, picturesque graphs, analytical summaries and spectral diagrams flickered through my fingers, explaining the type and rhythm of the fundamental transformations as well as chemical reactions. Rapidly, infallibly, the thick tome led the reader on to the solid ground of mathematical certitude. One might have assumed that we knew everything there was to be known about this representative of the category Metamorph, which lay some hundreds of metres below the metal hull of the Station, obscured at the moment by the shadows of the four-hour night. In fact, by no means everybody was yet convinced that the ocean was actually a living 'creature,' and still less, it goes without saying, a rational one. I put the heavy volume back on the shelf and took up the one next to it, which was in two parts. The first part was devoted to a resumé of the countless attempts to establish contact with the ocean. I could well remember how, when I was a student, these attempts were the subject of endless anecdotes, jokes and witticisms. Compared with the proliferation of speculative ideas which were triggered off by this problem, medieval scholasticism seemed a model of scientific enlightenment. The second part, nearly 1500 pages long, was devoted exclusively to the bibliography of the subject. There would not have been enough room for the books themselves in the cabin in which I was sitting. The first attempts at contact were by means of specially designed electronic apparatus. The ocean itself took an active part in these operations by remodelling the instruments. All this, however, remained somewhat obscure. What exactly did the ocean's 'participation' consist of? It modified certain elements in the submerged instruments, as a result of which the normal discharge frequency was completely disrupted and the recording instruments registered a profusion of signals - fragmentary indications of some outlandish activity, which in fact defeated all attempts at analysis. Did these data point to a momentary condition of stimulation, or to regular impulses correlated with the gigantic structures which the ocean was in the process of creating elsewhere, at the antipodes of the region under investigation? Had the electronic apparatus recorded the cryptic manifestation of the ocean's ancient secrets? Had it revealed its innermost workings to us? Who could tell? No two reactions to the stimuli were the same. Sometimes the instruments almost exploded under the violence of the impulses, sometimes there was total silence; it was impossible to obtain a repetition of any previously observed phenomenon. Constantly, it seemed, the experts were on the brink of deciphering the ever-growing mass of information. Was it not, after all, with this object in mind that computers had been built of virtually limitless capacity, such as no previous problem had ever demanded? And, indeed, some results were obtained. The ocean as a source of electric and magnetic impulses and of gravitation expressed itself in a more or less mathematical language. Also, by calling on the most abstruse branches of statistical analysis, it was possible to classify certain frequencies in the discharges of current. Structural homologues were discovered, not unlike those already observed by physicists in that sector of science which deals with the reciprocal interaction of energy and matter, elements and compounds, the finite and the infinite. This correspondence convinced the scientists that they were confronted with a monstrous entity endowed with reason, a protoplasmic ocean-brain enveloping the entire planet and idling its time away in extravagant theoretical cognitation about the nature of the universe. Our instruments had intercepted minute random fragments of a prodigious and everlasting monologue unfolding in the depths of this colossal brain, which was inevitably beyond our understanding. So much for the mathematicians. These hypotheses, according to some people, underestimated the resources of the human mind; they bowed to the unknown, proclaiming the ancient doctrine, arrogantly resurrected, of ignoramus et ignorabimus. Others regarded the mathematicians' hypotheses as sterile and dangerous nonsense, contributing towards the creation of a modern mythology based on the notion of this giant brain - whether plasmic or electronic was immaterial - as the ultimate objective of existence, the very synthesis of life. Yet others… but the would-be experts were legion and each had his own theory. A comparison of the 'contact' school of thought with other branches of Solarist studies, in which specialization had rapidly developed, especially during the last quarter of a century, made it clear that a Solarist-cybernetician had difficulty in making himself understood to a Solarist-symmetriadologist. Veubeke, director of the Institute when I was studying there, had asked jokingly one day: "How do you expect to communicate with the ocean, when you can't even understand one another?" The jest contained more than a grain of truth. The decision to categorize the ocean as a metamorph was not an arbitrary one. Its undulating surface was capable of generating extremely diverse formations which resembled nothing ever seen on Earth, and the function of these sudden eruptions of plasmic 'creativity,' whether adaptive, explorative or what, remained an enigma. Lifting the heavy volume with both hands, I replaced it on the shelf, and thought to myself that our scholarship, all the information accumulated in the libraries, amounted to a useless jumble of words, a sludge of statements and suppositions, and that we had not progressed an inch in the 78 years since researches had begun. The situation seemed much worse now than in the time of the pioneers, since the assiduous efforts of so many years had not resulted in a single indisputable conclusion.

4-7686
The sum total of known facts was strictly negative. The ocean did not use machines, even though in certain circumstances it seemed capable of creating them. During the first two years of exploratory work, it had reproduced elements of some of the submerged instruments. Thereafter, it simply ignored the experiments we went on pursuing, as though it had lost all interest in our instruments and our activities - as though, indeed, it was no longer interested in us. It did not possess a nervous system (to go on with the inventory of 'negative knowledge') or cells, and its structure was not proteiform. It did not always react even to the most powerful stimuli (it ignored completely, for example, the catastrophic accident which occurred during the second Giese expedition: an auxiliary rocket, falling from a height of 300,000 metres, crashed on the planet's surface and the radioactive explosion of its nuclear reserves destroyed the plasma within a radius of 2500 metres). Gradually, in scientific circles, the 'Solaris Affair' came to be regarded as a lost cause, notably among the administrators of the Institute, where voices had recently been raised suggesting that financial support should be withdrawn and research suspended. No one, until then, had dared to suggest the final liquidation of the Station; such a decision would have smacked too obviously of defeat. But in the course of semi-official discussions a number of scientists recommended an 'honorable' withdrawal from Solaris. Many people in the world of science, however, especially among the young, had unconsciously come to regard the 'affair' as a touchstone of individual values. All things considered, they claimed, it was not simply a question of penetrating Solarist civilization; it was essentially a test of ourselves, of the limitations of human knowledge. For some time, there was a widely held notion (zealously fostered by the daily press) to the effect that the 'thinking ocean' of Solaris was a gigantic brain, prodigiously well-developed and several million years in advance of our own civilization, a sort of 'cosmic yogi,' a sage, a symbol of omniscience, which had long ago understood the vanity of all action and for this reason had retreated into an unbreakable silence. The notion was incorrect, for the living ocean was active. Not, it is true, according to human ideas - it did not build cities or bridges, nor did it manufacture flying machines. It did not try to reduce distances, nor was it concerned with the conquest of Space (the ultimate criterion, some people thought, of man's superiority). But it was engaged in a never-ending process of transformation, an 'ontological autometamorphosis.' (There were any amount of scientific neologisms in accounts of Solarist activities.) Moreover, any scientist who devotes himself to the study of Solariana has the indelible impression that he can discern fragments of an intelligent structure, perhaps endowed with genius, haphazardly mingled with outlandish phenomena, apparently the product of an unhinged mind. Thus was born the conception of the 'autistic ocean' as opposed to the 'ocean-yogi.' These hypotheses resurrected one of the most ancient of philosophical problems: the relation between matter and mind, and between mind and consciousness. Du Haart was the first to have the audacity to maintain that the ocean possessed a consciousness. The problem, which the methodologists hastened to dub metaphysical, provoked all kinds of arguments and discussions. Was it possible for thought to exist without consciousness? Could one, in any case, apply the word thought to the processes observed in the ocean? Is a mountain only a huge stone? Is a planet an enormous mountain? Whatever the terminology, the new scale of size introduced new norms and new phenomena. The question appeared as a contemporary version of the problem of squaring the circle. Every independent thinker endeavored to register his personal contribution to the hoard of Solarist studies. New theories proliferated: the ocean was evidence of a state of degeneration, of regression, following a phase of 'intellectual repletion'; it was a deviant neoplasm, the product of the bodies of former inhabitants of the planet, whom it had devoured, swallowed up, dissolving and blending the residue into this unchanging, self-propagating form, supracellular in structure. By the white light of the fluorescent tubes - a pale imitation of terrestrial daylight - I cleared the table of its clutter of apparatus and books. Arms outstretched and my hands gripping the chromium edging, I unrolled a map of Solaris on the plastic surface and studied it at length. The living ocean had its peaks and its canyons. Its islands, which were covered with a decomposing mineral deposit, were certainly related to the nature of the ocean bed. But did it control the eruption and subsidence of the rocky formations buried in its depths? No one knew. Gazing at the big flat projection of the two hemispheres, colored in various tones of blue and purple, I experienced once again that thrill of wonder which had so often gripped me, and which I had felt as a schoolboy on learning of the existence of Solaris for the first time. Lost in contemplation of this bewildering map, my mind in a daze, I temporarily forgot the mystery surrounding Gibarian's death and the uncertainty of my own future. The different sections of the ocean were named after the scientists who had explored them. I was examining Thexall's swell, which surrounded the equatorial archipelagos, when I had a sudden sensation of being watched. I was still leaning over the map, but I no longer saw it; my limbs were in the grip of a sort of paralysis. The crates and a small locker still barricaded the door, which was in front of me. It's only a robot, I told myself - yet I had not discovered any in the room and none could have entered without my knowledge. My back and my neck seemed to be on fire; the sensation of this relentless, fixed stare was becoming unbearable. With my head shrinking between my hunched shoulders, I leant harder and harder against the table, until it began slowly to slide away. The movement released me; I spun round. The room was empty. There was nothing in front of me except the wide convex window and, beyond it, the night. But the same sensation persisted. The night stared me in the face, amorphous, blind, infinite, without frontiers. Not a single star relieved the darkness behind the glass. I pulled the thick curtains. I had been in the Station less than an hour, yet already I was showing signs of morbidity. Was it the effect of Gibarian's death? In so far as I knew him, I had imagined that nothing could shake his nerve: now, I was no longer so sure. I stood in the middle of the room, beside the table. My breathing became more regular, I felt the sweat chill on my forehead. What was it I had been thinking about a moment ago? Ah, yes, robots! It was surprising that I had not come across one anywhere on the Station. What could have become of them all? The only one with which I had been in contact - at a distance - belonged to the vehicle reception services. But what about the others? I looked at my watch. It was time to rejoin Snow. I left the room. The dome was feebly lit by luminous filaments running the length of the ceiling. I went up to Gibarian's door and stood there, motionless. There was total silence. I gripped the handle. I had in fact no intention of going in, but the handle went down and the door opened, disclosing a chink of darkness. The lights went on. In one quick movement, I entered and silently closed the door behind me. Then I turned round.

5-7634
My shoulders brushed against the door panels. The room was larger than mine. A curtain decorated with little pink and blue flowers (not regulation Station equipment, but no doubt brought from Earth with his personal belongings) covered three-quarters of the panoramic window. Around the walls were bookshelves and cupboards, painted pale green with silvery highlights. Both shelves and cupboards had been emptied of their contents, which were piled into heaps, amongst the furniture. At my feet, blocking the way, were two overturned trolleys buried beneath a heap of periodicals spilling out of bulging brief cases which had burst open. Books with their pages splayed out fanwise were stained with colored liquids which had spilt from broken retorts and bottles with corroded stoppers, receptacles made of such thick glass that a single fall, even from a considerable height, could not have shattered them in such a way. Beneath the window lay an overturned desk, an anglepoise lamp crumpled underneath it; two legs of an upturned stool were stuck in the half-open drawers. A flood of papers of every conceivable size swamped the floor. My interest quickened as I recognized Gibarian's hand-writing. As I stooped to gather together the loose sheets, I noticed that my hand was casting a double shadow. I straightened up. The pink curtain glowed brightly, traversed by a streak of incandescent, steely-blue light which was gradually widening. I pulled the curtain aside. An unbearable glare extended along the horizon, chasing before it an army of spectral shadows, which rose up from among the waves and dispersed in the direction of the Station. It was the dawn. After an hour of darkness the planet's second sun - the blue sun - was rising in the sky. The automatic switch cut off the lights as I returned to the heap of papers. The first thing I came across was a detailed description of an experiment, evidently decided upon three weeks before. Gibarian had planned to expose the plasma to an intensive bombardment of X-rays. I gathered from the context that the paper was addressed to Sartorius, whose job it was to organize operations. What 1 was holding in my hand was a copy of the plan. The whiteness of the paper hurt my eyes. This new day was different from the previous one. In the warm glow of the red sun, mists overhung a black ocean with blood-red reflections, and waves, clouds and sky were almost constantly veiled in a crimson haze. Now, the blue sun pierced the flower-printed curtain with a crystalline light. My suntanned hands looked grey. The room had changed; all the red-reflecting objects had lost their luster and had turned a greyish-brown, whereas those which were white, green and yellow had acquired a vivid brilliance and seemed to give off their own light. Screwing up my eyes, I risked another glance through a chink in the curtain: an expanse of molten metal trembled and shimmered under a white-hot sky, I shut my eyes and drew back. On the shelf above the wash-basin (which had recently been badly chipped) I found a pair of dark glasses, so big that when I put them on they covered half my face. The curtain appeared to glow with a sodium light. I went on reading, picking up the sheets of paper and arranging them on the only usable table. There were gaps in the text, and I searched in vain for the missing pages. I came across a report of experiments already carried out, and learned that, for four days running, Gibarian and Sartorius had submitted the ocean to radiation at a point 1400 miles from the present position of the Station. The use of X-rays was banned by a UN convention, because of their harmful effects, and I was certain that no one had sent a request to Earth for authorization to proceed with such experiments. Looking up, I caught sight of my face in the mirror of a half-open locker door: masked by the dark glasses, it was deathly pale. The room, too, glinting with blue and white reflections, looked equally bizarre; but soon there came a prolonged screech of metal as the air-tight outer shutters slid across the window. There was an instant of darkness, and then the lights came on; they seemed to me to be curiously dim. It grew hotter and hotter. The regular drone of the air-conditioning was now a high-pitched whine: the Station's refrigeration plant was running at full capacity. Nevertheless, the overpowering heat grew more and more intense. I heard footsteps. Someone was walking through the dome. In two silent strides, I reached the door. The footsteps slowed down; whoever it was was behind it. The handle moved. Automatically, without thinking, I gripped it. The pressure did not increase, but nor did it relax. Neither of us, on either side of the door, said a word. We remained there, motionless, each of us holding the handle. Suddenly it straightened up again, freeing itself from my grasp. The muffled footsteps receded. With my ear glued to the panel, I went on listening. I heard nothing more. I hastily pocketed Gibarian's notes and went over to the locker. Work-suits and clothes had been pushed to one side as though someone had hidden himself at the back. On the floor I saw the corner of an envelope sticking out from a heap of papers and picked it up. It was addressed to me. Dry-mouthed with apprehension, I tore it open; I had to force myself to unfold the note inside. In his even handwriting, small but perfectly legible, Gibarian had written two lines: Supplement Dir. Solar. Vol 1.: Vot. Separat. Messenger ds aff. F.; Ravintzer: The Little Apocrypha. That was all, not another word. Did these two lines contain some vital piece of information? When had he written them? I told myself that the first thing to do was to consult the library index. I knew the supplement to the first volume of the annual of Solarist studies; or rather, without having read it, I knew of its existence - but was it not a document of purely historical interest? As for Ravintzer and The Little Apocrypha, I had never heard of them. What next? I was already a quarter of an hour late for my meeting with Snow. With my back to the door, I looked the room over carefully once more. Only then did I notice the bed standing up against the wall, half concealed by a large map of Solaris. Something was hanging down behind the map; it was a pocket tape-recorder, and I noted that nine tenths of the tape had been used. I took the machine out of its case (which I hung back where I had found it) and slipped it into my pocket. Before leaving, I listened intently with my eyes closed. There was no sound from outside. I opened the door on to a yawning gulf of darkness - until it occurred to me to remove my dark glasses. The dome was feebly lit by the glowing filaments in the ceiling. A number of corridors spread out in a star-shaped pattern between the four doors of the sleeping quarters and the narrow passage leading to the radio-cabin. Suddenly, looming up in the opening which led to the communal bathroom, a tall silhouette appeared, barely distinguishable in the surrounding gloom. I stood stock still, frozen to the spot. A giant Negress was coming silently towards me with a smooth, rolling gait. I caught a gleam from the whites of her eyes and heard the soft slapping of her bare feet. She was wearing nothing but a yellow skirt of plaited straw; her enormous breasts swung freely and her black arms were as thick as thighs. Less than a yard separated us as she passed me, but she did not give me so much as a glance. She went on her way, her grass skirt swinging rhythmically, resembling one of those steatopygous statues in anthropological museums.

6-7446
I followed a long, empty corridor, then forked right. I had never lived on the Station, but during my training on Earth I had spent six weeks in an exact replica of it; when I reached a short aluminum stairway, I knew where it led. The library was in darkness, and I had to fumble for the light switch. I first consulted the index, then dialled the coordinates for the first volume of the Solarist Annual and its supplement. A red light came on. I turned to the register: the two books were marked out to Gibarian, together with The Little Apocrypha. I switched the lights off and returned to the lower deck. In spite of having heard the footsteps receding, I was afraid to re-enter Gibarian's room. She might return. I hesitated for some time outside the door; finally, pressing down the handle, I forced myself to go in. There was no one in the room. I began rummaging through the books scattered beneath the window, interrupting my search only to close the locker door: I could not bear the sight of the empty space among the work-suits. The supplement was not in the first pile, so, one by one, I started methodically picking up the rest of the books around the room. When I reached the final pile, between the bed and the wardrobe, I found the volume I was looking for. I was hoping to find some sort of clue and, sure enough, a book-marker had been slipped between the pages of the index. A name, unfamiliar to me, had been underlined in red: André Berton. The corresponding page numbers indicated two different chapters; glancing at the first, I learnt that Berton was a reserve pilot on Shannahan's ship. The second reference appeared about a hundred pages further on. At first, it seemed, Shannahan's expedition had proceeded with extreme caution. When, however, after sixteen days, the plasmatic ocean had not only shown no signs of aggression, but appeared to shun any direct contact with men and machines, recoiling whenever anything approached its surface, Shannahan and his deputy, Timolis, discontinued some of the precautions which were hindering the progress of their work. The force fences which had been used to demarcate and protect the working areas were taken back to base, and the expedition split up into groups of two or three men, some groups making reconnaissance flights over a radius of some several hundred miles. Apart from some unexpected damage to the oxygen-supply systems - the atmosphere had an unusually corrosive effect on the valves, which had to be replaced almost daily - four days passed without mishap. On the morning of the fifth day - 21 days after the arrival of the expedition - two scientists, Carucci and Fechner (the first a radiobiologist, the second a physicist), left on a mission aboard a hovercraft. Six hours later, the explorers were overdue. Timolis, who was in charge of the base in Shannahan's absence, raised the alarm and diverted every available man into search-parties. By a fatal combination of circumstances, long-range radio contact had been cut that morning an hour after the departure of the exploration groups - a large spot had appeared on the red sun, producing a heavy bombardment of charged particles in the upper atmosphere. Only the ultra-shortwave transmitters continued to function, and contact was restricted to a radius of about twenty miles. As a crowning stroke of bad luck, a thick fog descended just before sunset and the search had to be called off. The rescue teams were returning to base when the hovercraft was spotted by a flitter, barely 24 miles from the command-ship. The engine was running and the machine, at first sight undamaged, was hovering above the waves. Carucci alone could be seen, semi-conscious, in the glass-domed cockpit. The hovercraft was escorted back to base. After treatment, Carucci quickly regained consciousness, but could throw no light on Fechner's disappearance. Just after they had decided to return to base a valve in his oxygen-gear had failed and a small amount of unfiltered gas had penetrated his atmosphere-suit. In an attempt to repair the valve, Fechner had been forced to undo his safety belt and stand up. That was the last thing Carucci could remember. According to the experts who reconstructed the sequence of events, Fechner must have opened the cabin roof because it impeded his movements - a perfectly legitimate thing to do since the cabins of these vehicles were not air-tight, the glass dome merely providing some protection against infiltration and turbulence. While Fechner was occupied with his colleague, his own oxygen supply had probably been damaged and, no longer realizing what he was doing, he had pulled himself up on to the superstructure, from which he had fallen into the ocean. Fechner thus became the ocean's first victim. Although the atmosphere-suit was buoyant, they searched for his body without success. It was, of course, possible that it was still floating somewhere on the surface, but the expedition was not equipped for a thorough search of this immense, undulating desert, covered with patches of dense fog. By dusk, all but one of the search craft had returned to base; only a big supply helicopter piloted by André Berton was still missing. Just as they were about to raise the alarm, the aircraft appeared. Berton was obviously suffering from nervous shock; after struggling out of his suit, he ran round in circles like a madman. He had to be overpowered, but went on shouting and sobbing. It was rather surprising behavior to put it mildly, on the part of a man who had been flying for seventeen years and was well used to the hazards of cosmic navigation. The doctors assumed that he too was suffering from the effects of unfiltered gases. Having more or less recovered his senses, Berton nevertheless refused to leave the base, or even to go near the window overlooking the ocean. Two days later, he asked for permission to dictate a flight-report, stressing the importance of what he was about to reveal. This report was studied by the expeditionary council, who concluded that it was the morbid creation of a mind under the influence of poisonous gases from the atmosphere. As for the supposed revelations, they were evidently regarded as part of Berton's clinical history rather than that of the expedition itself, and they were not described. So much for the supplement. It seemed to me that Berton's report must at any rate provide a key to the mystery. What strange happening could have had such a shattering effect on a veteran space-pilot? I began to search through the books once more, but The Little Apocrypha was not to be found. I was growing more and more exhausted and left the room, having decided to postpone the search until the following day. As I was passing the foot of the stairway, I noticed that the aluminum treads were streaked with light falling from above. Sartorius was still at work. I decided to go up and see him. It was hotter on the upper deck, but the paper strips still fluttered frenziedly at the air-vents. The corridor was wide and low-ceilinged. The main laboratory was enclosed by a thick panel of opaque glass in a chrome embrasure. A dark curtain screened the door on the inside, and the light was coming from windows let in above the lintel. I pressed down the handle, but, as I expected, the door refused to budge. The only sound from the laboratory was an intermittent whine like that of a defective gas jet. I knocked. No reply.

Gem

Немецкий язык

1-8558
Die Korridorröhre war leer. Ich stand eine Weile vor der geschlossenen Tür und horchte. Die Wände mußten dünn sein, von draußen klang das Wimmern des Windes durch. Auf der Türplatte präsentierte sich ein etwas schräg und schlampig aufgeklebtes rechteckiges Stück Pflaster, und darauf mit Bleistift die Aufschrift:"Mensch". Ich schaute dieses undeutlich gekritzelte Wort an. Einen Moment lang wollte ich zu Snaut zurückkehren, aber ich sah ein, das war unmöglich. Die irre Warnung tönte mir noch in den Ohren. Ich bewegte mich, und die Schultern beugte mir das unerträgliche Gewicht des Raumanzugs. Leise, so als versteckte ich mich unwissentlich vor einem unsichtbaren Beobachter, kehrte ich zurück in den runden Raum mit den fünf Türen. Darauf befanden sich Schilder: Dr. Gibarian, Dr. Snaut, Dr. Sartorius. Auf der vierten war keines. Ich zögerte, dann drückte ich leicht den Griff und öffnete sie langsam. Als sie aufschwenkte, erlebte ich das an Gewißheit grenzende Gefühl, daß dort jemand war. Ich trat ein. Niemand war da. Das gleiche vorgewölbte Fenster, nur etwas kleiner, war auf den Ozean gerichtet, der hier - gegen die Sonne - fettig glänzte, so als flösse von den Wellen hinunter gerötetes Öl. Scharlachener Widerschein erfüllte das ganze Zimmer, das einer Schiffskabine ähnlich war. Auf einer Seite standen Bücherregale, zwischen ihnen war ein mit Kardans befestigtes Bett senkrecht an die Wand geschnallt, auf der anderen Seite waren lauter Schränkchen, dazwischen hingen auf Nickelrahmen streifenweise zusammengeklebte Flugaufnahmen und in Metallgriffen Kolben und Reagenzgläser, alle mit Watte zugestopft. Unter dem Fenster waren weiß emaillierte Schachteln in zwei Reihen aufgestellt, so, daß man kaum zwischen ihnen durchkonnte. Bei manchen war der Deckel gelüpft - sie waren angefüllt mit Unmengen von Instrumenten, Plastikschläuchen; in beiden Ecken befanden sich Hähne, ein Rauchabzug, Tiefkühlfächer; das Mikroskop stand auf dem Fußboden, es fand nicht mehr Platz auf dem großen Tisch neben dem Fenster. Als ich mich umwandte, sah ich gleich bei der Eingangstür einen bis zur Decke reichenden, nicht ganz geschlossenen Schrank voll Overalls, Arbeits- und Schutzschürzen, in den Fächern Wäsche, zwischen den Schäften der Strahlenschutzstiefel glitzerten Aluminiumflaschen für die tragbaren Sauerstoffgeräte. Zwei Geräte samt den Masken baumelten, ans Geländer des hochgeklappten Bettes angehängt. Überall herrschte das gleiche nur oberflächlich und wie in Eile irgendwie geordnete Chaos. Ich sog prüfend die Luft ein und spürte einen schwachen Hauch von chemischen Reagenzien und eine Spur von einem scharfen Geruch - das war doch nicht etwa Chlor? Instinktiv suchte ich mit den Augen die vergitterten Ventilationsöffnungen in den Winkeln an der Decke. Die Papierstreifen, die an ihre Rahmen geklebt waren, flatterten sanft, zum Zeichen, daß die Kompressoren funktionierten und normale Luftzirkulation in Gang hielten. Ich trug Bücher, Apparate und Instrumente von zwei Stühlen in die Winkel und verstaute das, wie es nur ging, bis rund um das Bett zwischen dem Schrank und den Regalen verhältnismäßig freier Raum entstand. Ich zog den Ständer heran, um den Raumanzug aufzuhängen, nahm die Schieber der Reißverschlüsse zwischen die Finger, ließ aber gleich wieder los. Irgendwie konnte ich mich nicht entschließen, den Raumanzug abzuwerfen, so, als sollte ich dadurch wehrlos werden. Noch einmal überblickte ich das ganze Zimmer, prüfte, ob die Tür gut zugeschnappt war, und da sie kein Schloß hatte, schob ich nach kurzem Zögern die zwei schwersten Schachteln vor. Solcherart provisorisch verbarrikadiert, befreite ich mich durch dreimaliges Zerren aus meiner schweren, knarrenden Hülle. Der schmale Spiegel an der Innenseite des Schranks zeigte einen Teil des Zimmers. Aus dem Augenwinkel erfaßte ich dort irgendeine Bewegung, ich fuhr hoch, aber das war mein eigenes Spiegelbild. Das Trikot unter dem Raumanzug war durchgeschwitzt. Ich warf es ab und drückte gegen den Schrank. Er glitt zur Seite, in der Nische dahinter erglänzten die Wände eines winzigen Badezimmers. Auf dem Fußboden, unter der Brause, ruhte eine stattliche flache Kassette. Ich trug sie nicht ohne Mühe ins Zimmer hinaus. Als ich sie auf den Fußboden stellte, sprang der Deckel auf wie durch eine Feder, und ich erblickte Fächer voll absonderlicher Exponate: lauter karikierte oder grob in dem dunklen Metall skizzierte Instrumente, zum Teil analog zu denen, die in den Schränkchen lagen. Alle waren unbrauchbar, unfertig geformt, abgerundet, angeschmolzen, wie aus einem Brand geborgen. Und das Merkwürdigste: das gleiche Gepräge von Zerstörung trugen auch die Griffe, die aus Cermet waren, also praktisch unschmelzbar. In keinem Laboratoriumsofen hätte sich ihre Schmelztemperatur erzielen lassen - höchstens im Inneren eines Atommeilers. Aus der Tasche meines aufgehängten Raumanzugs holte ich den kleinen Strahlungsmesser, aber die schwarze Schnauze schwieg, als ich sie den Trümmern näherte. Ich hatte nur Slips und ein Netzhemd an. Beides schmiß ich auf den Fußboden wie Fetzen und sprang nackt unter die Brause. Das Aufschlagen des Wassers empfand ich wie eine Erleichterung. Ich wand mich unter dem Guß harter, heißer Strahlen, massierte mich, prustete, alles irgendwie übertrieben, so, als schüttelte und schleuderte ich aus mir diese ganze trübe, mit Verdächtigungen ansteckende Ungewißheit fort, die die Station überflutete. Ich suchte im Schrank einen leichten Trainingsanzug aus, der sich auch unter dem Raumanzug tragen ließ. In die Taschen räumte ich meine ganze spärliche Habe um. Zwischen den Blättern des Notizbuches spürte ich etwas Hartes. Das war mein Wohnungsschlüssel von der Erde, der sich ich weiß nicht wie hierher verirrt hatte. Ich drehte ihn eine Weile zwischen den Fingern und wußte nicht, was ich mit ihm anfangen sollte. Endlich legte ich ihn auf den Tisch. Mir fiel ein, daß ich vielleicht irgendeine Waffe brauchen konnte. Mein Universal-Taschenmesser war bestimmt keine, aber ich hatte nichts anderes und befand mich noch nicht in einem solchen Geisteszustand, daß ich mich auf die Suche nach einem Strahlenwerfer oder dergleichen gemacht hätte. Ich setzte mich auf ein Metallstühlchen mitten in dem leeren Raum, weit weg von allen Sachen. Ich wollte allein sein. Zufrieden stellte ich fest, daß ich noch über eine halbe Stunde Zeit hatte; nichts zu wollen, Gewissenhaftigkeit beim Einhalten aller Verpflichtungen liegt in meiner Natur, gleichviel, ob es um Wichtiges oder Unbedeutendes geht. Die Zeiger auf dem Vierundzwanzig-Stunden-Zifferblatt standen auf sieben. Die Sonne ging unter. Sieben Uhr Ortszeit, das war zwölf an Bord des Prometheus. Die Solaris mußte auf Moddards Bildschirmen schon auf das Ausmaß eines Fünkchens zusammenschrumpfen und sich in nichts von den Sternen unterscheiden. Aber was konnte mich der Prometheus angehen? Ich schloß die Augen. Völlige Stille herrschte, abgesehen von dem Miauen in den Röhren, das in regelmäßigen Abständen erscholl. Im Bad tickte leise das Wasser, das aufs Porzellan tröpfelte. Gibarian war tot. Wenn ich richtig verstand, was Snaut gesagt hatte, dann war kaum mehr als ein halber Tag seit Gibarians Tod vergangen. Was hatten sie mit dem Körper gemacht? Begraben? Stimmt, auf diesem Planeten ließ sich das nicht machen. Ich dachte darüber sachlich längere Zeit nach, so, als wäre das Schicksal des Leichnams das Wichtigste, bis ich mir die Unsinnigkeit dieser Überlegungen bewußt machte, aufstand und anfing, diagonal durchs Zimmer auf und ab zu gehen, und dabei mit der Fußspitze die wirr verstreuten Bücher anstieß, dann eine kleine, leere Feldtasche; ich bückte mich und hob sie auf. Sie war nicht leer. Sie enthielt eine Flasche aus dunklem Glas, so leicht, als wäre sie aus Papier geblasen. Ich schaute durch sie hindurch auf das Fenster, in das düster rote, von schmutzigen Nebeln verqualmte letzte Abendlicht. Was war mit mir los? Warum beschäftigte ich mich mit jedem Blödsinn, mit jedem unwichtigen Kleinkram, der mir unterkam? Ich zuckte zusammen, denn das Licht schaltete sich ein. Selbstverständlich eine Fotozelle, die für die einfallende Dämmerung empfindlich war. Ich war voll Erwartung, die Anspannung wuchs bis zu dem Grad, daß ich hinter mir keinen leeren Raum haben wollte. Ich beschloß, dagegen anzukämpfen. Ich rückte den Stuhl zu den Regalen. Ich zog den nur allzu wohlbekannten zweiten Band der alten Monographie "Die Geschichte der Solaris" von Hughes und Eugl heraus und begann darin zu blättern, den dicken, steifen Buchrücken aufs Knie gestützt.

2-8283
Die Entdeckung der Solaris erfolgte nahezu hundert Jahre, bevor ich geboren wurde. Der Planet kreist um zwei Sonnen, eine rote und eine blaue. Über vierzig Jahre lang näherte sich ihm kein Raumschiff, die Gamov-Shapleysche Theorie über die Unmöglichkeit der Entstehung von Leben auf Planeten von Doppelsternen galt damals für erwiesen. Die Bahnen solcher Planeten ändern sich unentwegt infolge des Wechselspiels der Massenanziehungen, das vorsieh geht, während die beiden Sonnen einander umkreisen. Die entstehenden Perturbationen kürzen und längen abwechselnd die Bahn des Planeten, und sollten Urkeime von Leben entstehen, so unterliegen sie der Zerstörung durch glutheiße Strahlung oder auch durch eisige Kälte. Diese Änderungen vollziehen sich im Zeitraum von Jahrmillionen, also der astronomischen oder biologischen Größenordnung nach (da die Evolution hunderte Millionen, wenn nicht eine Milliarde von Jahren erfordert) - in sehr kurzer Zeit. Nach den ursprünglichen Berechnungen sollte sich die Solaris im Lauf von fünfhunderttausend Jahren bis auf die Distanz von einer halben astronomischen Einheit ihrer roten Sonne nähern und nach einer weiteren Million - in ihren Glutenabgrund stürzen. Aber schon nach etwas mehr als zehn Jahren überzeugte man sich, daß die Solarisbahn keineswegs die erwarteten Änderungen aufwies, ganz als ob sie konstant wäre, so konstant wie die Bahnen der Planeten unseres Sonnensystems. Man wiederholte, nun schon mit höchster Genauigkeit, die Beobachtungen und Messungen, die nur bestätigten, was bekannt war: die Solaris besitzt eine unbeständige Umlaufbahn. Von einem unter etlichen hundert neuentdeckten Planeten pro Jahr, die mit Notizen von ein paar Zeilen, mit Angabe der Elemente ihrer Bewegung, in die großen Statistiken einbezogen werden, avancierte die Solaris nun in den Rang eines besonderer Beachtung würdigen Himmelskörpers. Und so kreiste denn an die vier Jahre nach dieser Entdeckung Ottenskjolds Expedition um den Planeten und untersuchte ihn vom Laokoon und von zwei Begleitschiffen aus. Diese Expedition hatte den Charakter provisorischer, improvisierter Auskundschaftung, zumal da sie nicht zum Landen ausgerüstet war. Sie brachte in Äquator- und Pol-Umlaufbahnen eine größere Anzahl von Beobachtungssatelliten an, deren Hauptaufgabe die Messung der Gravitationspotentiale war. Überdies wurden die fast gänzlich vom Ozean bedeckte Planetenoberfläche und die wenigen aus seinem Niveau herausragenden Hochebenen erforscht. Diese erreichen insgesamt nicht den Flächeninhalt Europas, obwohl die Solaris um zwanzig Prozent größeren Durchmesser hat als die Erde. Diese unregelmäßig verstreuten Brocken von felsigem und ödem Land häufen sich vor allem auf der Südhalbkugel. Man stellte auch die Zusammensetzung der Atmosphäre fest, die keinen Sauerstoff enthält, und maß überaus genau die Dichte des Planeten sowie die Albedo und andere astronomische Elemente. Wie erwartet, wurden keine Spuren von Leben aufgefunden, weder an Land, noch gewahrte man welche am Ozean. Während weiterer zehn Jahre zeigte die Solaris, nun schon im Zentrum der Aufmerksamkeit aller Observatorien dieses Bereichs, erstaunliche Tendenz zur Beibehaltung ihrer außer allem Zweifel gravitationsmäßig unbeständigen Umlaufbahn. Eine Zeit lang roch die Angelegenheit nach Skandal, denn die Schuld an einem solchen Beobachtungsergebnis suchte man (immer aus Sorge um das Wohl der Wissenschaft) bald auf bestimmte Leute zu schieben, bald auf die Rechenanlagen, deren sie sich bedienten. Der Mangel an Geldmitteln zögerte die Entsendung einer eigentlichen Solaris-Expedition weitere drei Jahre hinaus, bis zu dem Zeitpunkt, da Shannahan die Besatzung komplett hatte und vom Institut drei Einheiten der Tonnage C, Kosmodromklasse, erlangte. Anderthalb Jahre vor Eintreffen der Expedition, die vom Gebiet des Alpha des Wassermanns aus startete, brachte von Seiten des Instituts eine zweite Explorationsflotte ein automatisches Satelloid, Luna 247, in eine Solaris-Umlaufbahn. Nach drei jahrzehntelang auseinanderliegenden Rekonstruktionen arbeitet dieses Satelloid heute noch. Die Daten, die es sammelte, bestätigten endgültig, was Ottenskjolds Expedition wahrgenommen hatte: den aktiven Charakter der Ozeanbewegungen. Ein Schiff Shannahans verblieb auf einer hohen Umlaufbahn, zwei dagegen landeten nach einleitenden Vorbereitungen auf einem felsigen Stück Land, das beim Südpol der Solaris etwa sechshundert Quadratmeilen einnimmt. Die Arbeiten der Expedition waren nach achtzehn Monaten beendet und verliefen günstig, bis auf einen Unglücksfall, der durch Fehlfunktion der Apparate verursacht wurde. Innerhalb des Wissenschaftlerteams kam es jedoch zur Aufspaltung in zwei gegnerische Lager. Zum Gegenstand des Streits wurde der Ozean. Auf Grund der Analysen wurde er als organisches Gebilde erkannt (ihn lebendig zu nennen, wagte damals noch niemand). Während jedoch die Biologen in ihm ein primitives Gebilde sahen - eine Art gigantischen Verband, also gleichsam eine einzige monströs auseinandergewachsene flüssige Zelle (aber sie nannten ihn "präbiologische Formation"), die den ganzen Globus mit einem gallertigen, stellenweise eine Tiefe von mehreren Meilen erreichenden Mantel überzogen hat - behaupteten Astronomen und Physiker, das müsse eine außerordentlich hoch organisierte Struktur sein, die möglicherweise an Verschlungenheit des Aufbaus die irdischen Organismen übertreffe, da sie doch imstande sei, aktiv die Ausformung der Planetenbahn zu beeinflussen. Es wurde nämlich keinerlei andere Ursache entdeckt, die das Verhalten der Solaris erklärt hätte; überdies fanden die Planetarphysiker eine Beziehung zwischen bestimmten Prozessen des Plasma-Ozeans und dem örtlich gemessenen Gravitationspotential, das sich in Abhängigkeit vom Ozean-eigenen "Stoffwechsel"änderte. So brachten also Physiker und nicht Biologen die paradoxe Formulierung "plasmatische Maschine" vor; darunter verstanden sie ein Gebilde, in unserem Sinne vielleicht auch unbelebt, doch fähig, zielbezogene Tätigkeiten zu unternehmen - fügen wir gleich hinzu: in astronomischer Größenordnung. In diesem Streit, der innerhalb von Wochen die bedeutendsten Autoritäten sämtlich in seinen Wirbel hineinzog, geriet zum ersten Mal seit achtzig Jahren die Gamov-Shapleysche Doktrin ins Wanken. Eine Zeitlang suchte man sie noch zu verteidigen, indem man behauptete, der Ozean habe nichts mit Leben zu tun, er sei nicht einmal ein "para"- oder "prä"-biologisches Gebilde, sondern eine geologische Formation, gewiß ungewöhnlich, aber nur zur Fixierung der Solarisbahn durch Schwerkraftänderungen fähig, wobei man sich auf die Le-Chateliersche Regel berief. Solchem Konservatismus zum Trotz erwuchsen Hypothesen, wie etwa eine der besser ausgearbeiteten, von Civito und Vitta, der Ozean sei das Ergebnis dialektischer Entwicklung: aus seiner Vorform, dem Ur-Ozean, einer Lösung träge reagierender chemischer Körper, vermochte er unter dem Druck der Verhältnisse (das heißt, der Bahnänderungen, die seine Existenz bedrohten) ohne alle Zwischenstufen irdischer Entwicklung, also ohne das Entstehen von Ein- und Vielzellern, ohne pflanzliche und tierische Evolution, ohne das Auftreten von Nervensystem und Gehirn, gleich in das Stadium des "homöostatischen Ozeans" umzuspringen. Das heißt mit anderen Worten, daß er sich nicht wie die irdischen Organismen hunderte Jahrmillionen lang an die Umwelt anpaßte, um erst nach einer so enormen Zeitspanne eine intelligente Rasse zu erzeugen, sondern sofort seine Umwelt bewältigte. Das war durchaus originell, bloß wußte weiterhin niemand, wie eine sirupartige Gallerte die Bahn eines Himmelskörpers stabilisieren kann. Seit fast hundert Jahren kannte man Anlagen zur Herstellung künstlicher Kraft- und Schwerefelder, die Gravitoren, aber niemand konnte sich auch nur vorstellen, wie ein Resultat, das - in den Gravitoren - das Ergebnis komplizierter Kernreaktionen und enormer Temperaturen ist, von einem gestaltlosen Brei zustandegebracht werden kann. In den Zeitungen, die damals zur Kurzweil der Leser und zum Grauen der Wissenschaftler nur so strotzten von hanebüchenen Schwindeleien zum Thema "Geheimnis der Solaris", fehlte es auch nicht an Behauptungen, der planetare Ozean sei… ein entfernter Verwandter der irdischen elektrischen Zitteraale.

3-7893
Als es gelang, das Problem zumindest einigermaßen zu entwirren, erwies sich, daß die Erklärung, wie dies bei der Solaris später noch oft vorkam, an die Stelle eines Rätsels ein anderes, vielleicht noch erstaunlicheres, setzte. Die Untersuchungen ergaben, daß der Ozean keineswegs nach dem Prinzip unserer Gravitoren funktioniert (was im übrigen unmöglich wäre), sondern direkt die Raum-Zeit-Metrik zu modellieren vermag, was unter anderem zu Abweichungen in der Zeitmessung an einem und demselben Längengrad der Solaris führt. Demnach kannte der Ozean nicht nur in gewissem Sinne die Einstein-Boevische Theorie, sondern vermochte sogar (was man von uns nicht sagen kann), ihre Konsequenzen zu nutzen. Als dies ausgesprochen war, brach in der wissenschaftlichen Welt einer der heftigsten Stürme unseres Jahrhunderts los. Die ehrwürdigsten, allgemein als Wahrheiten anerkannten Theorien stürzten zu Schutt zusammen, in der wissenschaftlichen Literatur tauchten die ketzerischsten Artikel auf, und die Alternative "genialer Ozean" oder "Graviations-Gallerte" erhitzte alle Gemüter. Das alles geschah an die zwanzig Jahre, bevor ich geboren wurde. Als ich zur Schule ging, galt auf Grund weiterhin erkannter Tatsachen die Solaris bereits allgemein als mit Leben ausgestatteter Planet - der freilich nur einen einzigen Bewohner hat. Den zweiten Band Hughes-Eugl, den ich immer noch fast gedankenlos durchblätterte, eröffnete eine Systematik, ebenso originell ausgedacht wie komisch. Die Klassifikationstabelle präsentierte der Reihe nach: Art - Polytheria, Ordnung - Syncytialia, Klasse - Metamorpha. Ganz, als kennten wir weiß Gott wieviele Exemplare der Gattung, während es doch in Wirklichkeit fortwährend nur einer war, allerdings mit einem Gewicht von siebzehn Billionen Tonnen. Unter meinen Fingern schwirrten bunte Diagramme, Farbgraphiken, Spektralanalysen und Spektren vorbei, die Typus und Tempo der grundlegenden Umsetzung und ihre chemischen Reaktionen demonstrierten. Je weiter ich in dem klobigen Band vordrang, desto mehr Mathematik huschte auf den Kunstdruckblättern vorbei; man hätte meinen können, unser Wissen über diesen Vertreter der Klasse Metamorpha, der in die Finsternis der vierstündigen Nacht gehüllt einige hundert Meter unter dem Stahlboden der Station lag, sei vollkommen. In Wirklichkeit waren sich noch nicht alle darüber einig, ob der Ozean nun ein "Wesen" sei, geschweige denn, ob man ihn als "denkend" bezeichnen dürfe. Ich stellte den schweren Band rumpelnd ins Regal und holte den nächsten heraus. Er umfaßte zwei Teile. Der erste war der Zusammenfassung der Versuchsprotokolle aller jener unzähligen Unternehmungen gewidmet, die das Ziel hatten, einen Kontakt mit dem Ozean anzuknüpfen. Dieses Kontaktknüpfen war in meiner Studentenzeit - nur zu gut erinnerte ich mich - eine Quelle unaufhörlicher Anekdoten, Spötteleien und Witze gewesen; die mittelalterliche Scholastik erschien als leichtfaßliche, taghell einleuchtende Erörterung im Vergleich zu dem Dickicht, das dieser Problemkreis hervorbrachte. Den zweiten Teil des Bandes, fast dreizehnhundert Seiten, nahm allein die Bibliographie zu diesem Gegenstand ein. Die Originalliteratur hätte bestimmt nicht in dem Zimmer Platz gefunden, worin ich saß. Die ersten Kontaktversuche gingen über eigene elektronische Apparate vor sich, die die in beide Richtungen gesendeten Impulse transformierten, wobei der Ozean aktiv an der Ausformung dieser Apparate mitwirkte. Aber all das geschah in völliger Finsternis. Er "wirkte mit"- was hieß das? Er modifizierte bestimmte Elemente der in ihn eingetauchten Vorrichtungen, dadurch änderten sich die aufgezeichneten Rhythmen der Entladungen, die Registrierapparaturen hielten Unmengen von Signalen fest, etwas wie Bruchstücke irgendwelcher riesenhafter Operationen der höheren Analysis, aber was bedeutete das alles? Vielleicht waren das Daten über den jeweiligen Erregungszustand des Ozeans? Vielleicht die Impulse, die irgendwo, tausende Meilen weit weg von den Forschern, seine Riesengebilde entstehen lassen? Vielleicht die in unergründliche elektronische Gefüge umgesetzten Wiederspiegelungen der ewigen Wahrheiten dieses Ozeans? Vielleicht seine Kunstwerke? Wer konnte das wissen, wenn sich doch zweimal die gleiche Reaktion auf irgendeinen Reiz nicht erzielen ließ? Wenn einmal ein Ausbruch von Impulsen die Antwort war, die fast die Apparate sprengten, und ein andermal totes Schweigen? Wenn sich kein Experiment wiederholen ließ? Fortwährend schienen wir dicht vor dem Entziffern dieses unaufhörlich anwachsenden Meeres von Aufzeichnungen zu stehen; eigens zu diesem Zweck waren ja Elektronengehirne mit so hoher Informationswandlerleistung gebaut worden, wie bislang kein Problem sie erfordert hatte. Wirklich erhielt man gewisse Resultate. Der Ozean, die Quelle elektrischer, magnetischer und gravitativer, Impulse, schien sich in der Sprache der Mathematik zu äußern; gewisse Sequenzen seiner Stromentladungen ließen sich klassifizieren, wenn man sich der abstraktesten Zweige der irdischen Analysis und Mengenlehre bediente; es erschienen Entsprechungen zu Strukturen, wie sie aus demjenigen Teilgebiet der Physik bekannt sind, das die Stellung von Materie und Energie zueinander, von endlichen und unendlichen Größen, von Teilchen und Feldern erörtert. Dies alles ließ die Wissenschaftler zu der Überzeugung neigen, ein denkendes Monstrum vor sich zu haben, etwas wie ein millionenfach auseinandergewuchertes, den ganzen Planeten umfangendes protoplasmatisches Hirn-Meer, das die Zeit hinbringt mit gespenstisch ausgedehnten theoretischen Betrachtungen über das Wesen des Alls; all das aber, was unsere Apparate herausgreifen, das sind kleine, zufällig aufgeschnappte Bruchstücke dieses ewig in den Tiefen abrollenden, jegliche Möglichkeit unseres Begreifens überschreitenden gigantischen Monologs. Soweit die Mathematiker. Solche Hypothesen wurden von manchen als ein Ausdruck der Geringschätzung menschlicher Möglichkeiten bezeichnet, als Kapitulation vor etwas, was wir noch nicht verstehen, was aber verstanden werden kann als Versuch, die alte Doktrin aus dem Grab hervorzuholen:"ignoramus et ignorabimus". Andere wiederum meinten, das sei schädliches und unergiebiges Gefasel, in diesen Hypothesen der Mathematiker äußere sich die Mythologie unserer Zeit, der ein riesiges Gehirn - ob elektronisch oder plasmatisch, gleichviel - als höchstes Ziel der Existenz erscheine, als Inbegriff des Seins. Wieder andere… aber es gab ja Legionen von Forschern und Ansichten. Im übrigen, was war schon diese ganze um "Kontaktanknüpfung" bemühte Fachrichtung gegen andere Zweige der Solaristik, in denen insbesondere während des letzten Vierteljahrhunderts die Spezialisierung so vorangeschritten war, daß unter den Solaristen der Kybernetiker sich kaum mit dem Symmetriadologen verständigen konnte."Wie könnt ihr euch mit dem Ozean verständigen, wenn ihr es nicht einmal mehr untereinander fertigbringt?"- fragte im Scherz einmal Veubeke, der damals in meiner Studienzeit Direktor des Instituts war; an diesem Scherz war viel Wahres. Auch war ja der Ozean nicht von ungefähr in die Klasse Metamorpha eingereiht worden. Seine wellige Oberfläche konnte die unterschiedlichsten, mit nichts Irdischem vergleichbaren Formen aus sich hervorbringen; die Zweckbestimmtheit dieser oft heftigen Eruptionen plasmatischen "Schaffens"- ob zur Anpassung, zur Erkenntnis oder zu irgend etwas sonst - war völlig rätselhaft. Ich stellte den Band ins Regal zurück, so schwer war er, daß ich ihn mit beiden Händen festhalten mußte, und ich dachte: unser Wissen über die Solaris, das Bibliotheken füllt, ist unnützer Ballast, ein bodenloser Sumpf von Fakten, und wir sind auf dem gleichen Fleck, wo man es vor achtundsiebzig Jahren anzuhäufen begonnen hat, eigentlich ist die Situation jetzt viel schlimmer, weil sich alle Anstrengungen dieser Jahre als vergeblich erwiesen haben.

4-8741
Was wir genau wußten, das waren lauter Verneinungen. Der Ozean verwendete keine Maschinen und baute keine, obwohl es unter bestimmten Umständen so aussah, als sei er dazu fähig, er vervielfältigte nämlich Teile mancher in ihn eingetauchter Apparate, aber das tat er nur im ersten und zweiten Jahr der Forschungsarbeiten; danach ignorierte er alle diese mit benediktinischer Geduld immer wieder aufgenommenen Versuche, als hätte er an unseren Vorrichtungen und Produkten (und, wie daraus folgen würde, auch an uns…) jegliches Interesse verloren. Auch besaß er - ich setze die Liste unserer "negativen Kenntnisse" fort - weder irgendein Nervensystem, noch Zellen, noch eine Struktur, die an die von Eiweiß erinnert hätte; nicht immer reagierte er auf Reize, selbst nicht auf die stärksten (so "ignorierte" er zum Beispiel völlig die Katastrophe des Hilfs-Raketenschiffs der zweiten Gieseschen Expedition, das aus einer Höhe von dreihundert Kilometern auf die Planetenoberfläche abstürzte und durch nukleare Explosion seiner Atommeiler das Plasma im Umkreis von anderthalb Meilen zerstörte). In Wissenschaftlerkreisen begann "Angelegenheit Solaris" allmählich so zu klingen wie "verfahrene Angelegenheit", insbesondere in den Sphären der wissenschaftlichen Administration des Instituts, wo in den letzten Jahren mehrfach die Forderung laut geworden war, die Zuwendungen für die weitere Forschungsarbeit zu kürzen. Von gänzlicher Auflassung der Station hatte bisher niemand zu sprechen gewagt; das wäre ein allzu klares Eingeständnis der Niederlage gewesen. Im übrigen äußerten manche in privaten Gesprächen, wir brauchten sonst nichts als die Strategie eines möglichst "ehrenvollen" Rückzugs aus der "Affäre Solaris". Für viele jedoch, und besonders für die Jüngsten, wurde diese "Affäre" langsam zu einer Art Probierstein für den eigenen Wert:"Im Grund genommen"- sagten sie -"geht es um höheren Einsatz, als um das Ergründen der Solaris-Zivilisation. Um uns selbst wird gespielt, um die Grenzen der menschlichen Erkenntnis. Einige Zeit lang war die Ansicht beliebt (und wurde eifrig von der Tagespresse verbreitet), der denkende Ozean, der die ganze Solaris umspült, sei ein gigantisches Gehirn, das Jahrmillionen der Entwicklung vor unserer Zivilisation voraus habe; das sei etwas wie ein "Jogi des Kosmos", ein Weiser, Gestalt gewordene Allwissenheit, die längst die Nichtigkeit jeglicher Betätigung begriffen habe und deshalb uns gegenüber unbedingtes Schweigen bewahre. Das war einfach unwahr, der lebende Ozean betätigt sich ja - und ob! - , nur eben anderen, nicht den menschlichen Vorstellungen gemäß; also baut er weder Städte noch Brücken, noch Flugkörper, er versucht auch nicht, den Raum zu überwinden oder zu überbrücken (manche Verfechter menschlicher Überlegenheit um jeden Preis faßten das als unschätzbaren Trumpf für uns auf), hingegen befaßt er sich mit tausendfältiger Umformung, mit "ontologischer Autometamorphose", na, an gelehrten Fachausdrücken ist ja kein Mangel auf den Blättern der solaristischen Werke! Da andererseits einen Menschen, der sich beharrlich in alle nur möglichen Solariana vertieft, der unabweisliche Eindruck befällt, uns böten sich Bruchteile vielleicht genialer intellektueller Konstruktionen dar, planlos und sinnlos vermengt mit den Erzeugnissen vollkommenster, an Irrsinn grenzender Blödheit - so entstand denn als Antithese zu der Konzeption eines "Ozean-Jogi" der Gedanke an einen "Ozean-Schwachsinnigen". Diese Hypothesen gruben eines der ältesten philosophischen Probleme wieder aus und belebten es neu: das des Bewußtseins, der Beziehung zwischen Materie und Geist. Es gehörte nicht wenig Mut dazu, erstmals - wie Duhaart es tat - dem Ozean Bewußtsein zuzusprechen. Dieses Problem, das von den Wissenschaftstheoretikern eiligst für metaphysisch erklärt wurde, gloste im Untergrund bei fast allen Diskussionen und Auseinandersetzungen. Ist Denken ohne Bewußtsein möglich? Aber kann man denn die im Ozean ablaufenden Prozesse als Denken bezeichnen? Ist ein Berg ein sehr großer Stein? Ein Planet - ein ungeheurer Berg? Man kann diese Benennungen gebrauchen, aber die neue Größenordnung bringt neue Gesetzmäßigkeiten und neue Phänomene ins Blickfeld. Dieses Problem wurde zur Zirkel-Quadratur unserer Zeit. Jeder selbständige Denker suchte der Schatzkammer der Soiaristik seinen Beitrag einzuverleiben; Theorien häuften sich, die besagten, uns biete sich das Produkt einer Degeneration dar, einer Rückbildung, die auf die verflossene Phase "intellektueller Hochblüte" des Ozeans gefolgt sei - dann wieder, der Ozean sei in Wahrheit ein Gewebekrebs: im Inneren der Körper einstiger Bewohner des Planeten entstanden, habe er sie sämtlich zerfressen und verschlungen, die Überreste einschmelzend zur Gestalt eines ewig dauernden, sich selbst verjüngenden, über die Zelleneinteilung hinausgewachsenen Mediums. Im weißen Licht der Leuchtröhren, das irdischem Licht ähnlich war, räumte ich die Geräte und Bücher vom Tisch, die dort gelegen hatten, breitete auf der Kunststoff platte die Karte der Solaris aus und betrachtete sie, auf die metallenen Randleisten aufgestützt. Der lebende Ozean hatte seine Untiefen und Tiefen; seine Inseln, mit einem Anflug verwitternder Mineralien bedeckt, ließen erkennen, daß sie einst seinen Grund gebildet hatten. Regelte er auch das Hervortauchen und Untergehen der Felsformationen, die in seinem Schoß versenkt waren? Das war völlig im dunklen. Ich schaute auf die riesigen, mit verschiedenen Violett- und Blautönen bemalten Halbkugeln auf der Karte und empfand, ich weiß nicht, zum wievielten Mal im Leben, das gleiche überwältigende Staunen, das ich zum ersten Mal als Bub gefühlt hatte, als ich in der Schule von der Existenz der Solaris erfahren hatte. Ich weiß nicht, wie es kam, daß die Umgebung samt dem in ihr harrenden Geheimnis um Gibarians Tod, ja daß selbst meine Ungewisse Zukunft mir mit einemmal unwichtig erschien, und daß ich an nichts dachte, versunken in die Betrachtung dieser jeden Menschen erschütternden Karte. Die einzelnen Gegenden der Lebendbildung waren nach Forschern benannt, die sich ihrer Exploration gewidmet hatten. Ich musterte das Thexallsche Schlammassiv, das die äquatornahen Archipele umspült, da spürte ich jemandes Blick auf mir. Immer noch stand ich über die Karte gebeugt, aber ich sah sie nicht mehr, ich war wie gelähmt. Die Tür hatte ich direkt vor mir; sie war mit den Kisten verstellt, und davor hatte ich noch ein Schränkchen geschoben. - Das ist irgendein Automat dachte ich, obwohl vorhin keiner im Zimmer gewesen war, und keiner unbemerkt von mir hätte hereinkommen können. Die Haut auf Genick und Rücken begann mich zu brennen; das Gefühl, daß dieser Blick unbeweglich auf mir lastete, wurde unerträglich. Ich zog den Kopf ein, und es fiel mir nicht auf, daß ich mich zugleich immer fester gegen den Tisch stemmte: er begann langsam über den Fußboden zu rutschen. Dieser Ruck wirkte auf mich wie eine Befreiung. Ich wandte mich jäh um. Das Zimmer war leer. Vor mir klaffte nur schwarz das große halbrunde Fenster. Die Empfindung wich nicht. Die Finsternis starrte mich an, gestaltlos, riesig, augenlos, ohne Grenzen. Kein Stern erhellte das Dunkel hinter den Scheiben. Ich zog die lichtdichten Vorhänge zu. Noch keine Stunde lang war ich in der Station, aber ich begann schon zu verstehen, warum hier Fälle von Verfolgungswahn vorgekommen waren. Instinktiv verknüpfte ich das mit dem Tod Gibarians. So wie ich ihn kannte, hatte ich bisher gedacht, ihn könnte nichts aus dem geistigen Gleichgewicht bringen. Nun war ich dessen nicht mehr so sicher. Ich stand mitten im Zimmer, neben dem Tisch. Mein Atem beruhigte sich, ich spürte, wie der Schweiß auskühlte, der mir auf die Stirn getreten war. Woran hatte ich nur eben gedacht? Stimmt - an die Automaten. Daß ich nicht einen auf dem Korridor oder in den Zimmern antraf, war sehr merkwürdig. Wohin waren die alle verschwunden? Der einzige, der mir - auf Distanz - untergekommen war, gehörte zu der mechanischen Flughafenwartung. Und die anderen? Ich schaute auf die Uhr. Eigentlich war es Zeit, daß ich zu Snaut ging. Ich ging hinaus. Unter der Decke entlanglaufende Glimmröhren beleuchteten den Korridor ziemlich schwach. Ich schritt an zwei Türen vorbei, dann kam ich zu der, worauf Gibarians Name stand. Ich blieb lang davorstehen. Stille erfüllte die Station. Ich faßte die Klinke. Eigentlich wollte ich gar nicht dort hineingehen. Sie senkte sich, die Tür schob sich einen Zoll weit auf, ein Spalt entstand, einen Augenblick lang schwarz, dann schaltete sich dort das Licht ein. Jetzt konnte mich jeder sehen, der etwa durch den Korridor kam. Schnell überschritt ich die Schwelle und schloß die Tür hinter mir, lautlos und fest. Dann wandte ich mich um.

5-8658
Ich stand so, daß mein Rücken fast die Tür berührte. Das Zimmer war größer als meines und hatte auch ein Panoramafenster; drei Viertel der Scheibe verdeckte eine zweifellos von der Erde mitgebrachte, nicht zum Stationsinventar gehörige Gardine mit feinem blauem und rosarotem Blümchenmuster. Die Wände entlang reihten sich Bücherregale und Schränkchen, alle mit silbrig glänzendem Lackanstrich in sehr hellem Grün. Ihr Inhalt, in ganzen Stapeln auf den Fußboden herausgewälzt, türmte sich zwischen den Schemeln und Lehnstühlen auf. Dicht vor mir sperrten zwei "marschierende Tischlein" den Durchgang, umgeworfen und teilweise in die Raufen von Zeitschriften eingebohrt, die aus geplatzten Mappen quollen. Über aufgeschlagene Bücher, worin die Blätter flatterten, ergossen sich die Flüssigkeiten aus zersplitterten Kolben und Flaschen mit eingepaßten Stöpseln; das meiste war so dickwandig, daß es bei einem gewöhnlichen Fall auf den Fußboden, selbst aus beträchtlicher Höhe, niemals zerbrochen wäre. Beim Fenster lag umgestürzt der Schreibtisch samt der zertrümmerten Arbeitslampe mit Auslegerarm; der Hocker lag davor, und zwei seiner Beine wühlten sich in die halb heraushängenden Schubladen. Eine wahre Flut von Zetteln, Papieren, handbeschriebenen Bögen bedeckte den ganzen Fußboden. Ich erkannte Gibarians Schrift und bückte mich nach ihnen. Beim Aufheben der losen Blätter bemerkte ich, daß meine Hand nicht wie bisher einen einfachen, sondern einen doppelten Schatten warf. Ich wandte mich um. Als hätte die rosa Gardine oben Feuer gefangen, flammte darin eine scharfe Linie verheerend blauer Glut, die sich mit jedem Augenblick weiter ausbreitete. Ich zerrte den Stoff zur Seite - blendender Brand fraß sich in die Augen. Er nahm ein Drittel des Horizonts ein. Ein Gewirr gespenstisch zerdehnter langer Schatten lief durch die Wellentäler auf die Station zu. Das war der Morgen. In der Zone, wo die Station sich befand, erschien am Himmel nach einstündiger Nacht die zweite, blaue Sonne des Planeten. Der selbsttätige Ausschalter löschte die Deckenlichter, als ich zu den liegengelassenen Papieren zurückkehrte. Ich traf auf die knappe Beschreibung eines Experiments, das vor drei Wochen geplant war: Gibarian beabsichtigte da, das Plasma der Einwirkung sehr harter Röntgenstrahlen auszusetzen. Dem Text entnahm ich, daß er für Sartorius bestimmt war, der den Versuch organisieren sollte; ich hielt eine Kopie in den Händen. Die weißen Papierbögen begannen mich zu blenden. Der Tag, der anbrach, war anders als der vorige. Unter dem orangefarbenen Himmel der erkaltenden Sonne war der Ozean - Tinte mit blutigen Glanzlichtern - fast immer von schmutzigrosa Nebel überlagert, der Wellen, Wolken und Firmament in eins verschmolz. All das war nun verschwunden. Sogar durch den rosa Stoff gefiltert, flammte dieses Licht wie der Brenner einer starken Quarzlampe. Meine braungebrannten Hände erschienen fast grau. Das ganze Zimmer verwandelte sich: alles, was rote Nuancen hatte, wurde braun und verwelkte ins Leberfarbene, dafür traten weiße, grüne und gelbe Gegenstände so grell hervor, daß sie eigenes Licht auszustrahlen schienen. Ich kniff die Augen ein, spähte durch den Vorhangspalt: der Himmel war ein weißes Feuermeer, und darunter flimmerte und zuckte es wie flüssiges Metall. Ich preßte die Lider zusammen, im Gesichtsfeld weiteten sich rote Kreise aus. Auf der Konsole des Waschbeckens (sein Rand war zerschmettert) entdeckte ich dunkle Augengläser, die fast das halbe Gesicht deckten, und setzte sie auf. Der Fenstervorhang loderte jetzt wie eine Natriumflamme. Ich las weiter, klaubte Blätter vom Boden auf und ordnete sie auf dem einzigen nicht umgeworfenen Tischlein. Ein Teil des Textes fehlte. Die Reihe kam an Berichte über die bereits durchgeführten Experimente. Ich erfuhr, daß der Ozean an einem Punkt vierzehnhundert Meilen nordöstlich der gegenwärtigen Position vier Tage lang bestrahlt worden war. Das alles zusammen verblüffte mich, denn der Einsatz von Röntgenstrahlen war wegen ihrer zerstörenden Wirkung durch ein UNO-Abkommen untersagt, und ich war sicher, daß sich niemand um die Erlaubnis zu diesen Versuchen an die Erde gewandt hatte. Einmal, als ich den Kopf hob, erblickte ich im Spiegel der halb geöffneten Schranktür mein eigenes Bild, ein totenweißes Gesicht mit schwarzen Gläsern. Das Zimmer sah unheimlich aus, in weißen und blauen Flammen, aber nach einigen Minuten war ein langgezogener Knirschlaut zu hören, und von außen schoben sich hermetische Klappen vor die Fenster; der Innenraum verdunkelte sich, und das künstliche Licht schaltete sich ein, jetzt merkwürdig matt. Nur die Temperatur stieg fortwährend, bis der gleichmäßige Ton, der aus den Leitungen der Klimaanlage kam, wie übersteigertes Jaulen klang. Die Kühlapparaturen der Station arbeiteten mit voller Kraft. Trotzdem wuchs die tote Hitze immer noch an. Schritte drangen bis zu mir. Jemand ging durch den Korridor. Zweimal trat ich geräuschlos auf, und schon war ich bei der Tür. Die Schritte wurden langsamer und verstummten. Derjenige, der da gegangen war, stand draußen vor der Tür. Die Klinke senkte sich allmählich; instinktiv, ohne zu denken, faßte ich sie auf meiner Seite und hielt sie fest. Der Druck verstärkte sich nicht, aber er ließ auch nicht nach. Dieser Jemand auf der anderen Seite der Tür verhielt sich ebenso lautlos, womöglich verblüfft. Wir hielten die Klinke ein ganz schönes Weilchen lang. Dann schnellte sie mir plötzlich entlastet in der Hand hoch, und ein schwaches Rascheln zeigte an, daß der andere fortging. Ich stand noch und horchte, aber alles war still. Hastig faltete ich Gibarians Notizen zweifach zusammen und steckte sie zu mir. Ich trat langsam zum Schrank und schaute hinein: Overalls und Anzüge waren zusammengedrückt und in die eine Ecke gezwängt, so, als ob sich daneben jemand hingestellt hätte. Unter einem Stoß Papier auf dem Boden ragte eine Ecke eines Briefumschlags hervor. Ich hob ihn auf. Er war an mich adressiert. Mir schnürte sich plötzlich die Kehle zu, ich riß den Briefumschlag auf, und es kostete mich Überwindung, das kleine Blatt Papier auseinanderzufalten, das darin steckte. In seiner regelmäßigen, überaus kleinen, aber leserlichen Handschrift hatte Gibarian notiert: Ann. Solar., Vol. 1, Annex; vgl. auch Vot. separat. Messengers zum Fall F., in: Ravintzer, Kleine Apokryphe. Und kein Wort weiter. Das war alles. Die Schriftzüge zeugten von Eile. Ob das irgendeine wichtige Nachricht war? Wann hatte er das geschrieben? Ich dachte, ich sollte schnellstens in die Bibliothek gehen. Diesen Annex zum ersten solaristischen Jahrbuch kannte ich, das heißt, ich wußte von seiner Existenz, hatte ihn aber nie in der Hand gehabt, da er von rein historischem Wert war. Dagegen hatte ich von irgendeinem Ravintzer oder von seiner "Kleinen Apokryphe" nie auch nur gehört. Was tun? Ich war schon über eine Viertelstunde verspätet. Noch einmal, von der Tür aus, erfaßte ich mit einem Blick das ganze Zimmer. Erst jetzt bemerkte ich das senkrecht an der Wand befestigte Klappbett, denn eine auseinandergerollte Solariskarte verdeckte es. Hinter der Karte hing etwas. Das war ein Taschen-Tonbandgerät mit Futteral. Ich packte den Apparat aus, das Futteral hängte ich an den vorigen Platz, und das Bandgerät steckte ich ein. Ich schaute auf den Zähler - fast die ganze Spule war bespielt. Wieder stand ich eine Sekunde lang bei der Tür und horchte angestrengt in die Stille hinaus. Nichts. Ich öffnete die Tür, der Korridor erschien mir als schwarze Kluft, erst jetzt nahm ich die dunklen Gläser ab und erblickte die schwachen Deckenlicht er. Ich schloß die Tür hinter mir und ging nach links, auf die Funkstation zu. Ich näherte mich der runden Kammer, bei der sich die Korridore radspeichenförmig verzweigten, und als ich an einem engen Seitengang vorbeikam, der vermutlich zu den Baderäumen führte, da erblickte ich eine große, undeutliche, fast im Halbdunkel verschwimmende Gestalt. Ich blieb stehen wie angewurzelt. Aus der Tiefe dieses Seitenstollens kam mit gemächlichem, watschelndem Gang eine ungeheure Negerin. Ich sah ihre Augäpfel blitzen, und fast gleichzeitig vernahm ich schon das weiche Aufklatschen ihrer nackten Sohlen. Sie trug nichts am Leib als ein gelblich schimmerndes, wie aus Stroh geflochtenes Röckchen; sie hatte riesige hängende Brüste, und die schwarzen Arme kamen den Schenkeln eines normalen Menschen gleich; sie schritt an mir vorbei, ohne auch nur in meine Richtung zu schauen - im Abstand von einem Meter -, und ging, die elefantenhaften Hinterbacken wiegend, diesen fettsteißigen Altsteinzeitplastiken ähnlich, wie man sie manchmal in anthropologischen Museen sieht.

6-8412
Der Korridor war leer. Er führte zuerst geradeaus, dann bog er nach rechts um. Ich war nie vorher in der Station gewesen, aber im Rahmen des Vortrainings hatte ich sechs Wochen lang in ihrer genauen Nachbildung gewohnt, die sich auf der Erde im Institut befindet. Ich wußte, wohin die Treppe mit den Alumiumstufen führte. Die Bibliothek war nicht beleuchtet. Tastend fand ich den Lichtschalter. Als ich in der Kartei den ersten Band des solaristischen Jahrbuchs samt Annex aufgesucht hatte, leuchtete auf den Tastendruck hin das rote Licht auf. Ich zog das Hilfsregister zu Rate - das Buch befand sich unten bei Gibarian, ebenso wie das andere, diese "Kleine Apokryphe". Ich löschte das Licht und ging wieder hinunter. Ich fürchtete mich vor dem Betreten der Kabine, obwohl ich vorhin die Schritte gehört hatte. Das Weib konnte ja zurückgekommen sein. Eine Zeitlang stand ich vor der Tür, dann biß ich die Zähne zusammen, überwand mich und trat ein. Das beleuchtete Zimmer war leer. Ich begann zwischen den Büchern herumzuwühlen, die beim Fenster auf dem Fußboden lagen; einmal ging ich zum Schrank und schloß ihn. Ich konnte diese leere Stelle zwischen den Overalls nicht ansehen. Beim Fenster war der Annex nicht. Band für Band stellte ich systematisch um, bis ich zu dem letzten Bücherhaufen vordrang, der sich zwischen dem Bett und dem Schrank ausbreitete. Dort fand ich den gesuchten Band. Ich hoffte darin irgendeinen Hinweis zu finden, und wirklich steckte im Namensindex ein Lesezeichen; mit Rotstift war ein Namen angestrichen, der mir nichts sagte: Andre1 Berton. Er kam auf zwei getrennten Seiten vor. Ich schlug zuerst die frühere Stelle nach und erfuhr, daß Berton Ersatzpilot in Shannahans Raumschiff gewesen war. Zum nächsten Mal wurde er über hundert Seiten danach erwähnt. Unmittelbar nach der Landung war die Expedition mit außerordentlicher Vorsicht zu Werk gegangen, aber als sich nach sechzehn Tagen herausgestellt hatte, daß der Plasma-Ozean nicht nur keinerlei Anzeichen von Aggressivität zeigte, sondern sogar vor jedem an seine Oberfläche herangeführten Objekt zurückwich und den unmittelbaren Kontakt mit Apparaten und Menschen vermied, wo er nur konnte, da hoben Shannahan und sein Stellvertreter Timolis einen Teil jener durch die Vorsicht diktierten Verschärfungen auf, da sie die Durchführung der Arbeiten ungemein erschwerten und verzögerten. Damals wurde die Expedition in kleine Zweier- und Dreiergruppen aufgespalten, die über dem Ozean Flüge von manchmal mehreren hundert Meilen durchführten; die vorher als Deckung verwendeten, das Arbeitsgebiet abschließenden Werfer wurden nun in der Basis untergebracht. Die ersten vier Tage nach diesem Methodenwechsel verflossen ohne irgendwelche Zwischenfälle, abgesehen von hin und wieder auftretenden Schäden an der Sauerstoffapparatur der Raumanzüge; die Auslaßventile erwiesen sich nämlich als anfällig für die Korrosionswirkung der giftigen Atmosphäre. Daher mußten sie fast täglich gegen neue ausgetauscht werden. Am fünften Tag, oder vom Augenblick der Landung an gerechnet am einundzwanzigsten, unternahmen zwei Forscher, Carucci und Fechner (ersterer war Radiobiologe, letzterer Physiker), über dem Ozean einen Explorationsflug in einem kleinen zweisitzigen Aeromobil. Das war kein Flugzeug, sondern ein Gleitfahrzeug, das sich auf einem Polster verdichteter Luft fortbewegte. Als sie nach sechs Stunden nicht zurück waren, verfügte Timolis, der in Shannahans Abwesenheit die Basis leitete, den Alarmzustand und schickte alle erreichbaren Leute auf die Suche. Durch ein widriges Zusammentreffen von Umständen war an diesem Tag etwa eine Stunde nach dem Aufbruch der Forschungsgruppen die Funkverbindung abgerissen; die Ursache war ein großer Fleck der roten Sonne, der starke Korpuskularstrahlung in die äußeren Schichten der Atmosphäre aussendete. Nur die Ultrakurzwellengeräte funktionierten und ermöglichten die Verständigung über eine Distanz von nicht viel mehr als zwanzig Meilen. Zu allem Unglück wurde vor Sonnenuntergang der Nebel dichter, und die Suche mußte unterbrochen werden. Als die Rettungsgruppen schon zur Basis unterwegs waren, entdeckte eine von ihnen das Aeromobil, kaum 80 Meilen vom Ufer entfernt. Der Motor arbeitete, und die Maschine schwebte unbeschädigt über den Wellen. In der durchsichtigen Kabine befand sich, halb bewußtlos, nur ein Mensch: Carucci. Das Aeromobil wurde zur Basis gebracht, und Carucci ärztlicher Behandlung unterzogen; noch am selben Abend kam er zu sich. Über Fechners Schicksal konnte er nichts sagen. Er erinnerte sich nur mehr, daß er plötzlich Atemnot verspürt hatte, als sie eben beabsichtigt hatten, heimzukehren. Das Auslaßventil seines Apparats hatte sich verklemmt, und ins Innere des Raumanzugs gelangte bei jedemmal Atemholen eine geringe Menge giftiger Gase. Fechner, der ihm den Apparat zu reparieren versuchte, mußte sich losschnallen und aufstehen. Das war das letzte, woran sich Carucci erinnerte. Die weiteren Ereignisse liefen laut Sachverständigenurteil vermutlich folgendermaßen ab: Beim Reparieren des Apparats von Carucci öffnete Fechner das Kabinendach, wahrscheinlich weil ersieh unter der niedrigen Kuppel nicht frei bewegen konnte. Das war zulässig, denn die Kabine solcher Maschinen ist nicht hermetisch und bildet nur einen Schutz gegen atmosphärische Einflüsse und gegen den Wind. Während dieser Hantierungen mußte auch Fechners Sauerstoffgerät ausgefallen sein, umnebelt klomm er nach oben, gelangte durch die Kuppelöffnung auf den Rumpf der Maschine hinaus und fiel in den Ozean. Dies ist die Geschichte des ersten Ozean-Opfers. Die Suche nach dem Leichnam - im Raumanzug hätte er auf den Wellen treiben müssen - erbrachte keinerlei Resultate. Im übrigen schwamm er vielleicht auch: das genaue Durchkämmen tausender Quadratmeilen einer fast unausgesetzt von Nebelstreifen überlagerten wogenden Wüste überforderte die Möglichkeiten der Expedition. Vor der Dämmerung - ich komme nun auf die vorigen Ereignisse zurück - trafen alle Rettungsmaschinen wieder ein, bis auf einen großen Lasthubschrauber, den Berton flog. Er erschien über der Basis fast eine Stunde nach Einbruch der Dunkelheit, als man sich schon ernstlich um ihn ängstigte. Berton war im Zustand des Nervenschocks, befreite sich nur eigenhändig aus der Maschine, um blindlings davonzustürzen; als sie ihn aufhielten, schrie und weinte er; bei einem Mann, der siebzehn Jahre Raumfahrt unter oftmals schwersten Bedingungen hinter sich hatte, war das erstaunlich. Die Ärzte nahmen an, auch Berton habe eine Vergiftung erlitten. Nach zwei Tagen erklärte Berton, der sogar nach der Rückkehr zu scheinbarer Ausgeglichenheit keinen Augenblick lang das Innere der Hauptrakete der Expedition verlassen und nicht einmal einem Fenster mit Ausblick auf den Ozean nahekommen wollte, er wünsche einen Bericht über seinen Flug vorzubringen. Berton bestand darauf und behauptete, das sei eine Sache von höchster Wichtigkeit. Dieser Bericht wurde nach Begutachtung seitens des Expeditionsrats für das krankhafte Produkt eines von atmosphärischen Gasen vergifteten Geistes erklärt und als solches nicht in die Expeditionsgeschichte, sondern in die Krankengeschichte Bertons aufgenommen, womit die ganze Sache ihr Ende fand. Soviel sagte der Annex. Ich konnte mir denken, daß der springende Punkt an dem Ganzen selbstverständlich Bertons Bericht selbst war - das, was diesen Fernstreckenpiloten bis zum Nervenzusammenbruch gebracht hatte. Zum zweiten Mal begann ich in den Büchern zu stöbern, aber die "Kleine Apokryphe" konnte ich nicht finden. Ich wurde immer müder, also verschob ich das Weitersuchen auf den nächsten Tag und verließ die Kabine. Als ich an der Aluminiumtreppe vorbeikam, sah ich Lichtflecken von oben auf die Stufen fallen. Sartorius arbeitete also immer noch, um diese Zeit! Ich dachte, ich sollte ihn doch sehen. Oben war es etwas wärmer. Durch den breiten, niedrigen Korridor spielte ein leichter Luftzug. Die Papierstreifen prasselten unbändig vor den Ventilationsöffnungen. Eine dicke, in einen Metallrahmen gefaßte Mattglasplatte bildete die Tür zum Hauptlaboratorium. Von innen war das Glas mit etwas Dunklem verhängt; Licht drang nur durch die schmalen Fenster unter der Decke ein. Ich drückte die Griffstange. Wie ich erwartet hatte, gab die Tür nicht nach. Drinnen herrschte Stille, ab und zu erklang ein schwaches Piepsen wie von einer Gasflamme. Ich klopfte. Keine Antwort.

Gem

Португальский язык

1-7757
Corredor estava vazio. Fiquei um instante parado diante da porta fechada. O gemido do vento era ouvido no envoltório estanque da estação. Divisei, na almofada da porta, colado de través, de forma descuidada, um pedaço de esparadrapo, onde havia escrito a lápis: "Homem". Olhei aquela palavra, displicentemente escrita, e pensei em voltar para junto de Snow. Depois desisti. Suas loucas advertências ainda ressoavam nos meus ouvidos. Continuei a andar, com os ombros curvados pelo peso do escafandro. com passos macios, evitando mais ou menos conscientemente algum observador invisível, voltei quase até o átrio. Depois que saí do corredor, encontrei duas portas à minha esquerda e outras duas à direita. Li os nomes dos ocupantes: Dr. Gibarian, Dr. Snow e Dr. Sartorius. Não havia placa na quarta porta. Hesitei, torci a maçaneta com suavidade e abri lentamente a porta. Empurrei-a e tive o pressentimento, quase a certeza, de que havia alguém na sala. Entrei. Não havia ninguém. Uma janela panorâmica côncava, ligeiramente menor que a da cabina onde eu achara Snow, dava para o oceano, que brilhava naquele instante ao sol, com um reflexo oleoso, e cujas ondas pareciam segregar uma gordura avermelhada. Reflexos escarlates enchiam o quarto inteiro, cuja disposição lembrava um camarote de navio. De um lado, cercado de estantes cheias de livros, um leito automático estava encostado verticalmente contra a parede. Do outro, entre numerosos armários, estavam penduradas molduras de níquel, com uma série de vistas aéreas, coladas lado a lado com esparadrapo, e armações contendo provetas e retortas, tampadas com chumaços de algodão. Em frente à janela, duas fileiras de caixas de esmalte branco obstruíam a passagem. Levantei algumas tampas. As caixas estavam cheias de instrumentos de toda espécie, misturados com tubos de matéria plástica. Havia, em cada ângulo, uma torneira, uma instalação de refrigeração e um dispositivo antimofo. Um microscópio fora colocado no chão, por falta de espaço na grande mesa ao lado da janela. Voltando-me, vi, junto da porta de entrada, um armário alto. Estava entrea.berto e continha roupas espaciais, blusas de trabalho, aventais isolantes, roupa de baixo, botas de exploração planetária e garrafas de alumínio polido - reservatórios de oxigênio para aparelhos portáteis. Dois destes, com as respectivas máscaras, estavam pendurados na grade da cama. Para onde quer que eu me virasse, encontrava o mesmo caos, uma desordem que alguém havia tentado, grosseiramente, dissimular às pressas. Aspirei o ar. Senti um leve cheiro de reativos químicos e traços de um odor mais acre: cloro? Procurei intuitivamente as grades de aeração junto ao teto. Presas a elas, fitas de papel flutuavam com suavidade. Os aparelhos funcionavam, garantindo uma circulação de ar normal. Tirei os livros, aparelhos e instrumentos que estavam em cima de duas cadeiras e levei-os para o outro lado do quarto, colocando-os de qualquer maneira. Meu objetivo era conseguir um espaço relativamente livre em torno da cama, entre o armário e as estantes. Puxei um cabide, para pendurar meu escafandro. Peguei a ponta do zíper e depois larguei-o. Estava sendo trabalhado pela idéia confusa de que, ao retirar a vestimenta, ficaria despojado de uma proteção. Por isso não me decidia a abandonar aquela indumentária. Meus olhos percorreram a sala mais uma vez. Verifiquei que a porta estava bem fechada mas que não tinha fechadura e, depois de breve hesitação, arrastei para a soleira algumas das caixas mais pesadas. Feita essa barricada provisória, livrei-me do casco do escafandro com três sacudidelas. Um espelho estreito, colocado na porta de um armário, refletia uma parte do quarto. com o rabo do olho, surpreendi uma forma movente. Tive um sobressalto, mas não passava de meu próprio reflexo. A camiseta, sob o traje, estava empapada de suor. Retirei-a e empurrei um armário que deslizava sobre trilhos ao longo da parede. Ele revelou o interior iluminado de um pequeno banheiro. Havia uma caixinha chata e oblonga no chão do chuveiro. Carreguei a caixinha para o quarto, sem dificuldade. Assim que a coloquei no chão, uma mola fez com que a tampa se abrisse e vi compartimentos cheios de objetos estranhos: pedaços de metal escuro, réplicas grotescas dos instrumentos existentes nos armários. Nenhum dos instrumentos da caixinha era utilizável. Estavam sem forma, atrofiados, fundidos, como se tivessem saído de um braseiro. Coisa mais estranha ainda, mesmo as empunhaduras de cerâmica, praticamente infundíveis, ficaram deformadas. Nenhum forno de laboratório, aquecido ao máximo, seria capaz de derretê-las. Talvez uma pilha atômica o conseguisse. Tirei do bolso do meu traje um contador de radiações, mas a pequena extremidade preta continuou silenciosa quando a aproximei dos destroços. Naquele instante eu só tinha sobre o corpo uma sunga e uma camiseta de tricô. Tratei de retirá-los, jogando-os longe de mim e corri para o chuveiro. O choque da água foi eficaz. Girando sobre mim mesmo sob o jato forte e quente, esfreguei-me com excessivo vigor, respingando as paredes e expulsando, extirpando da pele toda aquela imundície de apreensões perturbadoras que me impregnava desde minha chegada. Remexi o armário e encontrei um macacão de treinamento, capaz de ser usado também sob o escafandro. No momento de transferir para um dos bolsos a totalidade das minhas magras posses, senti um objeto duro imprensado entre as folhas do meu caderno de notas. Era uma chave, a do meu apartamento lá embaixo, na Terra. Indeciso, fiquei rodando a chave entre os dedos. Por fim, coloquei-a sobre a mesa. De repente, lembreime de que iria precisar de uma arma. Um canivete de várias lâminas não era exatamente o ideal, mas era a única arma de que dispunha e não iria, naquela altura, sair à procura de uma pistola radioativa ou qualquer coisa do gênero. Sentei-me num banquinho no meio do espaço vazio. Queria estar só. Constatei, com satisfação, que dispunha de mais de meia hora. Costurno respeitar escrupulosamente os encontros marcados, importantes ou não. Os ponteiros do relógio, cujo mostrador era dividido em vinte e quatro partes, marcavam sete horas. O sol começava a se pôr. Sete horas ali eram vinte horas a bordo da Prometheus. Solaris, nas telas de Moddard, não passava de um grão de poeira indistinto, confundido com as estrelas. bom, que me importava a Prometheus? Fechei os olhos. Ouvia, apenas, os gemidos das canalizações e o tênue pingar da água no banheiro.,- Gibarian estava morto. Não havia muito tempo, se eu não estava enganado. Que teriam feito do corpo? Enterrado? Não, naquele planeta era impossível. Pensei demoradamente a respeito, preocupado exclusivamente com o destino do cadáver. Depois, percebi o que havia de absurdo naquele pensamento. Levantei-me e comecei a andar de um lado para outro. Bati com a ponta do pé numa sacola que surgia do meio de um monte de livros. Inclinei-me e apanhei-a. Havia, dentro dela, um frasco de vidro escuro, tão leve que parecia ter sido fabricado de papel. Examinei-o defronte da janela, à luz púrpura de um lúgubre crepúsculo, invadido por brumas de fuligem. Que estava me acontecendo? Por que me deixava distrair por divagações ou pela primeira bobagem que me caía nas mãos? Estremeci. As lâmpadas acenderam, sob o comando de um aparelho fotelétrico. O sol acabava de desaparecer. Que iria acontecer? Eu estava de tal maneira tenso, que a sensação de um espaço vazio às minhas costas tornou-se insuportável. Decidi lutar contra mim mesmo. Cheguei uma cadeira para perto da estante e apanhei uni livro que me era familiar, o segundo tomo da velha monografia de Hughes e Engel, História Solaris. Coloquei sobre os joelhos o grosso volume, solidamente encadernado e comecei a folheá-lo.

2-8358
A descoberta de Solaris remontava a mais ou menos cem anos antes de meu nascimento. v O planeta gravitava em torno de dois sóis, um vermelho e um azul. Nenhuma nave se aproximara do planeta durante os quarenta anos que se seguiram à sua descoberta. Naquela época, a teoria de Gamow-Shapley, afirmando que a vida era impossível em planetas satélites de dois corpos solares, era tida como certa. A órbita é constantemente modificada pelo movimento variável da gravitação, no curso da revolução em torno de dois sóis., A órbita, em conseqüência de variações da gravitação, se achata ou se distende e os elementos da vida, se aparecerem, são infalivelmente destruídos, seja por uma radiação de calor intenso, seja por uma brutal queda de temperatura. Essas modificações intervém num tempo estimado em milhões de anos, conseqüentemente um tempo muito curto, segundo as leis da astronomia ou da biologia (a evolução exige centenas de milhões, se não um bilhão de anos). Segundo os primeiros cálculos, Solaris devia, em quinhentos mil anos, aproximar-se do seu sol vermelho numa distância equivalente à metade de uma unidade astronômica e, um milhão de anos mais tarde, submergir no astro incandescente. Mas, já ao fim de algumas dezenas de anos, acreditaram ter descoberto que a órbita não acusava absolutamente as modificações esperadas. Ela era estável, tão estável quanto a órbita dos planetas do nosso sistema solar. Recomeçaram, com extrema precisão, as observações e os cálculos que confirmaram simplesmente as primeiras conclusões: a órbita de Solaris era instável. Unidade modesta entre as centenas de planetas descobertos a cada ano, aos quais as grandes estatísticas se limitavam a consagrar algumas linhas, definindo as particularidades do movimento, Solaris pouco a pouco ergueu-se à altura dos corpos celestes dignos de atenção mais considerável. Quatro anos após essa promoção, a expedição Ottenskjold empreendeu o estudo de Solaris, sobrevoando o planeta a bordo do Laakon. A expedição tinha como única função um reconhecimento preparatório, quase improvisado, pois os cientistas não estavam equipados para pousar. Ottenskjold colocou uma grande quantidade de satélites-observatórios automáticos em órbitas equatoriais e polares, cuja função principal consistia em medir os potenciais de gravitação. Além disso, estudava a superfície do planeta, recoberta por um oceano pontilhado de inúmeras ilhas, que têm a configuração de planaltos (a superfície total das ilhas é inferior à da Europa, embora o diâmetro de Solaris seja um quinto maior que o da Terra. Essas extensões de território rochoso e desolado, irregularmente distribuídas, estão agrupadas principalmente no hemisfério austral). Analisaram, também, a composição da atmosfera, desprovida de oxigênio, e efetuaram medições extremamente precisas da densidade do planeta, do qual determinaram a capacidade de refletir, bem como outras características astronômicas. Como era previsível, não foi descoberto qualquer traço de vida, tanto nas ilhas como no oceano. Nos dez anos seguintes, Solaris tornou-se o centro de atração de todos os observatórios ligados ao estudo daquela região do espaço. O planeta, porém, revelava uma tendência espantosa a conservar uma órbita de gravitação que, sem a menor dúvida, deveria ser instável. O fato se tornou quase um escândalo. Tendo os meios oficiais considerado inexatos os resultados das observações, tentaram culpar (para o bem da ciência) os cientistas ou os computadores por eles utilizados. A falta de verba atrasou em três anos a partida de uma verdadeira expedição solarista. Shannahan, finalmente, tendo completado sua equipe, obteve do Instituto três unidades de tonelagem C, os maiores cruzadores cósmicos da época. Um ano e meio antes da chegada da expedição, que partiu de Alfa de Aquário, uma segunda frota de exploração, agindo em nome do Instituto, colocou em órbita solarista um satelóide automático: Luna 247 (esse satelóide, depois de três reconstituições sucessivas, efetuadas com alguns anos de intervalo, funciona até hoje). Os dados fornecidos pelo satelóide confirmaram definitivamente as observações da expedição Ottenskjold no que concerne ao caráter ativo dos movimentos do oceano. Um dos veículos de Shannahan ficou numa órbita alta. Os outros dois, após ensaios preliminares, pousaram num terreno rochoso, de cerca de seiscentas milhas quadradas, no hemisfério austral de Solaris. Os trabalhos da expedição duraram dezoito meses e foram efetuados em condições favoráveis, se excetuarmos um acidente lamentável, provocado pelo funcionamento defeituoso de alguns aparelhos. No entanto, a equipe de cientistas se dividiu em dois campos, tendo o oceano como objeto de discussão. Baseando-se em análises efetuadas, admitiram que o oceano era uma formação orgânica (naquele tempo ninguém ainda havia ousado declará-lo vivo). Mas, enquanto os biólogos o consideravam uma formação primitiva - uma espécie de todo gigantesco, uma célula fluida, única e monstruosa (que eles chamavam "formação pré-biológica"), que envolvia o globo numa camada coloidal que podia atingir, em certos lugares, uma espessura de algumas milhas -, os astrônomos e físicos afirmavam que ele devia ser uma estrutura organizada, extraordinariamente evoluída. Segundo eles, o oceano ultrapassava em complexidade mesmo as estruturas orgânicas terrestres, pois era capaz de influir de forma eficaz sobre o traçado da órbita que o planeta descrevia. De fato, não haviam descoberto nenhuma outra causa que pudesse explicar o comportamento de Solaris. Além disso, os planetofísicos haviam estabelecido uma relação entre certos processos do oceano plasmático e o potencial de gravitação medido localmente, potencial que se modificava de acordo com as "transformações de matéria" do oceano. Dessa forma, foram os físicos e não os biólogos que propuseram aquela formulação paradoxal - "máquina plasmática" entendendo por tal uma formação talvez privada de vida, segundo nossas concepções, mas capaz de executar atividades úteis - em escala astronômica, é preciso que se diga. Por ocasião dessa discussão, cuja agitação, em poucas semanas, atingiu as mais eminentes autoridades, a doutrina GamowShapley, irrefutável durante oitenta anos, foi abalada pela primeira vez. Alguns ainda continuavam a sustentar a afirmação de Gamow-Shapley, a saber, que o oceano nada tinha em comum com a vida, que não era uma formação "para" ou "pré-biológica", mas uma formação geológica, pouco comum, sem nenhuma dúvida, e capaz unicamente de estabilizar a órbita de Solaris, malgrado a variação das forças de atração. Para reforçar a argumentação, referiam-se à lei de Lê Chatelier. Em oposição a essa atitude conservadora, novas hipóteses foram aventadas - entre elas a de Civito-Vitta, das mais elaboradas - proclamando que o oceano era o resultado de um desenvolvimento dialético. Partindo de sua forma primária de préoceano, solução de corpos químicos de reação lenta, e pela força das circunstâncias (as mudanças de órbita que ameaçavam sua existência), ele chegara, com um único salto, ao estado de "oceano homeostático", sem passar por todos os graus da evolução terrestre, evitando as fases unicelular e pluricelular, a evolução vegetal e animal, a constituição cie um sistema nervoso e cerebral. Dito de outra forma, ao contrário dos organismos terrestres, ele não se havia adaptado ao seu meio em algumas centenas de milhões de anos, para dar nascimento, finalmente, aos primeiros representantes de uma espécie dotada de raciocínio, mas havia dominado aquele meio de imediato. O ponto de vista era original. Apesar disso, continuava-se ignorando de que maneira aquele envoltório coloidal podia estabilizar a órbita do corpo celeste. Já havia um pouco mais de um século que eram conhecidos dispositivos capazes de criar artificialmente campos de atração e de gravidade: os gravitadores. Mas não era a mesma coisa alguém imaginar como aquela gosma informe podia obter um efeito que os gravitadores provocavam por intermédio de reações nucleares complicadas e de temperaturas extraordinariamente elevadas. Os jornais daqueles tempos, espicaçando a curiosidade do leitor médio e a ira dos cientistas, regurgitavam de fábulas as mais inverossímeis sobre o tema do "mistério Solaris". Um cronista chegou até a pretender que o oceano era… parente afastado dos nossos peixes elétricos!

3-7761
Quando, numa certa medida, conseguiu-se esclarecer o problema, foi revelado que a explicação - coisa que se reproduziu com freqüência, a seguir, no domínio dos estudos solaristas substituía um enigma por outro, talvez ainda mais surpreendente. As observações demonstraram, pelo menos, que o oceano não agia de acordo com as leis dos nossos gravitadores (o que, aliás, teria sido impossível), mas conseguia impor diretamente a periodicidade do percurso. Disso resultava, entre outras coisas, diferenças na medida do tempo num único meridiano de Solaris. Assim, portanto, não somente o oceano conhecia, num certo sentido, a teoria de Einstein-Boevia, como também sabia explorar suas conseqüências (enquanto nós não podíamos dizer o mesmo). Quando essa hipótese foi enunciada, explodiu no seio do mundo científico como uma das mais violentas tempestades do século. Teorias veneráveis, universalmente aceitas, desmoronaram. Artigos audaciosamente heréticos invadiam a literatura especializada. "Oceano genial" ou "colóide gravitante", o problema excitava as mentes. Tudo isso se passou muitos anos antes do meu nascimento. Quando eu era estudante - novos dados haviam sido recolhidos nesse meio tempo -, a existência de vida em Solaris passara a ter aceitação geral, embora essa vida se limitasse a um único habitante. O segundo volume de Hughes e Engel, que eu continuava a folhear maquinalmente, começava por uma sistematização tão engenhosa quanto divertida. A tabela de classificações comportava três definições: TIPO: Políptero; ORDEM: Sincitial; CATEGORIA: Metamórfica. E nós que pensávamos conhecer uma infinidade de exemplares da espécie, quando, na realidade, só existia um, pesando, é verdade, setecentos bilhões de toneladas! Meus dedos folheavam figuras multicoloridas, gráficos pictóricos, análises pertinentes e diagramas espectrais, expondo o tipo e o ritmo das transformações fundamentais e das reações químicas. Rápida e infalivelmente, o alentado volume me arrastava para o sólido terreno da fé matemática. Era possível concluir que havíamos adquirido um completo conhecimento daquele representante da categoria metamórfica, que se estendia por algumas centenas de metros sob a estrutura metálica da estação, encoberta naquele instante pelas sombras de uma noite que duraria quatro horas. Na verdade, nem todos estavam convencidos de que o oceano fosse, realmente, uma "criatura" viva e, menos ainda, diga-se de passagem, que fosse dotado de raciocínio. Pousei o grosso volume na prateleira e apanhei o seguinte. Dividia-se em duas partes. A primeira era consagrada ao resumo das inúmeras tentativas que tinham por finalidade estabelecer um contato com o oceano. Na época dos meus estudos, lembro-me perfeitamente, aquele estabelecimento de contato era objeto de anedotas, de brincadeiras e de zombarias sem fim. Comparada com a abundância de especulações suscitadas por aquele problema, a escolástica medieval parecia um exemplo de evidências luminosas. A segunda parte, cerca de mil e trezentas páginas, compunha-se quase que exclusivamente da bibliografia referente ao assunto. Os textos citados, se reunidos, não caberiam na sala onde me encontrava. Os primeiros ensaios de contato foram tentados por intermédio de aparelhos eletrônicos especialmente concebidos, que transformavam os impulsos emitidos bilateralmente. O oceano participou dessas operações ativamente, uma vez que reproduziu os aparelhos. Apesar disso, continuava tudo obscuro. Que era, exatamente, aquela "participação"? O oceano modificava certos elementos dos instrumentos submergidos; por conseqüência, o ritmo previsto das descargas ficava desarranjado e os aparelhos de gravação reproduziam uma quantidade de sinais, testemunhas fragmentárias de alguma atividade fantástica, que escapava, na realidade, a qualquer análise. Traduziriam aqueles dados um estado momentâneo de estímulo, ou impulsos constantes, em relação com as estruturas gigantescas que o oceano estava a ponto de criar em algum lugar, nas antípodas da região onde os pesquisadores se encontravam? Os aparelhos eletrônicos teriam registrado a manifestação impenetrável de veneráveis segredos daquele oceano? Teria ele nos entregado suas obrasprimas? Como saber! O impulso não havia provocado duas reações idênticas. Num momento dado, os aparelhos só faltavam explodir sob a violência dos impulsos e no outro havia um silêncio absoluto. Em resumo, era impossível obter a repetição de qualquer manifestação já observada. Parecia, constantemente, estarem a ponto de decifrar a massa crescente dos indícios gravados. Não haviam sido construídos com esse fim cérebros eletrônicos de uma capacidade de informação praticamente ilimitada, como nenhum outro problema exigira até então? Na verdade, obtinham-se resultados. O oceano - fonte de impulsos elétricos, magnéticos e de gravidade - exprimia-se numa linguagem de certa forma matemática. Por conseguinte, apelando para um dos ramos mais abstratos da análise, a lei dos grandes números, foi possível classificar certas freqüências de descargas de correntes. Kpareceram similitudes estruturais, já observadas pelos físicos no setor da ciência que leva em consideração as relações recíprocas da energia e da matéria, de componentes e compostos, do finito e do infinito. Essa correspondência convenceu os cientistas de que estavam em presença de um monstro dotado de raciocínio, de um oceano-cérebro protoplásmico, envolvendo o planeta todo, que desperdiçava seu tempo em considerações teóricas extravagantes sobre a realidade universal. Nossos aparelhos haviam captado de surpresa ínfimos farrapos de um formidável monólogo, que se desenrolava eternamente nas profundezas daquele cérebro gigantesco e que, forçosamente, ultrapassava nossa compreensão. Isso no que respeita aos matemáticos. Aquelas hipóteses, segundo alguns, subestimavam as possibilidades da mente humana. Inclinavam-se diante do desconhecido, proclamando uma velha doutrina, audaciosamente desenterrada: ignommus et ignorabimus. Outros pensavam que as hipóteses dos matemáticos não passavam de divagações estéreis e perigosas, pois contribuíam para criar uma mitologia contemporânea, baseada no cérebro gigante - eletrônico ou plasmático, pouco importava considerado como objetivo derradeiro da existência e finalidade da vida Outros ainda… Mas os cientistas eram legião e cada um tinha uma teoria. Se comparássemos o setor das tentativas de "contato" com os outros ramos dos estudos solaristas, nos quais a especialização havia se desenvolvido fortemente, sobretudo no decorrer do último quarto de século, constatava-se que um solarista-cibernético mal podia se fazer entender por um solaristasimetriadologista. Veubeke, diretor do Instituto no tempo em que eu estudava, perguntara um dia brincando: "Como é que você quer se comunicar com o oceano, se não é capaz de compreender a si mesmo?" A brincadeira tinha um grande fundo de verdade. A decisão de classificar o oceano na categoria metamórfica nada tinha de arbitrária. Sua superfície ondulada podia dar nascimento a formações amplamente diversificadas, em nada se parecendo com o que víamos na Terra, e a função do processo de adaptação, de reconhecimento ou outro - de suas bruscas erupções de "criatividade" plasmática, continuava um enigma. Levantando com as duas mãos o pesado volume, pousei-o na prateleira e pensei que nossa erudição - toda a informação que acumulamos em bibliotecas - não passava de um amontoado inútil, um emaranhado de testemunhos e de suposições, e que nós não havíamos progredido uma única polegada desde o começo das pesquisas, havia oitenta e oito anos. A situação apresentava-se pior que na época dos pioneiros, pois os esforços ininterruptos de tantos anos não haviam levado a nenhuma certeza indiscutível.

4-7699
O conjunto de nossos conhecimentos exatos era estritamente negativo. O oceano não se servia de máquinas. Em determinadas circunstâncias, no entanto, parecia capaz de construí-las. No decorrer do primeiro e do segundo ano dos trabalhos de exploração, ele havia reproduzido partes de alguns aparelhos submersos. Em seguida, passara pura e simplesmente a ignorar as experiências que continuávamos a fazer com uma paciência beneditina, como se tivesse perdido todo interesse pelos nossos instrumentos e por nossas atividades (como se, por conseguinte, se tivesse desinteressado de nós). O oceano não tinha sistema nervoso - continuo a traçar o quadro do nosso "conhecimento negativo" - nem células e sua estrutura não era proteiforme. Nem sempre reagia aos estímulos, mesmo aos mais poderosos ("ignorou" completamente, por exemplo, o acidente catastrófico ocorrido com a segunda expedição de Giese: um foguete auxiliar caiu de uma altura de trezentos quilômetros e se espatifou na superfície do planeta, ocasionando a destruição de plasma num raio de dois mil e quinhentos metros com a explosão radiativa de suas reservas nucleares). -i Pouco a pouco, nos meios científicos, o "caso Solaris" passou a ser considerado uma "jogo perdido", sobretudo entre os administradores do Instituto, onde, recentemente, vozes haviam sugerido o corte das verbas e a suspensão das pesquisas. Ninguém, até então, ousara falar de uma liquidação definitiva da estação. Uma tal decisão significaria muito claramente uma derrota. Aliás, durante certas conversas oficiosas, um determinado número de nossos cientistas preconizou abandonar o "caso Solaris", adotando uma linha de retirada tão "honrosa" quanto possível. Numerosos cientistas, entretanto, em especial os jovens, chegaram insensivelmente a considerar o "caso" como uma pedra de toque dos valores individuais. "Tudo bem estudado", diziam eles, "o lucro não consiste só em penetrar na civilização solarista. Trata-se essencialmente de nós, dos limites do conhecimento humano. Durante um certo tempo, prevaleceu a opinião (difundida com ardor pela imprensa diária) que o "oceano pensante" de Solaris era um cérebro gigantesco, prodigiosamente desenvolvido, tendo um avanço de muitos milhões de anos com relação à nossa própria civilização, uma espécie de "iogue cósmico", um sábio, uma exemplificação da onisciência que, havia muito tempo, compreendera como era vã toda atividade e que, por essa razão, a partir daí se recolhia a um silêncio inabalável. A opinião era inexata, pois o oceano vivo agia. Não, é claro, segundo as noções humanas. Não construía cidades ou pontes, nem máquinas voadoras. Não procurava abolir distâncias e não se preocupava com a conquista do espaço (critério decisivo, segundo alguns, para afirmar a incontestável superioridade do homem). O oceano entregava-se a inúmeras transformações, a uma "autometamorfose ontológica". Não falta imponência aos termos científicos nas atividades solaristas! Por outro lado, todo cientista ligado ao estudo dos múltiplos solarianos sentia a irresistível impressão de perceber fragmentos de uma construção inteligente, talvez genial, misturados desordenadamente a produções absurdas, engendradas aparentemente pelo delírio. Foi assim que nasceu, opondo-se à concepção "oceano-iogue", a idéia do "oceano-débil". Essas hipóteses exumaram um dos antigos problemas filosóficos: as relações entre a matéria e a mente e entre esta e a consciência. Não faltou audácia a Du Haart quando sustentou - foi o primeiro - que o oceano era dotado de consciência. O problema, que os metodologistas apressaram-se a declarar metafísico, alimentou grande quantidade de discussões e disputas. Era possível que o pensamento fosse privado de consciência? Aliás, seria possível chamar de pensamento os impulsos observados no oceano? Uma montanha é um enorme pedregulho? Um planeta é uma enorme montanha? Continuava-se livre para escolher uma terminologia, mas a nova escala de valores introduzia normas e fenômenos novos. A matéria se apresentava como uma transposição contemporânea do problema da quadratura do círculo. Todo pensador independente procurava incluir sua contribuição pessoal no tesouro dos estudos solaristas. As teorias novas formigavam. O oceano testemunhava um estado de degenerescência, de regressão, que sucedia uma fase de" plenitude intelectual". Era um neoplasma delirante, descendente do corpo dos habitantes anteriores do planeta, todos devorados, engolidos por ele e cujos resíduos ele fundira naquela forma eterna, auto-reproduzível, de elemento supracelular. A luz branca dos tubos fluorescentes, pálida imitação da claridade de um dia terrestre, retirei da mesa os aparelhos e livros que a ocupavam. Estendi, na superfície de matéria plástica, o mapa de Solaris e fiquei olhando para ele, com os braços abertos e as mãos apoiadas na beira cromada da mesa. O oceano vivo tinha cordilheiras e fossas. Suas ilhas, cobertas de um depósito mineral em decomposição, eram decerto da mesma natureza do fundo do oceano. Ordenaria ele a erupção e desmoronamento das formações rochosas enterradas em seus abismos? Ninguém sabia. Considerando a grande projeção plana dos dois hemisférios, matizados de diversos tons de azul e violeta, senti aquele espanto angustiante que me dominava com freqüência e que me envolveu ainda muito criança, na escola, ao tomar conhecimento da existência de Solaris. Perdido na contemplação daquele mapa espantoso, não pensava em coisa alguma e muito menos no mistério que cercava a morte de Gibarian, ou na incerteza do meu próprio futuro. As diversas seções do oceano levavam os nomes dos cientistas que as haviam explorado. Estava estudando o mar de Thexall, que banhava os arquipélagos equatoriais, quando tive a brusca sensação de que alguém me olhava. Eu estava inclinado sobre o mapa, mas não o via mais. Um invencível entorpecimento tolhia meus membros. Caixas e um pequeno armário barricavam a porta à minha frente. "É um robô", pensei. No entanto, eu não encontrara nenhum no quarto e um robô não poderia entrar contra minha vontade. Senti a pele da nuca e das costas queimando. O peso daquele olhar imóvel tornava-se insuportável. com a cabeça metida entre os ombros, apoiei-me mais fortemente na mesa, que começou a deslizar devagar. Esse movimento me libertou. Voltei-me. O quarto estava vazio. Na minha frente havia apenas a janela côncava e a noite lá fora. Mas a sensação persistia. A noite me olhava, a noite amoría, cega, imensa e sem fronteiras. Nenhuma estrela iluminava a escuridão além da vidraça. Corri as cortinas opacas. Não fazia ainda uma hora que eu estava na estação e já começara a dar indícios de morbidez. Seria conseqüência da morte de Gibarian? Conhecendo-o bem, eu estava certo até aquele instante de que nada poderia perturbar-lhe a mente. Agora não tinha mais certeza. Fiquei parado no meio do quarto, ao lado da mesa. Minha respiração começou a se acalmar. Senti o suor esfriar na testa. Eu tinha pensado em quê, havia pouco? Ah, sim, nos robôs! Fiquei espantado de não encontrar nenhum. Onde tinham se metido? O único com o qual eu estivera em contato - de longe pertencia ao serviço de recepção de veículos. Mas… e os outros? Olhei o relógio. Estava na hora de encontrar Snow. Saí. Filamentos luminosos, colocados no teto, iluminavam palidamente o vestíbulo. Cheguei junto à porta de Gibarian e fiquei imóvel durante muito tempo. Apenas silêncio. Silêncio por todos os lados. Torci a maçaneta. Na verdade, eu não tinha a menor intenção de entrar. A maçaneta girou e a porta abriuse, formando uma fenda escura. Em seguida, as luzes se acenderam. Atravessei rapidamente a soleira e, sem barulho, tornei a fechar a passagem. Então me voltei.

5-7458
Minhas costas roçavam a almofada da porta. O aposento era maior que o meu. Uma cortina estampada de pequenas flores cor-de-rosa e azuis, sem dúvida trazida da Terra, acrescentada aos arranjos pessoais e não previstos no equipamento da estação, tapava três quartos da janela panorâmica. Ocupando as paredes, havia prateleira, separadas por armários, umas e outros esmaltados de verde pálido com reflexos prateados. As estantes e os armários haviam sido esvaziados e seu conteúdo estava amontoado entre os tamboretes e as poltronas. Aos meus pés, impedindo a passagem, estavam emborcadas duas mesas com rodas, semi-ocultas por uma pilha de jornais que haviam caído de pastas arrebentadas. Livros com as folhas abertas em leque estavam manchados por líquidos multicoloridos que se haviam derramado de provetas e frascos de rolhas corroídas, recipientes de um vidro tão espesso que uma queda, mesmo de altura considerável, não poderia quebrar. Uma pesada secretária estava caída sob a janela, esmagando uma lâmpada de mesa de braço móvel. Duas pernas de um tamborete virado estavam metidas numa gaveta entreaberta. Uma enorme quantidade de papéis de todos os formatos, cobertos de caracteres manuscritos, cobria o solo. Reconheci a letra de Gibarian e me inclinei. Ao erguer as folhas soltas, notei que minha mão projetava uma sombra dupla. Endireitei-me. A cortina cor-de-rosa brilhava, atravessada por uma linha incandescente de um branco-azulado, que ia se alargando. Levantei a cortina. Uma luminosidade insustentável crescia no horizonte, expulsando um exército de sombras espectrais, surgidas das ondas, que se estendiam na direção da estação. Era a aurora. Depois do intervalo noturno de uma hora, o segundo sol do planeta, o azul, subia no céu. Quando me virei para o monte de papéis, o interruptor desligou automaticamente as lâmpadas. Deparei com a minuciosa descrição de uma experiência feita três semanas antes. Gibarian tinha a intenção de expor o plasma a uma radiação extremamente intensa de raios-x. Pelo teor da descrição, vi que era dirigida a Sartorius, que devia organizar a operação. Aquilo era uma cópia do projeto. A brancura das folhas me feria os olhos. Aquele novo dia era diferente do anterior. Na morna claridade do sol alaranjado, neblinas rosadas planavam acima do oceano negro de reflexos sangrentos e cobriam quase permanentemente, com uma película avermelhada, as ondas, as nuvens e o céu. Agora, o sol azul trespassava, com uma luminosidade de lâmpada de quartzo, o tecido estampado com flores. Minhas mãos morenas pareciam cinzentas. O quarto havia mudado. Todos os objetos que tinham reflexos vermelhos haviam esmaecido, tornando-se castanhoacinzentados, enquanto os objetos brancos, verdes e amarelos, adquiriram um brilho mais vivo e pareciam emitir luz própria. Piscando, dei outra olhada pela fresta da cortina. Uma extensão de metal fluido vibrava e palpitava sob um céu de chamas brancas. Fechei os olhos e recuei. Encontrei, na prateleira da pia (que estava toda estragada), um par de óculos de espessos vidros escuros. Cobriram-me metade do rosto. A cortina irradiava, agora, uma luz de sódio. Continuei a ler, apanhando as folhas e colocando-as sobre a única mesa utilizável. O texto tinha lacunas. Remexi em vão os papéis amarrotados. Examinando os relatórios das experiências já efetuadas, vim a saber que, durante quatro dias consecutivos, Gibarian e Sartorius haviam submetido o oceano à radiação, num ponto situado a mil e quatrocentas milhas da atual posição da estação. Ora, o emprego de raios-x era proibido por uma convenção da ONU, em virtude de sua ação nociva, e eu estava certo de que ninguém havia enviado qualquer requerimento à Terra pedindo autorização para efetuar tais experiências. Levantando a cabeça, vi minha imagem no espelho de um armário entreaberto. Era um rosto pálido, meio encoberto por óculos escuros. O quarto, cheio de reflexos brancos e azuis, tinha um aspecto estranho. Mas, logo a seguir, ouvi um ranger prolongado e os protetores exteriores, opacos, deslizaram sobre a vidraça. Houve um momento de escuridão e depois as lâmpadas se acenderam, parecendo extremamente fracas. Estava cada vez mais quente. O ruído regular dos aparelhos de ar refrigerado assemelhava-se a um latido exasperado. Estavam trabalhando com força total. Apesar disso, o calor sufocante não cessava de aumentar. Ouvi passos. Alguém estava andando no vestíbulo. com dois pulos silenciosos, aproximei-me da porta. Os passos tornaramse mais lentos. O desconhecido parou junto à porta. A maçaneta girou. Sem pensar, automaticamente, agarrei-a. A pressão não aumentou nem diminuiu. Ninguém de ambos os lados da porta ergueu a voz. Cada um segurava a maçaneta e assim ficamos durante um momento. De repente a pressão cessou e a maçaneta me escapou da mão. Os passos, abafados, afastaram-se. Continuei escutando, com o ouvido colado à porta, mas não distingui ruído algum. Colocando rapidamente no bolso as notas de Gibarian, aproximei-me do armário. Macacões e outras roupas haviam sido afastados e comprimidos contra um lado, como se um homem tivesse se escondido no fundo. Um envelope emergia da montanha de papéis no chão. Apanhei-o. Estava endereçado a mim. com a garganta seca, abri o envelope. Tive de fazer um esforço para me decidir a desdobrar a folha dentro dele. Com sua letra normal, perfeitamente legível, embora miúda, Gibarian havia escrito duas linhas. Suplemento An. Solar. Vol. I: Vot. Separai. Messenger ds, ass. E; Ravintzer: Pequeno apócrifo. Era só, sem qualquer palavra a mais. Essas duas linhas conteriam alguma informação importante? Quando ele as teria escrito? Resolvi que precisava consultar, o mais depressa possível, o fichário da biblioteca. Eu conhecia o suplemento do primeiro volume dos estudos solaristas, quer dizer, sem nunca o ter lido, sabia da sua existência. Não tinha ele a categoria de documento histórico? Quanto a Ravintzer e seu Pequeno apócrifo, nunca ouvira falar neles. Que fazer? Eu já estava quase quinze minutos atrasado. Uma vez mais, de costas para a porta, percorri o quarto com um olhar atento. Só então notei a cama, encostada verticalmente na parede, cobrindo um grande mapa de Solaris. Qualquer coisa pendia por trás do mapa. Era um gravador de bolso. A fita estava nove décimos gravada. Tirei o aparelho do estojo, que recoloquei no lugar em que encontrara e meti o gravador no bolso. Voltei para a porta. com os olhos fechados, procurei captar os ruídos externos. Nada. Abri a passagem sobre um poço escuro e só então me ocorreu tirar os óculos. Os filamentos luminosos sob o teto clareavam com parcimônia o local. Alguns corredores, afastando-se em várias direções, formavam uma estrela. Subitamente, surgindo de uma reentrância que levava à sala da lavanderia, apareceu uma enorme silhueta, quase indistinta, confundida com a penumbra. Imobilizei-me, pregado ao chão. Uma mulher gigantesca, do tipo negróide, caminhava calmamente, num passo bamboleante. Entrevi o brilho do branco dos seus olhos e ouvi o suave palmilhar dos seus pés nus. Sua única vestimenta era uma saia amarela de palha trançada. Seus seios enormes balançavam livres e seus braços pretos eram tão grossos quanto as coxas. Cruzou comigo - separava-nos a distância de um metro, apenas sem me lançar o menor olhar. com a saia de palha oscilando cadenciadamente, continuou a andar, semelhante às estátuas esteatopígicas da Idade da Pedra, que costumamos ver nos museus de antropologia.

6-8004
Segui por um longo corredor deserto e depois virei à direita. Eu nunca havia estado na estação, mas na Terra, durante o treinamento, vivera seis semanas na sua réplica exata. Por isso sabia onde ia dar a pequena escada de alumínio. A biblioteca estava às escuras. Tateando, achei o interruptor. Consultei o arquivo. Depois de compor os dados do primeiro volume do anuário de estudos solaristas e de seu suplemento, pus o computador para funcionar. Acendeu-se uma luz vermelha. Verifiquei o registro: os dois livros estavam com Gibarian. O Pequeno apócrifo também. Apaguei a luz e voltei para o andar inferior. Apesar de ter ouvido os passos se afastarem, eu temia ir novamente aos aposentos de Gibarian. Ela podia voltar. Fiquei um tempo enorme diante da porta. Por fim, torcendo a maçaneta, entrei. Não havia ninguém no quarto. Comecei a remexer nos livros espalhados diante da janela, mas interrompi minha busca por um instante para fechar o armário. Fazia-me mal ver o espaço vazio entre os macacões. O suplemento não estava sob a janela e eu comecei a examinar metodicamente os livros, um após outro, por todo o quarto. Quando cheguei ao último monte, entre a cama e o armário, achei o volume que estava procurando. Eu esperava encontrar alguma indicação e, efetivamente, havia um marcador entre as páginas do índice. Um nome que eu não conhecia estava sublinhado a lápis vermelho: André Berton. Os números concernentes a esse nome remetiam o leitor a dois capítulos diferentes. Dei uma olhada na primeira referência e vi que Berton fora piloto de reserva do navio de Shannahan. A referência seguinte aparecia cerca de cem páginas além. No começo, a expedição agira com infinita prudência. Depois, passados dezesseis dias, foi verificado que o oceano plasmático não só não dava qualquer sinal de agressividade, como fugia a todo contato direto com os aparelhos e homens, recuando cada vez que um corpo qualquer se aproximava da sua superfície. Shannahan e seu imediato, Timolis, desistiram de parte das precauções, que complicavam e retardavam o andamento dos trabalhos. - A expedição se dividiu, então, em pequenos grupos de dois ou três homens, efetuando vôos sobre o oceano num raio de, às vezes, algumas centenas de milhas. As rampas irradiantes, usadas antes para limitar e proteger os trabalhos, foram transportadas para a base. Passaram-se quatro dias sem o menor acidente, exceto algumas avarias no equipamento que garantia a alimentação de oxigênio dos escafandros. A atmosfera exercia uma ação particularmente corrosiva sobre as válvulas, forçando sua substituição quase diariamente. Na manhã do quinto dia, isto é, no vigésimo primeiro dia da chegada da expedição, dois cientistas, Carucci e Fechner (o primeiro era radiobiólogo e o segundo, físico), saíram para explorar a superfície do oceano. Iam a bordo de um aeromóvel não um veículo voador, mas um deslizador, deslocando-se sobre um colchão de ar comprimido. Seis horas mais tarde, os dois exploradores ainda não haviam voltado. Timolis, que dirigia a base na ausência de Shannahan, deu o alarme e organizou a busca, utilizando todos os homens disponíveis. Por um fatal conjunto de circunstâncias o contato radiofônico havia sido, naquele dia, cortado uma hora depois da partida dos grupos de exploração, em conseqüência de uma grande mancha que cobrira o sol vermelho e que bombardeara as camadas superiores da atmosfera com um volume muito denso de partículas energéticas. Só os aparelhos que emitiam ondas ultracurtas continuaram a funcionar, limitando os contatos a um raio de vinte e poucas milhas. Para cúmulo do azar, o nevoeiro se tornara mais espesso antes do pôr-do-sol e foi necessário interromper a procura. Na hora em que as equipes de salvamento estavam voltando para a base, um helicóptero descobriu o aeromóvel a apenas oitenta milhas da nave capitania. O motor estava funcionando e o aparelho, à primeira vista incólume, mantinha-se acima das ondas. Só havia um homem, meio inconsciente, dentro da cabina transparente. Era Carucci. O aeromóvel foi escoltado até a base. Carucci foi medicado e logo ficou consciente. Foi incapaz de dizer qualquer coisa sobre o desaparecimento de Fechner. Lembrava-se apenas de ter sido vítima de sufocação na hora em que decidiram voltar. A válvula do seu aparelho de oxigênio desatarraxara e gases tóxicos, em pequena quantidade, haviam penetrado no escafandro. Fechner, para consertar o aparelho de Carucci, fora obrigado a tirar o cinto de segurança e ficar de pé. Esta era a última coisa de que Carucci se lembrava. De acordo com os especialistas, era fácil reproduzir o desenrolar dos acontecimentos. Para reparar o aparelho de Carucci, Fechner abrira o teto da cabina, pois a cúpula baixa entravava seus movimentos. Isso não tinha nada de extraordinário, uma vez que a cabina daqueles veículos não era hermética, constituindo-se apenas numa tela contra as infiltrações atmosféricas e o vento. Enquanto Fechner socorria o companheiro, seu próprio aparelho de oxigênio sofrerá também, sem dúvida, alguma avaria. E Fechner, sem ter consciência do que fazia, havia subido para a cúpula do aeromóvel e caíra no oceano. Fechner fora, portanto, a primeira vítima do oceano. Procuraram seu corpo sem resultado (o escafandro deveria ter boiado, o que não aconteceu). Aliás, talvez tivesse aparecido flutuando em outro local. A expedição, no entanto, não tinha meios de examinar detalhadamente a superfície imensa daquele deserto ondulante, coberto de farrapos de neblina. Ao cair da tarde - retomo a narração a partir do fim daquele vigésimo primeiro dia - todos o veículos de socorro haviam regressado à base, com exceção de um grande helicóptero de reabastecimento, a bordo do qual se encontrava Berton. O helicóptero de Berton voltou uma hora depois do anoitecer, quando todos já começavam a ficar seriamente preocupados. Berton apresentava sinais manifestos de choque nervoso. Desceu do aparelho e pôs-se imediatamente a correr para todos os lados, como um louco. Conseguiram agarrá-lo. Ele gritava e chorava. Era de se ficar espantado ver aquele comportamento num homem que tinha a seu crédito dezessete anos de navegação cósmica e que já havia efetuado mais de um vôo em condições bem piores. Os médicos julgaram que Berton também absorvera gases E tóxicos. Mas, tendo readquirido um pouco do equilíbrio, Berton recusou-se a deixar o interior da base, mesmo por um instante, e muito menos a se aproximar da janela que dava para o oceano. Dois dias depois, Berton pediu autorização para ditar um rela tório referente ao vôo. Insistiu sobre a importância das revelações que ia fazer. O conselho da expedição examinou o relatório e concluiu que ele era fruto da criação mórbida de uma mente intoxicada pelos gases nocivos da atmosfera. As tais revelações interessavam não à história da expedição, mas ao desenvolvimento da doença de Berton. Por isso, acharam desnecessário mencioná-lo. Esse era o teor do suplemento. Pensei que, em todo caso, o relatório de Berton devia oferecer uma chave para o mistério. Que acontecimento teria podido abalar até aquele ponto um veterano dos vôos espaciais? Recomecei a remexer nos livros, mas o Pequeno apócrifo continuava sumido. Senti-me cada vez mais cansado. Resolvi prosseguir a investigação no dia seguinte e saí do quarto. Passando pelo pé da escada, reparei que havia manchas luminosas de cima a baixo dos degraus de alumínio. Sartorius ainda estava trabalhando! Decidi ir vê-lo. Estava quente lá em cima. Apesar disso, havia uma leve corrente de ar e as tiras de papel não paravam de se agitar nas grades dos condutos de ventilação. O corredor era baixo e amplo. Uma espessa placa de vidro fosco, com moldura cromada, fechava o laboratório principal. Uma cortina espessa vedava a porta por dentro. A luz vinha das janelas existentes acima da verga. Girei a maçaneta. A porta não cedeu, como eu previra. O único som vindo do laboratório era um zumbido intermitente, semelhante ao sopro de um maçarico defeituoso. Bati. Não houve resposta.

Gem

Русский язык

7-6512
В тоннеле никого не было. Я постоял перед закрытой дверью, прислушиваясь. Стены, вероятно, были тонкие, снаружи доносилось завывание ветра. На двери виднелся небрежно прикрепленный прямоугольный кусочек пластыря с надписью карандашом: "Человек". Я смотрел на неразборчивые каракули, и мне вдруг захотелось вернуться к Снауту, но я понял, что это невозможно. Безумное предупреждение еще звучало у меня в ушах. Скафандр почему-то стал невыносимо тяжелым. Крадучись, словно прячась от невидимого наблюдателя, я вернулся в круглое помещение с пятью дверьми. На них были таблички: "Д-р Гибарян", "Д-р Снаут", "Д-р Сарториус". Четвертая дверь - без таблички. Поколебавшись, я легонько нажал на дверную ручку и медленно открыл дверь. Когда она отодвигалась, мне показалось - я был почти уверен, - что там кто-то есть. Я вошел. Никого. Такой же, только чуть поменьше, выпуклый иллюминатор, нацеленный на Океан; на солнце Океан отливал жирным блеском, словно по волнам растеклось красноватое оливковое масло. Пурпурный отсвет заполнял всю комнату, похожую на судовую каюту. С одной стороны - полки с книгами, между ними, вертикально у стены, закреплена откидная койка, смонтированная на карданах, с другой - множество шкафчиков, тут же на никелированных рамах - снимки планеты из космоса; в металлических штативах - колбы и пробирки, заткнутые ватой; под иллюминатором - два ряда белых эмалированных ящиков, загораживающих проход. Крышки у некоторых откинуты, в ящиках - инструменты и пластиковые шланги; в обоих углах - краны, вытяжной шкаф, морозильные установки, на полу - микроскоп (для него не хватило места на большом столе у иллюминатора). Обернувшись, я заметил у самого входа шкаф до потолка. Он был приоткрыт. В нем висели комбинезоны, рабочие и защитные халаты, на полках лежало белье, между голенищами антирадиационных сапог поблескивали алюминиевые баллоны для портативных кислородных аппаратов. Два аппарата вместе с масками висели на спинках койки. Следы небрежной, торопливой уборки не могли скрыть царившего здесь беспорядка. Я принюхался. Пахло химическими реактивами, чем-то едким - не хлором ли? Я невольно поискал глазами под потолком зарешеченные угловые отдушины вентиляции. Приклеенные к их рамам полоски бумаги чуть шевелились, показывая, что компрессоры поддерживают нормальную циркуляцию воздуха. Я снял с двух стульев книги, аппаратуру и инструменты, рассовал их, как сумел, по углам, чтобы освободить хоть немного места возле койки, между шкафом и полками. Пододвинув вешалку для скафандра, я хотел расстегнуть молнию, но тут же остановился. Я никак не мог решиться сбросить скафандр. Мне казалось, без него я стану беззащитен. Еще раз я обвел взглядом всю комнату, проверил, плотно ли закрыта дверь. Она не запиралась, и я, после минутного колебания, придвинул к ней два самых тяжелых ящика. Соорудив такую баррикаду, я в три приема высвободился из своей тяжелой скрипящей оболочки. В узком зеркале на внутренней стенке шкафа была видна часть комнаты. Там что-то двигалось, я рванулся с места, но тут же понял - это мое собственное отражение. Сняв трикотажный костюм, пропотевший под скафандром, я отодвинул шкаф: в нише за ним заблестели стены крошечной душевой. На полу лежала большая плоская коробка. Я с трудом внес ее в комнату. Когда я клал коробку на пол, крышка отскочила, открылись отделения, заполненные странными предметами: множество искаженных изображений или грубых подобий инструментов из темного металла, часть которых напоминала те, что лежали в шкафчиках. Все они никуда не годились - деформированные, искривленные, оплавленные, словно после пожара. Самое удивительное, что повреждены были и керамитовые, то есть практически неплавкие, рукоятки. Ни в одной лабораторной печи нельзя получить температуру их плавления - разве только в атомном реакторе. Из своего скафандра я достал карманный индикатор излучения, поднес к этим странным инструментам - его черная головка молчала. Сняв плавки и майку, я швырнул их на пол и встал под душ. Сразу стало легче. Я вертелся под упругими, горячими струями, массировал тело, фыркал - старательно, даже слишком старательно, словно пытаясь смыть с себя какую-то непонятную, отравленную подозрениями неуверенность, заполнявшую Станцию. Я отыскал в шкафу легкий тренировочный костюм, который годился и под скафандр, переложил в карманы свое скудное имущество; между страницами записной книжки я нащупал что-то твердое - это был неизвестно как попавший туда ключ от моей квартиры на Земле; я повертел его в руках, не зная, что с ним делать. В конце концов я положил его на стол; потом подумал, что мне может понадобиться какое-нибудь оружие. Универсальный складной нож, конечно, не оружие, но ничего другого у меня не было, а я еще не дошел до такого состояния, чтобы искать лучемет или что-то в этом роде. Я уселся на металлическом стуле подальше от вещей. Мне хотелось побыть одному. Я с удовлетворением отметил, что у меня есть еще более получаса: ничего не поделаешь, я от природы педантичен и пунктуален во всем, даже в мелочах. Стрелки на двадцатичетырехчасовом циферблате показывали семь. Солнце заходило. Семь часов по местному времени, значит, двадцать по бортовому времени "Прометея". На экранах Моддарда планета Солярис, вероятно, уже стала крошечной искоркой и ничем не отличается от звезд. Но какое отношение имел теперь ко мне "Прометей"? Я закрыл глаза. Было абсолютно тихо, если не считать равномерно повторявшегося мяуканья труб. В душевой тихонько постукивала о фаянс вода. Гибаряна нет в живых. Если я правильно понял Снаута, с момента смерти Гибаряна прошло всего несколько часов. Что с телом? Они его похоронили? Но ведь на такой планете похоронить нельзя. Я довольно долго размышлял об этом, словно не было проблемы важнее. Потом, поняв, что мои раздумья ни к чему не приведут, встал и принялся ходить из угла в угол. Я все время задевал разбросанные книги, какой-то маленький планшет; наклонившись, я поднял его. В планшете что-то лежало. Это была бутылка из темного стекла, легкая, как бумага. Я посмотрел сквозь бутылку на мрачно красневший, затянутый грязной мглой закат. Что со мной? Почему я обращаю внимание на всякую чепуху, на любую мелочь, попавшуюся под руку? Я вздрогнул: зажегся свет. В сумерках сработал фотоэлемент. Я все ждал чего-то; напряжение росло, я уже не мог выносить пустоты за спиной. Надо было побороть это чувство. Пододвинув стул к полкам, я взял хорошо знакомый мне второй том старой монографии Хьюза и Эйгеля "История планеты Солярис" и стал листать его, положив толстую книгу на колено.

8-7380
Планета Солярис была открыта лет за сто до моего рождения. Она вращается вокруг двух солнц - красного и голубого. В течение сорока с лишним лет к ней не приближался ни один космический корабль. В те времена теория Гамова-Шепли о невозможности возникновения жизни на планетах двойных звезд считалась аксиомой. Орбиты таких планет непрерывно изменяются в результате гравитационных возмущений, происходящих при вращении обоих солнц относительно друг друга. Возникающие пертурбации попеременно сокращают и растягивают орбиту планеты, и зачатки жизни, если они и возникают, уничтожает то жар излучения, то ледяной холод. Эти изменения происходят в течение миллионов лет, то есть с астрономической или биологической точек зрения (ибо эволюция требует сотен миллионов, если не миллиардов, лет) в очень короткое время. Солярис, по первоначальным подсчетам, должна была в течение пятисот тысяч лет приблизиться на расстояние, равное половине парсека, к своему красному солнцу, а еще через миллион лет упасть в его раскаленную бездну. Но уже через десять с небольшим лет ученые убедились, что траектория планеты вовсе не обнаруживает ожидаемых изменений и является столь же постоянной, как траектории планет нашей Солнечной системы. Были повторены, на этот раз с максимальной точностью, наблюдения и расчеты, подтвердившие только то, что уже было известно: орбита Солярис постоянна. До тех пор Солярис была одной из сотен ежегодно открываемых планет. В больших статистических таблицах такие планеты отмечены несколькими строками, содержащими основные характеристики их движения. Но теперь Солярис перешла в ранг небесных тел, заслуживающих особого внимания. Через четыре года планету облетела экспедиция Оттеншельда, исследовавшего Солярис с борта "Лаокоона", сопровождаемого двумя вспомогательными космическими кораблями. Экспедиция носила характер первоначальной рекогносцировки. Она не могла совершить посадку и только вывела на экваториальные и полярные орбиты значительное количество автоматических спутников-наблюдателей, в задачи которых в основном входили замеры гравитационных потенциалов. Кроме того, была исследована поверхность планеты. Она почти полностью покрыта Океаном, лишь немногие плоскогорья возвышаются над его уровнем. Их общая площадь не достигает территории Европы, хотя диаметр Солярис на двадцать процентов больше земного. Эти беспорядочно рассеянные островки скалистой и пустынной суши сосредоточены в основном в южном полушарии. Был изучен также состав атмосферы, не содержащей кислорода, и чрезвычайно тщательно измерена плотность планеты, а также ее освещенность и другие астрономические характеристики. Как и предполагалось, никаких признаков жизни найти не удалось - ни на суше, ни в Океане. В течение следующих десяти лет Солярис, теперь уже находившаяся в центре внимания всех обсерваторий этой части Вселенной, обнаруживала поразительную тенденцию к сохранению своей, вне всякого сомнения, гравитационно нестационарной орбиты. Некоторое время дело попахивало скандалом, так как вину за такой результат наблюдений пробовали взвалить (ради блага науки) то на отдельных людей, то на счетные машины, которыми эти люди пользовались. Из-за отсутствия средств научная соляристическая экспедиция задержалась еще на три года, пока Шенаган, собрав экипаж, не получил от Института три корабля тоннажа С, космодромного класса. За полтора года до прибытия экспедиции, стартовавшей в районе альфы Водолея, второй исследовательский флот вывел, по поручению Института, на околосолярийскую орбиту автоматический Сателлоид - Луну 247. Этот Сателлоид после трех очередных реконструкций, отделенных друг от друга десятилетиями, работает и поныне. Собранные им данные окончательно подтвердили наблюдения экспедиции Оттеншельда относительно активного характера движения Океана. Один корабль Шенагана остался на высокой орбите, а два других после предварительной подготовки совершили посадку на скалистом участке суши площадью около 600 квадратных миль, у Южного полюса планеты Солярис. Работа экспедиции длилась восемнадцать месяцев и в основном прошла успешно, если не считать одного несчастного случая из-за неисправности в аппаратуре. Но ученые, входившие в состав экспедиции, разделились на два противоборствующих лагеря. Предметом спора стал Океан. На основании анализов его сочли органическим образованием (назвать его живым тогда еще никто не осмеливался). Биологи видели в нем примитивное образование, некое гигантское соклетие, то есть одну чудовищно Разросшуюся жидкую клетку (они называли это образование "добиологической формацией"), которая окружила всю планету студенистым покровом, достигающим кое-где нескольких миль глубины. Астрономы и физики утверждали, что это должна быть чрезвычайно высоко организованная структура, возможно превосходящая по сложности строения земные организмы, раз она может активно влиять на формирование планетной орбиты. Ибо никакой другой причины, объясняющей поведение Солярис, открыть не удалось, а, кроме того, планетологи обнаружили связь между некоторыми процессами в плазматическом Океане и местным гравитационным потенциалом, который менялся в зависимости от океанического "обмена веществ". Так физики, а не биологи предложили парадоксальное определение - "плазматическая машина", понимая под этим образование, в нашем значении, возможно, и не живое, но способное к целенаправленным действиям, добавим сразу - в астрономическом масштабе. В этом споре, который, подобно водовороту, захватил в течение нескольких недель все самые выдающиеся авторитеты, впервые за 80 лет пошатнулась доктрина Гамова-Шепли. Кое-кто еще пытался защитить ее, утверждая, что Океан не имеет ничего общего с живой материей, что он представляет собой даже не "вне - или добиологическое" образование, а только геологическую формацию, конечно, не обычную, но способную всего лишь стабилизировать орбиту Солярис, изменяя силы тяготения; защитники ссылались на принцип Ле-Шателье. Наперекор этому консервативному мнению появились гипотезы, провозглашавшие (как одна из наиболее разработанных - гипотеза Чивита-Витта), что Океан - результат диалектического развития; от своей первоначальной формы, от Праокеана, раствора вяло реагирующих химических веществ, он сумел под влиянием неблагоприятных условий (то есть угрожающих его существованию изменений орбиты) перейти, минуя земные ступени развития - возникновение одноклеточных и многоклеточных организмов, растительную и животную эволюцию, образование нервной системы и мозга, - прямо в стадию "гомеостатического океана". Иными словами, в отличие от земных организмов, сотни миллионов лет приспосабливавшихся к окружающей среде и только в конце такого длительного периода давших начало разумным существам, Океан сразу стал господствовать над окружающими условиями. Все это было весьма оригинально, но никто по-прежнему не знал, каким образом студенистый сироп может стабилизировать орбиту небесного тела. Почти целый век были известны устройства, создающие искусственные силовые гравитационные поля, - гравитаторы, но никто понятия не имел, как аморфная жижа может давать эффект, представлявший собой - в гравитаторах - результат сложных ядерных реакций и высоких температур. В газетах, в то время развлекавших читателей и приводивших в ужас ученых самыми низкопробными выдумками на тему "тайна планеты Солярис", встречались даже утверждения, что Океан - дальний родственник... земных электрических угрей.

9-6627
Когда удавалось хоть в какой-то степени разрешить одну проблему, оказывалось - так потом не раз бывало с планетой Солярис, - что вместо одной загадки возникала другая, еще более невероятная. Исследования показали, что Океан вовсе не действует по принципу наших гравитаторов (что, кстати, невозможно), а обладает способностью непосредственно моделировать метрику времени-пространства, что ведет, в частности, к отклонениям в измерении времени на одном и том же меридиане Солярис. Таким образом, Океан не только в известном смысле знает следствия теории Эйнштейна - Беви, но и может их использовать (чего нельзя сказать о нас). В научном мире такие выводы произвели настоящий переворот - один из самых грандиозных в нашем столетии. Всеми признанные, непреложные теории рухнули, в научной литературе появились самые еретические статьи, всех взбудоражила альтернатива: "гениальный Океан или гравитационный студень". Это происходило лет за двадцать до моего рождения. Когда я учился в школе, Солярис благодаря установленным к тому времени фактам была уже признана планетой населенной - но всего одним обитателем... Второй том Хьюза и Эйгеля, который я продолжал листать почти машинально, начинался с систематики, столь же оригинальной, сколь забавной. В классификационной таблице фигурировали по очереди: тип - политерии, порядок - соклетные, класс - метаморфные. Словно нам было известно бог знает сколько представителей данного вида, в то время как представитель был только один - правда, весом 17 миллиардов тонн. Я быстро перелистывал пестрые диаграммы, разноцветные графики, данные спектральных анализов, демонстрирующие тип и темп основного обмена, его химические реакции. Чем дальше углублялся я в объемистый том, тем больше математики было на мелованных страницах; казалось, мы абсолютно все знаем об этом представителе класса метаморфных, который лежал во тьме четырехчасовой ночи в нескольких сотнях метров от стального днища Станции. В действительности не все еще пришли к единому мнению, "существо" ли это, а тем более - можно ли Океан назвать разумным. Я затолкнул огромный том на полку и вытащил следующий. Он состоял из двух частей. В первой кратко излагались эксперименты, сделанные во время бесчисленных попыток установить контакт с Океаном. Я прекрасно помнил, что в мои студенческие годы эти попытки вызывали нескончаемые анекдоты, шутки и насмешки. По сравнению с теми дебрями, в которые завел ученых вопрос контакта, даже средневековая схоластика казалась ясным, доступным, не вызывающим трудности академическим курсом. Вторую часть тома, насчитывающую почти тысячу триста страниц, составляла только библиография предмета. Сама же литература по этому вопросу наверняка не поместилась бы в комнате, где я сидел. Сначала контакт пытались установить при помощи специальных электронных аппаратов, трансформирующих импульсы, посылаемые в обоих направлениях. Сам Океан принимал активное участие в разработке этих аппаратов. Работа шла вслепую. Что означали слова "принимал участие в разработке"? Океан модифицировал некоторые узлы погружаемых в него приборов, в результате чего менялись записываемые ритмы разрядов; регистрирующая аппаратура отмечала мириады сигналов, напоминающих обрывки сложнейших математических операций, но что это было? Может, это были данные о временном возбуждении Океана? А может, импульсы, где-то далеко, за тысячи миль от исследователей, порождающие его огромные образования? Или переведенные на никому не доступный электронный язык отражения извечных истин этого Океана? Или его произведения искусства? Кто же мог дать ответ, если невозможно было дважды получить одну и ту же реакцию на раздражитель? Если Океан откликался то взрывом импульсов, чуть не разносившим на куски аппаратуру, то глухим молчанием? Если ни один опыт нельзя было повторить? Все время казалось, что мы вот-вот расшифруем непрестанно растущую лавину записей; для переработки этой информации создавались электронные машины такой мощности, какой не требовало до сих пор решение ни одной проблемы. Действительно, некоторые результаты удалось получить. Океан - источник электрических, магнитных, гравитационных импульсов - говорил как будто бы на математическом языке. Некоторые всплески его разрядов можно было классифицировать, используя наиболее отвлеченные области математики, теорию множеств; там появлялись гомологи структур, известных в той области физики, которая рассматривает вопрос взаимоотношения энергии и материи, конечных и бесконечных величин, частиц и полей. Все это склоняло ученых к убеждению, что перед ними - мыслящее чудовище, скажем, нечто вроде исполински разросшегося, опоясавшего всю планету, протоплазматического моря-мозга, который проводит время в невиданных по своей широте теоретических рассуждениях о сущности мироздания, а наши аппараты улавливают лишь незначительные, случайно подслушанные обрывки этого извечного, глубинного, превосходящего всякую возможность нашего понимания гигантского монолога. Таково было мнение математиков. Их гипотезы одни рассматривали как пренебрежение к человеческим возможностям, как преклонение перед чем-то, чего мы еще не понимаем, как попытку воскресить древнюю доктрину "Игнорамус эт игнорабимус "; другие же считали, что все это вредные и бесплодные разглагольствования, что в гипотезах математиков отражается мифология наших дней, усматривающая в гигантском мозге, безразлично, электронном или плазматическом, высшую цель существования, сумму бытия. А некоторые... Впрочем, исследователей и точек зрения было бесконечное множество. А ведь, кроме поисков контакта, существовали и другие области соляристики, где специализация стала такой узкой, особенно за последнюю четверть века, что солярист-кибернетик и солярист-симметриадолог с трудом понимали друг друга. "Как же вы договоритесь с Океаном, если друг с другом договориться не можете?" - в шутку спросил как-то Вейбеке, который в мои студенческие годы был директором Института. В его шутке было немало правды. Океан не случайно был отнесен к классу метаморфных. Его движущаяся поверхность могла давать начало самым различным формам, совершенно не похожим на земные, причем целенаправленность - адаптационная, познавательная или какая-либо другая - этих нередко бурных извержений плазматического "творчества" оставалась абсолютной загадкой. Ставя обратно на полку том, такой тяжелый, что мне пришлось поддерживать его обеими руками, я подумал, что наши сведения о планете Солярис, заполняющие библиотеки, - бесполезный балласт. Мы увязли в фактах, но знаем не больше, чем семьдесят лет назад, когда начинали их собирать. Впрочем, мы в худшей ситуации - ведь весь труд этих лет оказался напрасным.

10-6983
Наши точные сведения состояли из одних только отрицательных суждений. Океан не пользовался машинами и не строил их, хотя в определенных условиях казался способным к этому - он иногда копировал части погруженной в него аппаратуры; делал он это лишь на первом и втором году исследовательских работ; потом он игнорировал все повторяемые с бесконечным терпением опыты, словно потерял всякий интерес к нашим приборам и изделиям, а может, и к нам самим... Океан не обладал - я продолжаю перечислять наши "отрицательные" сведения - ни нервной системой, ни клетками, ни структурой, напоминающей белковую; он не всегда реагировал на раздражители, даже на самые сильные (так, он полностью "проигнорировал" катастрофу вспомогательного ракетного корабля второй экспедиции Гизе, упавшего с высоты трехсот километров на поверхность планеты и уничтожившего ядерным взрывом своих атомных реакторов плазму в радиусе полутора миль). Постепенно в научных кругах "дело Солярис" стало звучать как "безнадежное дело", а среди ученых, руководивших Институтом, в последние годы раздавались голоса, требовавшие урезать дотации на дальнейшие исследования. Заговорить о ликвидации Станции пока никто не осмеливался; это было бы явным признанием поражения. Впрочем, кое-кто в частных беседах замечал, что самое главное - по возможности "почетно" закончить "аферу Солярис". Однако для многих, особенно для молодежи, "афера" постепенно становилась чем-то вроде пробного камня. "В сущности, - говорили они, - дело не в разгадке солярийской цивилизации, а в нас самих, в границах человеческого познания". Одно время была популярна точка зрения (усердно распространяемая газетами), что мыслящий Океан, омывающий всю планету Солярис, - гигантский мозг, опередивший в своем развитии нашу цивилизацию на миллионы лет, что это какой-то "космический йог", мудрец, воплощенное всеведение, что он уже давно постиг тщетность всякого действия и поэтому встречает нас полным безмолвием. Но это был ложный взгляд. Живой Океан действует, да еще как! Правда, он действует иначе, чем представляют себе люди: он не строит ни городов, ни мостов, ни летательных аппаратов, не пытается ни победить, ни преодолеть пространство (те, кто старался любой ценой доказать превосходство человека, усматривали в этом наше неоценимое преимущество). Он занят тысячекратными превращениями, - "онтологическим аутометаморфозом" (ученых терминов на страницах соляристических трудов было предостаточно!). Тому, кто станет тщательно изучать всевозможные данные о планете Солярис, трудно избавиться от впечатления, что перед ним обломки интеллектуальных построений, быть может и гениальных, перемешанные как попало с плодами полнейшей, граничащей с безумием глупости. Поэтому в противоположность концепции "Океана-йога" родилась теория "Океана-дебила". Эти гипотезы вновь воскресили одну из древнейших философских проблем: проблему взаимоотношения материи и духа, сознания. Тому, кто первым, как Дю-Гаарт, наделил Океан сознанием, требовалось немало мужества. Проблема, которую сразу же признали метафизической, незримо присутствовала почти во всех дискуссиях и спорах. Возможно ли мышление вне сознания? Можно ли процессы, происходящие в Океане, назвать мышлением? Справедливо ли утверждение, что гора не что иное, как очень большой камень, а планета не что иное, как очень большая гора? Можно пользоваться этими терминами, однако новое соотношение величин раскрывает иные закономерности и иные явления. Проблема эта стала современной квадратурой круга. Каждый самостоятельно мыслящий ученый старался внести в сокровищницу соляристики свой вклад; появлялось множество теорий. Одни из них утверждали, что перед нами продукт вырождения, регресса, наступившего после фазы "интеллектуального расцвета" Океана. Другие объявляли Океан глеевым новообразованием, которое, зародившись в телах прежних жителей планеты, разъело и поглотило их, сплавив останки в вечно существующую, самоомолаживающуюся, внеклеточную стихию. Лампы излучали белый, похожий на земной, свет. Я снял со стола приборы и книги, разложил на пластиковой доске карту Солярис и, опираясь руками о металлические края стола, начал рассматривать ее. У живого Океана были свои отмели и глубины, а налет выветривающихся минералов, покрывающий его острова, свидетельствовал, что когда-то эти острова были дном Океана. Регулировал ли он также перемещение на поверхность и в глубину скрывавшихся в нем твердых пород, было совершенно неясно. Я снова, как в детстве, когда впервые услышал в школе о существовании Солярис, был потрясен видом огромных полушарий, раскрашенных в разные тона фиолетового и голубого цветов. Не знаю почему, но все: и неотступно ждущая разгадки тайна смерти Гибаряна, и даже мое неизвестное будущее - показалось мне вдруг таким незначительным. Я ни о чем не думал, погруженный в созерцание карты, никого не оставлявшей равнодушным. Отдельные участки "живообразования" были названы именами исследователей, посвятивших себя их изучению. Рассматривая омывающий экваториальные архипелаги глеемассив Тексалла, я вдруг почувствовал чей-то взгляд. Я все еще стоял над картой, но уже не видел ее, оцепенев от страха. Дверь напротив меня была забаррикадирована ящиками и придвинутым к ним шкафчиком. Наверное, робот, подумал я, хотя до этого в комнате не было ни одного робота, а войти незаметно он не мог. Кожу на шее и спине начало жечь, ощущение тяжелого неподвижного взгляда становилось невыносимым. Я бессознательно втягивал голову в плечи и все сильнее опирался о стол. Вдруг стол медленно заскользил по полу. Я пришел в себя и резко обернулся. Комната была пуста. Передо мной зияла чернота большого полукруглого иллюминатора. Странное чувство не исчезало. На меня смотрела темнота - необъятная, безликая, безглазая, безграничная. За стеклами, во мраке, не светилась ни одна звезда. Я задернул светонепроницаемые шторы. Не пробыв на Станции и часа, я уже начинал понимать, почему здесь у некоторых возникает мания преследования. Невольно вспомнилась смерть Гибаряна. Я хорошо знал его и до сих пор был уверен, что он ни при каких обстоятельствах не потерял бы ясности ума. Теперь эта уверенность исчезла. Я стоял посреди комнаты возле стола. Дыхание стало спокойнее, пот на лбу высыхал. О чем же я только что думал? А, о роботах. Я не видел их ни в коридоре, ни в комнатах. Странно. Куда они все подевались? Единственный, с которым я имел дело - и то на расстоянии, - обслуживал космодром. А где остальные? Я посмотрел на часы. Пора было идти к Снауту. Я вышел. Коридор довольно слабо освещали люминесцентные лампы под потолком. Миновав две двери, я дошел до третьей, с табличкой "Д-р Гибарян". Я долго стоял перед ней. На Станции было тихо. Я взялся за дверную ручку. По правде говоря, мне совсем не хотелось туда входить. Ручка повернулась, дверь на дюйм отодвинулась, образовалась щель, сначала черная, потом в комнате зажегся свет. Теперь меня мог увидеть каждый, кто шел по коридору. Я быстро перешагнул порог, бесшумно и плотно задвинул за собой дверь. Потом повернулся.

11-6640
Я стоял, почти касаясь спиной двери. Комната была больше моей, с таким же обзорным иллюминатором, на три четверти задернутым занавеской с розовыми и голубыми цветочками, несомненно привезенной с Земли. Вдоль стен - книжные полки и шкафчики, выкрашенные в бледно-зеленый цвет, отливавший серебром. Их содержимое свалено прямо на пол, между табуретками и креслами. Передо мной - два шагающих столика, перевернутых и частично погребенных под кипами журналов в разорванных папках. Раскрытые веером страницы книг залиты жидкостями из разбитых колб и флаконов с притертыми пробками. Колбы и флаконы были из такого толстого стекла, что, просто упав на пол, даже с большой высоты, ни за что не разбились бы. Под окном - перевернутый письменный стол с разбитой настольной лампой на раздвижном кронштейне, ножки табурета всунуты в выдвинутые ящики стола. Весь пол усыпан карточками, исписанными листками, какими-то бумагами. Я узнал почерк Гибаряна. Поднимая разрозненные листки, я заметил, что моя рука отбрасывает не одну, а две тени. Я обернулся. Розовая занавеска пылала, словно подожженная сверху. Резкая линия ослепительно голубого огня разгоралась с каждой секундой. Я отдернул занавеску - в глаза ударил невиданный пожар. Он охватывал треть горизонта. Длинные, чудовищно вытянутые переплетенные тени бежали между волнами к Станции. Это был восход. В той зоне, где находилась Станция, после ночи, длившейся всего один час, на небо поднималось второе, голубое солнце. Автоматический выключатель погасил светильники. Я вернулся к разбросанным бумагам. Среди них я нашел краткое описание опыта, намеченного три недели назад: Гибарян намеревался воздействовать на плазму сверхжестким излучением. По содержанию я понял, что держу в руках копию инструкции для Сарториуса, который должен был провести эксперимент. Белые листы бумаги слепили глаза. Наступивший день отличался от предыдущего. Под оранжевым небом остывавшего солнца Океан - чернильный с кровавыми отблесками - почти всегда покрывала грязно-розовая мгла, в ней сливались небосвод, тучи и волны. Теперь все исчезло. Даже сквозь розовую ткань свет напоминал лучи мощной кварцевой лампы. Загар на моих руках выглядел почти серым. Комната изменилась: предметы красного цвета стали блекло-коричневыми, как сырая печенка, а белый, зеленый и желтый цвета - такими резкими, будто излучали собственное сияние. Прищурившись, я посмотрел в иллюминатор: вверху пылало белое море огня, внизу колыхался и дрожал жидкий металл. Я зажмурился: в глазах поплыли красные круги. На умывальнике (край его был разбит) я заметил черные очки и надел их - они закрыли почти пол-лица. Занавеска светилась теперь, как пламя натрия. Я стал читать дальше, подбирая листы и складывая их на единственном неперевернутом столике. Части текста не хватало. Дальше шли протоколы уже проведенных опытов. Из них я узнал, что в течение четырех дней в точке, отстоявшей на тысячу четыреста миль к северо-востоку от теперешнего положения Станции, на Океан воздействовали облучением. Для меня это было полной неожиданностью - ведь из-за губительного действия сверхжестких лучей их применение запрещено конвенцией ООН. Я был абсолютно уверен, что никто не запрашивал у Земли разрешения на такие эксперименты. Подняв голову, я заметил в зеркале приоткрытой дверцы шкафа свое отражение: мертвенно-бледное лицо и черные очки. Комната, пылавшая белым и голубым, выглядела совершенно невероятно. Через несколько минут послышался протяжный скрежет, и снаружи иллюминатор закрыла светонепроницаемая заслонка; потемнело, зажегся искусственный свет, казавшийся теперь странно тусклым; становилось все жарче, ритмичные звуки кондиционера стали похожи на отчаянное поскуливание - холодильные установки Станции работали на полную мощность. И все же мертвящий зной нарастал. Послышались шаги. Кто-то шел по коридору. Стараясь не шуметь, я в два прыжка очутился у двери. Шаги стали медленнее и смолкли. Тот, кто шел, остановился. Дверная ручка чуть повернулась. Я инстинктивно схватил ее и придержал. Тот, с другой стороны двери, по-прежнему нажимал на ручку, молча, словно захваченный врасплох. Так мы простояли довольно долго. Вдруг ручка подпрыгнула в моей ладони - ее отпустили. Раздался слабый шорох - тот уходил. Я подождал, прислушиваясь, - ни звука. Я торопливо сложил вчетверо и спрятал в карман заметки Гибаряна, медленно подошел к шкафу и заглянул в него: комбинезоны и одежда были смяты и сдвинуты в один угол, словно там кто-то прятался. Из-под бумаг на полу выглядывал уголок конверта. Я поднял его: на нем стояло мое имя. Спазма перехватила мне горло. Я распечатал конверт и, пересилив себя, развернул небольшой листок бумаги, вложенный в него. Своим необыкновенно мелким четким почерком Гибарян записал: "Соляристический ежегодник, т. 1, прилож., а также особ. мн. Мессенджера о ф.; "Малый Апокриф" Равинцера". И все. Больше ни слова. Вероятно, писавший торопился. Может, это что-нибудь важное? Когда он писал? Нужно как можно скорее пойти в библиотеку. О приложении к первому тому "Соляристического ежегодника" я знал, то есть слышал, что оно существует, но никогда не держал его в руках, поскольку оно представляло собой только историческую ценность. Однако я понятия не имел ни о Равинцере, ни о "Малом Апокрифе". Что делать? Я уже опаздывал на четверть часа. От двери я еще раз оглядел всю комнату. Только теперь я заметил закрепленную вертикально у стены складную койку - ее заслоняла развернутая карта Солярис. За картой что-то висело. Это был карманный магнитофон в футляре. Я вынул аппарат, футляр повесил на прежнее место, а магнитофон сунул в карман. Судя по счетчику, почти вся кассета была использована. Зажмурившись, я секунду постоял у двери, напряженно вслушиваясь. Тишина. Я открыл дверь, коридор показался мне черной пропастью; я снял очки и увидел слабый свет ламп. Закрыв за собой дверь, я пошел влево, к радиостанции. Я приблизился к круглой камере, от которой наподобие колесных спиц расходились коридоры. Минуя какой-то тесный боковой проход, кажется к душевым, я увидел крупную, неясно очерченную, почти сливающуюся с полумраком фигуру. Я остановился как вкопанный. Из глубины коридора неторопливой, переваливающейся походкой шла огромная негритянка. Я увидел блеск ее белков и почти одновременно услышал мягкое шлепанье босых ступней. На ней была только набедренная повязка, желтоватая, блестящая, словно сплетенная из соломы; огромные груди отвисли, а черные руки были толщиной с ляжку обычного человека; она прошла в метре от меня, даже не взглянув в мою сторону, и удалилась, покачивая слоновьим задом, похожая на те древние каменные изображения, которые встречаются иногда в антропологических музеях.

12-6878
Пустой коридор тянулся сначала прямо, а потом сворачивал вправо. Я никогда не был на Станции, но во время подготовки прожил шесть недель в ее точной копии, находящейся в Институте, на Земле. Я знал, куда ведет алюминиевый трап. Свет в библиотеке не горел. Я ощупью нашел выключатель. Когда я отыскал в картотеке приложение к первому тому "Соляристического ежегодника" и нажал клавишу, в ответ загорелся красный огонек. Я проверил в регистрационном устройстве - и эта книга, и "Малый Апокриф" были у Гибаряна. Погасив свет, я спустился обратно. Мне было страшно идти к Гибаряну, хотя я недавно слышал, как она ушла. Она ведь могла туда вернуться. Я постоял возле двери, потом, стиснув зубы, заставил себя войти. В освещенной кабине никого не было. Я стал перебирать книги, лежавшие на полу под иллюминатором; потом подошел к шкафу и закрыл его, чтобы не видеть пустое место между комбинезонами. Под иллюминатором приложения не было. Я методически перекладывал том за томом и наконец, дойдя до последней кипы книг, валявшейся между койкой и шкафом, нашел то, что искал. Я надеялся обнаружить в книге какой-нибудь след - и действительно, в именном указателе лежала закладка, красным карандашом была отчеркнута фамилия, ничего мне не говорившая, - Андре Бертон. Эта фамилия встречалась на двух страницах. Взглянув на первую, я узнал, что Бертон был запасным пилотом на корабле Шенагана. Следующее упоминание о нем помещалось через сто с лишним страниц. Сразу после высадки экспедиция соблюдала чрезвычайную осторожность, но, когда через шестнадцать дней выяснилось, что плазматический Океан не только не обнаруживает никаких признаков агрессивности, но даже отступает перед каждым приближающимся к его поверхности предметом и, как может, избегает непосредственного контакта с аппаратурой и людьми, Шенаган и его заместитель Тимолис отменили часть особых мер, продиктованных осторожностью, так как эти меры невероятно затрудняли и задерживали работы. Затем экспедиция была разделена на небольшие группы из двух-трех человек, совершавшие над Океаном полеты иногда на расстояние нескольких сотен миль; лучеметы, ранее прикрывавшие и ограждавшие участок работ, были оставлены на Базе. Четыре дня после этих перемен прошли без каких-либо происшествий, если не считать того, что время от времени выходила из строя кислородная аппаратура скафандров, так как выводные клапаны оказались чувствительными к ядовитой атмосфере планеты. Поэтому чуть ли не ежедневно их приходилось заменять. На пятый (или двадцать первый, считая с момента высадки) день двое ученых, Каруччи и Фехнер (первый был радиобиологом, а второй - физиком), отправились в исследовательский полет над Океаном на маленьком двухместном аэромобиле. Это была машина на воздушной подушке. Когда через шесть часов они не вернулись, Тимолис, который руководил Базой в отсутствие Шенагана, объявил тревогу и выслал всех, кто был под рукой, на поиски. По роковому стечению обстоятельств радиосвязь в тот день приблизительно через час после выхода поисковых групп прервалась; это было вызвано большим пятном на красном солнце, выбрасывавшим мощный поток частиц в верхние слои атмосферы. Действовали только ультракоротковолновые передатчики, позволявшие переговариваться на расстоянии каких-нибудь двадцати миль. К тому же перед заходом солнца сгустился туман, и поиски пришлось прекратить. Когда спасательные группы уже возвращались на Базу, одна из них всего в восьмидесяти милях от берега обнаружила аэромобиль. Мотор работал, машина, не поврежденная, скользила над волнами. В прозрачной кабине находился только один человек - Каруччи. Он был почти без сознания. Аэромобиль доставили на Базу, а Каруччи отдали на попечение врачей. В тот же вечер он пришел в себя. О судьбе Фехнера он ничего не мог сказать. Каруччи помнил только одно: когда они уже собирались возвращаться, он почувствовал удушье. Выводной клапан его аппарата заедало, и в скафандр при каждом вдохе просачивались ядовитые газы. Фехнеру, пытавшемуся исправить его аппарат, пришлось отстегнуть ремни и встать. Это было последнее, что помнил Каруччи. События, по заключению специалистов, вероятно, происходили так: исправляя аппарат Каруччи, Фехнер открыл кабину, скорее всего потому, что под низким куполом не мог свободно передвигаться. Это допускалось: кабины в таких машинах не герметичны, они просто защищают от осадков и ветра. Кислородный аппарат Фехнера, вероятно, испортился, ученый в полуобморочном состоянии вылез наверх через люк и упал в Океан. Это была первая жертва Океана. Поиски тела - в скафандре оно не могло утонуть - не дали никаких результатов. Впрочем, может, оно и плавало где-нибудь: тщательно обследовать тысячи квадратных миль жидкой пустыни, почти все время закрытой клочьями тумана, экспедиция не имела возможности. До сумерек - я возвращаюсь к событиям того дня - прибыли обратно все спасательные машины, за исключением большого грузового геликоптера, на котором полетел Бертон. Бертон появился над Базой почти через час после наступления темноты, когда за него уже стали тревожиться. Он был в состоянии нервного шока; он сам выбрался из геликоптера, но тут же бросился бежать. Когда его пытались удержать, он кричал и плакал; для мужчины, за плечами у которого семнадцать лет космических полетов, иногда в самых тяжелых условиях, это было невероятно. Врачи предполагали, что Бертон тоже отравился. Даже относительно успокоившись, он ни за что не соглашался выйти из внутренних отсеков главной ракеты экспедиции и не решался подойти к иллюминатору, из которого был виден Океан. Через два дня Бертон заявил, что хочет подать рапорт о своем полете. Он настаивал, утверждал, что это чрезвычайно важно. Совет экспедиции изучил рапорт Бертона и признал его плодом больного мозга, отравленного атмосферными газами. Поэтому рапорт был приобщен не к истории экспедиции, а к истории болезни Бертона. На этом все и кончилось. Вот что было сказано в приложении. Видимо, в рапорте Бертона излагалась суть дела - что именно довело пилота дальней космической экспедиции до нервного срыва. Я опять принялся перебирать книги, но "Малый Апокриф" мне найти не удалось. Усталость чувствовалась все сильнее, поэтому я отложил дальнейшие поиски на завтра и вышел из кабины. Проходя мимо алюминиевого трапа, я заметил на ступеньках отблески падавшего сверху света. Значит, Сарториус все еще работает! Я решил, что должен его увидеть. Наверху было немного теплее. В широком низком коридоре дул слабый ветерок. Полоски бумаги бились у вентиляционных отверстий. Дверь главной лаборатории представляла собой толстую плиту из неполированного стекла в металлической раме. Изнутри стекло было закрыто чем-то темным; свет проходил только сквозь узкие иллюминаторы под потолком. Я пытался открыть дверь, но она, как я и ожидал, не поддалась. В лаборатории было тихо, время от времени что-то слабо посвистывало - наверное, газовая горелка. Я постучал - никакого ответа.

Марусяк Валерий · major Зарегистрирован: 11.08.2008 Сообщения: 905

Русские тексты с номерами 7-12 отредактированы. Gem, спасибо, за такой выбор! Захотелось перечитать Солярис еще раз Smile

.
_________________
http://mars-tt.net - тренажер.

Gem

Хорватский язык

1-7237
Cevasti hodnik bio je prazan. Stajao sam trenutak pred zatvorenim vratima osluškujući. Zidovi mora da su bili tanki, spolja je dopiralo zavijanje vetra. Na vratima je bio nemarno nalepljen, malo ukoso, komadić flastera na kome je bilo olovkom napisano: 'Čovek'. Gledao sam tu nejasno nažvrljanu reč. U jedan mah pomislio sam da se vratim Snautu, ali onda shvatih da je to nemoguće. Bezumna opomena još mi je odzvanjala u ušima. Pomerih se i ramena mi pritište nesnosni teret skafandra. Tiho, kao da se nesvesno krijem od nevidljivog posmatrača, vratih se u kružnu prostoriju sa petoro vrata. Na njima behu tablice: Dr Gibarijan, Dr Snaut, Dr Sartorijus. Na četvrtim nije bilo nijedne. Pokolebah se, zatim lako pritisnuh kvaku i polako otvorih vrata. Dok se odmicahu, ispunjavaše me gotovo sigurnost da tamo nekog ima. Uđoh unutra. Nije bilo nikoga. Kao i u Snautovoj sobi bio je i ovde isti izbočen prozor, upravljen prema okeanu, koji je - obasjan suncem - bleštao maslinasto, kao da se iz talasa slivalo crveno ulje. Skerletni odblesak ispunjavao je celu sobu, sličnu brodskoj kabini. S jedne strane stajale su police s knjigama, među njima, uspravno podignut uza zid, krevet pričvršćen uz mehanički zglob, a na drugoj strani bilo je mnoštvo ormanića, između kojih su visile, u niklenim ramovima, u nizovima nalepljene letačke fotografije, u metalnim držačima retorte i epruvete pozapušavane vatom, pod prozorom su u dva reda bile smeštene bele emajlirane kutije, tako da se između njih jedva moglo proći. Pokrivači nekih od ovih kutija bili su odškrinuti - ispunjavalo ih je mnoštvo oruđa, plastičnih creva, u oba ugla nalazile su se slavine, odvod za dim, frizeri, a na podu je stajao mikroskop, jer za njega nije bilo mesta na velikom stolu pored prozora. Kad se okrenuh, ugledah odmah kraj ulaznih vrata, visok do tavanice, odškrinut orman pun kombinezona, radnih i zaštitnih kecelja, a na policama - rublje, između sara protivzračnih čizama bleštale su aluminijumske boce za prenosne kiseoničke aparate. Dva aparata, zajedno s maskama, visila su okačena o naslon dignutog kreveta. Svuda je vladao isti nered, koji je tek ovlaš, nemarno uklonjen. Uvukoh vazduh i osetih slab miris hemijskih reagensa i trag oštrog zapaha - da li je to hlor? Instinktivno potražih pogledom rešetkaste otvore za ventilaciju u uglovima na tavanici. Papirni listići prilepljeni na njihove okvire blago su se talasali - znak da kompresori rade, održavajući normalnu cirkulaciju vazduha. Premestih knjige, aparate i oruđa sa dveju stolica u uglove, odgurnuh ih, koliko se dalo, tako da se oko kreveta između ormana i polica napravilo malo praznog prostora. Privukoh stalak da bih na njega obesio skafander, uzeh u prste kopče patent-zatvarača, ali ih odmah pustih. Nekako nisam mogao da se rešim da zbacim skafander, kao da bi me to učinilo bespomoćnim. Još jednom obuhvatih pogledom celu sobu, proverih da li su vrata dobro zatvorena, a pošto na njima nije bilo brave, gurnuh do njih dva najteža sanduka. Tako provizorno zabarikadiran, u tri trzaja oslobodih se svoga teškog, škripavog oklopa. Usko ogledalo na unutrašnjoj površini ormana odslikavalo je deo sobe. Uglom oka zapazih tamo neki pokret, skočih, ali to beše moja vlastita slika. Triko ispod skafandra bio je vlažan od znoja. Zbacih ga i odgurnuh orman. Odmače se, a u udubini iza njega blesnuše zidovi minijaturnog kupatila. Na podu ispod tuša ležala je velika, pljosnata kaseta. Unesoh je, ne bez napora, u sobu. Kad sam je spuštao na pod, poklopac odskoči kao na opruzi i ugledah pregrade ispunjene neobičnim eksponatima: puno iskarikiranih ili samo skiciranih u tamnom metalu oruđa, delom analognih s onim oruđima što su se nalazila u ormanima. Sva su bila neupotrebljiva, nedorađena, zaokrugljena, oštećena taljenjem, kao iznesena iz požara. Najčudnije je što su isti takav vid oštećenja imale na sebi čak i keramičke, što znači praktički netopljive, drške. Ni u jednoj laboratorijskoj peći ne bi se mogla postići temperatura neophodna za njihovo taljenje - sem valjda unutar atomskog udara. Iz džepa svoga obešenog skafandra izvadih mali zračni indikator, ali crna njuškica je ćutala kad je primakoh ovim ostacima. Imao sam na sebi samo kratke gaćice i mrežastu potkošulju. Jedno i drugo bacih na pod, kao prnje, i nag skočih pod tuš. Udar vode osetih kao olakšanje. Uvijao sam se pod pljuskom tvrdih, vrelih mlazova, trljao sam telo, frktao, sve nekako preterano, kao u želji da istresem, da izbacim iz sebe svu ovu mutnu nesigurnost, punu zaražljivih sumnji, nesigurnost koja je ispunjavala Stanicu. Pronađoh u ormanu lako trening-odelo, koje može da se nosi takođe i pod skafandrom, premestih u džepove svoju oskudnu imovinu; između listova beležnice osetih nešto tvrdo, bio je to ključ od moga zemaljskog stana, ko zna kako zapao tamo među listove, i sada sam ga neko vreme obrtao u prstima, ne znajući šta s njim da učinim. Najzad ga ostavih na sto. Pade mi na um da će mi, možda, zatrebati kakvo oružje. Univerzalni nožić svakako se nije mogao smatrati nekim oružjem, ali nisam imao ništa drugo, a nisam se još nalazio u takvom stanju duha da počnem traženje kakvog bacača zraka ili nečega sličnog. Sedoh na metalnu stoličicu nasred praznog prostora, podalje od svih stvari. Poželeh da budem sam. Sa zadovoljstvom utvrdih da imam još više od pola časa vremena; šta mogu, savesnost u poštovanju svih, nije važno da li važnih ili nevažnih obaveza - bila je u mojoj prirodi. Kazaljke na brojčaniku dvadesetčetvoročasovnog časovnika pokazivale su sedam časova. Sunce je zalazilo. Sedam po lokalnom vremenu bilo je dvadeset na brodu Prometej. Solaris se morao već smanjiti na Modarovim ekranima do razmera varnice i ničim se nije mogao razlikovati od zvezda. Šta je mogao ipak da me se tiče Prometej? Zatvorih oči. Vladala je potpuna tišina, ako se ne računa mjaukanje cevi koje se ponavljalo u pravilnim vremenskim razmacima. Voda je tiho cinkala u kupatilu, kapljući na porculan. Gabrijan je bio mrtav. Ako sam dobro razumeo što je govorio Snaut, od te smrti je prošlo jedva desetak časova. Šta su učinili s telom? Da li su ga sahranili? Istina, na ovoj planeti nije se to moglo učiniti. Duže vreme sam o tome ozbiljno razmišljao, kao da je sudbina umrloga bila nešto najvažnije, dok ne dođoh do zaključka da je besmisleno mozgati o tome. Ustadoh i počeh da stupam po dijagonali sobe, dodirujući vrhom stopala u neredu razbacane knjige, neku malu, praznu poljsku torbu; sagoh se i digoh je. Nije bila prazna. U njoj je bila flašica od tamnog stakla, tako laka kao da je bila od naduvanog papira. Pogledah kroz nju prema prozoru, na sumornu crvenu, prljavim maglama zadimljenu poslednju svetlost zapada. Šta se to događalo sa mnom? Zašto sam se bavio svim mogućim glupostima, kojekakvim nevažnim sitnicama što mi padahu u ruke? Zadrhtah, jer se upali svetlost. Naravno, delovala je fotoćelija, osetljiva prema sumraku koji se spuštao. Bio sam pun iščekivanja, napetost je rasla do te mere da najzad nisam želeo da imam iza sebe prazan prostor. Odlučih da se protiv toga borim. Primakoh stolicu policama. Izvukoh drugu knjigu stare monografije Hjua i Ojgla 'Istorija Solarisa', koju sam čak i previše dobro poznavao, i počeh da je prelistavam, naslonivši debeli, kruti hrbat na koleno.

2-7399
Solaris je otkriven gotovo sto godina pre moga rođenja. Planeta kruži oko dvaju sunaca - crvenog i plavog. Punih četrdeset godina nije joj se približio nijedan brod. U ono vreme Gamov-Šeplejeva teorija o nemogućnosti nastanka života na planetama dvojnih zvezda bila je smatrana za aksiom. Orbite takvih planeta neprestano se menjaju usled gravitacione igre kakva nastaje za vreme međusobnog kruženja dvaju sunaca jednog oko drugog. Nastajuće perturbacije na smenu grče i protežu orbitu planete, a klice života, čak i ako nastanu, podležu uništenju bilo usled prevelike žege, bilo usled ledene hladnoće. Te promene nastaju u periodima od nekoliko miliona godina, što znači - po astronomskoj ili biološkoj skali (jer evolucija zahteva stotine miliona, ako ne i milijardu godina) - u vrlo kratkim vremenskim razdobljima. Solaris je, prema prvobitnim računanjima, trebalo da se u toku petsto hiljada godina približi na razdaljinu polovine astronomske jedinice svome crvenom suncu, a posle daljih milion godina - da padne u njegov užareni ponor. Ali već posle dvadesetak godina došlo se do uverenja da staza Solarisa uopšte ne pokazuje očekivane promene, baš kao da je potpuno postojana, toliko postojana kao putanje planeta našeg sunčanog sistema. Ponovljena su, sada već s najvećom preciznošću, posmatranja i izračunavanja koja su potvrdila samo ono što je bilo poznato: da Solaris ima nestalnu orbitu. Od jedne od nekoliko stotina planeta - koje se otkrivaju iz godine u godinu i koje, beleškama od nekoliko redaka o elementima njihova kretanja, bivaju uvučene u velike statistike - Solaris je tada avanzovao u rang tela dostojnog naročite pažnje. Neke četiri godine posle ovog otkrića obletela ga je ekspedicija Otenskjolda koji je istraživao planetu iz Laokona i dvaju pomoćnih brodova koji su ga pratili. Ta ekspedicija je imala karakter provizornog, improvizovanog izviđanja, tim pre što nije bila kadra da aterira. Uvela je na polutarske i polarne orbite veći broj automatskih satelita-opservatora, čiji su glavni zadatak bila merenja gravitacionih potencijala. Sem toga, istražena je površina planete, gotovo u celini pokrivena okeanom i malobrojnim visoravnima što su se izdizale iznad nivoa okeana. Ukupna njihova površina manja je od površine Evrope, iako Solaris ima prečnik za dvadeset procenata veći od Zemljinog prečnika. Ti komadići stenovitog i pustinjskog kopna, raspoređeni nepravilno, nalaze se uglavnom na južnoj polulopti. Upoznat je takođe sastav atmosfere, lišene kiseonika, i izvršena su krajnje precizna merenja gustine planete, kao i albeda i drugih astronomskih elemenata. Kao što se očekivalo, nisu pronađeni nikakvi tragovi života ni na kopnu, niti su zapaženi u okeanu. Tokom daljih deset godina Solaris, koji se sada već nalazio u središtu pažnje svih opservatorija ovog regiona, pokazivao je začuđujuću tendenciju ka očuvanju svoje inače van svake sumnje nepostojane orbite. Kroz izvesno vreme izgledalo je da će izbiti skandal, jer je bilo pokušaja da se krivica zbog dobijenog rezultata posmatranja baci (u brizi za dobro nauke) bilo na neke ljude, bilo na računske mašine kojima su se služili. Nedostatak sredstava odložio je slanje prave solarske ekspedicije za dalje tri godine, sve do trenutka kada je Šanaan, kompletiravši ekipu, dobio od Instituta tri jedinice s tonažom C, kosmodromske klase. Godinu i po pre stizanja ekspedicije, koja je startovala iz oblasti alfe Vodolije, druga eksploraciona flota je po naredbi Instituta uvela automatski sateloid - Lunu 247, na solarsku orbitu. Taj sateloid, nakon tri uzastopne rekonstrukcije, obavljene desetak godina jedna nakon druge, radi do dana današnjeg. Podaci koje je prikupio konačno su potvrdili opažaj Otenskjoldove ekspedicije o aktivnom karakteru kretanja okeana. Šanaanov brod je ipak ostao na visokoj orbiti, a dva broda su pak, nakon uvodnih priprema, aterirala na stenoviti krajičak kopna, koji zauzima oko šeststo kvadratnih milja Solarisovog južnog pola. Radovi ekspedicije završeni su nakon osamnaest meseci, protekavši uspešno, izuzev jednog nesrećnog slučaja izazvanog pogrešnim delovanjem aparata. U jednom krilu naučne ekipe ipak je došlo do rascepa u dva zaraćena tabora. Predmet spora postao je okean. Na osnovu analiza zaključeno je da je on organska tvorevina (u ono vreme niko se još nije usuđivao da ga nazove živim). Ali dok su biolozi videli u njemu primitivno stvorenje - neku vrstu gigantskog jedinjenja, dakle nešto poput jedne, nakazne u svom rastu, tečne ćelije (ali nazivali su je 'predbiološkom formacijom'), koja je ceo globus okružila pihtijastim omotačem čija je dubina mestimično dostizala i nekoliko milja - astronomi i fizičari su tvrdili da to mora biti neobično visoko organizovana struktura koja po komplikovanosti građe prevazilazi zemaljske organizme, čim je kadra da na aktivni način utiče na oblikovanje planetarne orbite. Naime, na Solarisu nije otkriven nikakav drugi uzrok koji bi objašnjavao ponašanje Solarisa, a osim toga planetofizičari su otkrilli vezu između izvesnih procesa plazmatičkog okeana i lokalno merenog gravitacionog potencijala, koji se menjao u zavisnosti od okeanske 'promene materije'. Tako su, dakle, fizičari a ne biolozi izneli paradoksalnu formulaciju 'plazmatična mašina', podrazumevajući pod tim nazivom tvorevinu, po našem značenju možda i neorgansku, ali sposobnu da preduzima svrhovita dejstva - dodajmo odmah - u astronomskim razmerama. U ovom sporu koji je kao vir uvukao u sebe tokom nekoliko nedelja sve najistaknutije autoritete, Gamov-Šeplejeva doktrina je poljuljana prvi put nakon osamdeset godina. Izvesno vreme još je bilo pokušaja da se ona odbrani tvrđenjem da okean nema ničeg zajedničkog sa životom, da čak nije 'parabiološka' ili 'predbiološka' tvorevina, nego da je geološka formacija, svakako neobična, ali sposobna jedino za učvršćenje Solarisove orbite putem promene sile teže; pri tome su se pozivali na La Šateljeovo pravilo. Uprkos ovom konzervativizmu nastajale su hipoteze koje su glasile, kao, recimo, Čivita-Vitina hipoteza, jedna od bolje razrađenih, da je okean rezultat dijalektičkog razvitka: od svoga prvobitnog vida, od praokeana, rastvora hemijskih tela koja lenjo reaguju, ovaj okean je, eto, uspeo pod pritiskom uslova (to znači, zbog promena orbite koje su ugrožavale njegov opstanak), bez posredstva svih zemaljskih stepena razvoja, dakle, zaobišavši nastanak jednoćelijskih i višećelijskih tvorevina, zaobišavši biljnu i životinjsku evoluciju, bez rađanja nervnog sistema, mozga, da odmah preskoči u stadijum 'homeostatskog okeana'. Drugim rečima, nije se tokom stotina miliona godina prilagođavao okolini, da bi tek nakon tako ogromnog vremenskog raspona dao početak razumne rase, nego je svojom okolinom ovladao odmah. Bilo je to veoma originalno, samo što u daljem toku niko nije znao kako sirupasta pihtija može da stabilizuje orbitu nebeskog tela. Jer skoro sto godina bili su poznati uređaji koji stvaraju veštačka polja sila i gravitaciona polja - gravitori - ali niko nije mogao čak ni da zamisli kako takav rezultat, koji je - u gravitorima - proizvod komplikovanih nuklearnih reakcija i ogromnih temperatura, može da postigne bezoblična smola. U novinama, koje su u to vreme, na radoznalost čitalaca i na zgražanje naučnika, vrvile najnemogućnijim izmišljanjima o 'tajni Solarisa', nije nedostajalo i takvih tvrđenja da je planetarni okean... daleki rođak zemaljskih električnih jegulja.

3-6877
Kada je uspelo da se problem, barem u izvesnoj meri, reši, pokazalo se da je objašnjenje, kao što je kasnije često bivalo sa Solarisom, umesto jedne zagonetke podmetnulo drugu, možda još više začuđujuću od prethodne. Istraživanja su pokazala da okean uopšte ne deluje po principu naših gravitora (što bi, uostalom, bilo nemoguće), ali da je kadar da neposredno modeluje metriku prostora-vremena, što vodi između ostalog do odstupanja u merenju vremena na jednom istom Solarisovom podnevku. Tako dakle okean ne samo što je u izvesnom smislu znao, nego je čak bio kadar (što se o nama ne može reći) da iskoristi zaključke Ajnštajn-Bevijeve teorije. Kada je to izrečeno, izbila je u naučnom svetu jedna od najstrašnijih bura našeg stoleća. Najuvaženije teorije, opšte priznate za istinite, potpuno su se srušile, u naučnoj literaturi pojavili su se najjeretičkiji članci, a alternativa 'genijalni okean', ili 'gravitaciona pihtija' raspalila je sve duhove. Sve se to događalo dobrih nekoliko desetina godina pre mog rođenja. Kad sam išao u školu, Solaris je, zahvaljujući kasnije otkrivenim činjenicama, bio već od svih priznat za planetu obdarenu životom - jedino što ima samo jednog stanovnika... Drugi tom Hjuza i Ojgla, prema kome sam se još odnosio neodređeno, počinjao je od sistematike isto toliko originalno zamišljene koliko i zabavne. Klasifikaciona tablica je prikazivala redom: Tip - Politerija, Red - Sinkitialija, Klasa - Metamorfa. Potpuno kao da poznajemo bogzna koliko primeraka vrste, dok je u stvari još bio samo ovaj jedan primerak, doduše težak sedamsto biliona tona. Pod prstima su mi se nizali šareni dijagrami, šareni grafikoni, analize i spektralni prikazi, koji su demonstrirali tip i tempo osnovnog preobražaja i njegove hemijske reakcije. Što sam se više udubljivao u obimnu knjigu, tim više je na belim listovima bilo matematike; moglo se suditi da je naše znanje o ovom predstavniku klase Metamorfa, koji je ležao, obavijen mrakom četvoronedeljne noći, nekoliko stotina metara ispod čeličnog dna Stanice, potpuno. U stvari, još svi nisu bili saglasni ni u pogledu toga da li je u pitanju 'biće', a da i ne govorimo o tome može li on da bude nazvan razumnim okeanom. Ubacih s treskom debelu knjigu na njeno mesto i uzeh sledeću. Delila se na dva dela. Prvi deo bio je posvećen rezimeu eksperimentalnih protokola svih onih bezbrojnih poduhvata čiji je cilj bio uspostavljanje kontakta s okeanom. To uspostavljanje kontakta bilo je, kao što sam se dobro sećao, izvor bezbrojnih anegdota, šala i viceva za vreme mojih studija; srednjevekovna skolastika izgledala je kao blistavo jasno izlaganje očevidnosti u poređenju sa džunglom kakvu je izrodio ovaj problem. Drugi deo knjige od gotovo hiljadu trista strana, zauzimala je isključivo bibliografija predmeta. Originalna literatura sigurno se ne bi smestila u sobi u kojoj sam sedeo. Prvi pokušaji kontakta činjeni su posredstvom specijalnih elektronskih aparata, koji su transformisali impulse što su upućivani na obe strane. Okean je pri tom aktivno učestvovao u oblikovanju ovih aparata. Ali, sve se to događalo u potpunom mraku. Šta je značilo da je 'učestvovao'? Modifikovao je izvesne elemente uređaja koji su uranjani u njega, usled čega su se zapisivani ritmovi pražnjenja menjali, registrujući aparati su beležili mnoštvo signala, kao da su se dobijali delići nekih ogromnih delovanja više analize, ali šta je sve to značilo? Možda su to bili podaci o trenutnom stanju razdraživanja okeana? Možda impulsi koji uzrokuju nastajanje njegovih ogromnih tvorevina, negde na hiljade milja daleko od istraživača? Možda, prevedene na neuhvatljive elektronske konstrukte - odraze večitih istina toga okeana? Možda njegova umetnička dela? Ko je to mogao znati, čim se nije mogla dobiti dva puta ista reakcija na isti impuls? Čim je jednom prilikom u odgovor stizala čitava eksplozija impulsa, a drugi put - gluho ćutanje. Još se činilo da stojimo samo korak pred dešifrovanjem toga, neprestano povećavanog, mora zapisa; specijalno u tu svrhu građeni su elektronski mozgovi sa prerađivačkom informacionom snagom kakvu nije zahtevao nijedan problem do tada. I zaista, dobijeni su izvesni rezultati. Okean - izvor električnih, magnetskih, gravitacionih impulsa - kao da je govorio jezikom matematike; izvesne sekvencije njegovih strujnih pražnjenja bilo je moguće klasifikovati služeći se najapstraktnijim granama zemaljske analize, teorije skupova i pojavljvale su se tamo homologije struktura, poznatih iz one oblasti fizike koja se bavi razmatranjem uzajamnog odnosa materije i energije, ograničenih i neograničenih veličina, čestica i polja - i sve je to naučnike navodilo da poveruju kako imaju pred sobom misaonu nakazu, da je to neka vrsta milionokratno razraslog, plazmatičnog mora-mozga koje opasuje celu planetu, koje troši vreme u neviđenim po svom rasponu teoretskim razmišljanjima o suštini svih stvari, a sve ono što hvataju naši aparati predstavlja sićušne, slučajno uhvaćene deliće ovoga gigantskog monologa koji se vodi večito u dubinama i koji prerasta svaku mogućnost našeg poimanja. Toliko matematičari. Takve hipoteze jedni su određivali kao izraz omalovažavanja ljudskih mogućnosti, kao padanje na lice pred nečim što još ne razumemo, ali što se da razumeti kao vađenje iz groba stare doktrine 'ignoramus et ignorabimus' drugi su opet smatrali da su to štetna i jalova naklapanja, da se u tim hipotezama matematičara ispoljava mitologija našeg doba, koja u ogromnom mozgu - elektronskom ali plazmatičnom, svejedno - vidi najviši cilj postojanja - sumu bića. A drugi opet... ali istraživača i gledišta bilo je na legione. Šta je, uostalom, predstavljala celokupna mreža pokušaja 'uspostavljanja kontakta' u poređenju sa drugim granama solaristike, u kojima je specijalizacija toliko otišla napred, naročito u toku poslednjih dvadeset i pet godina, da solarist-kibernetičar gotovo da nije mogao da se sporazume sa solaristom-simetrijadologom. "Kako možete da se sporazumete s okeanom, ako niste više kadri da se sporazumete između sebe?" upitao je jednom u šali Fojbeke, koji je tada, u vreme mojih studija, bio direktor Instituta; u toj šali bilo je mnogo istine. Jer nije slučajno što je okean uvršten u klasu Metamorfa. Njegova talasava površina mogla je da daje početak međusobno najraznolikijim formama koje nisu ličile ni na šta zemaljsko, pri čemu je svrhovnost - adaptacijska, saznajna ili bilo kakva druga - ovih često silovitih plazmatičnih erupcija 'tvoraštva' bila potpuna zagonetka. Vraćajući na policu i ovaj drugi tom, tako težak da sam morao da ga pridržavam obema rukama, pomislio sam da je naše znanje o Solarisu, koje ispunjava cele biblioteke, beskorisni balast i tresetište fakata, i da se nalazimo na istom mestu na kome smo počeli da ga gomilamo pre sedamdeset osam godina, a u stvari je situacija bila daleko gora, pošto se ceo trud tih godina pokazao kao uzaludan.

4-7488
Ono što smo znali tačno, obuhvatalo je isključivo i samo negacije. Okean se nije služio mašanama, nije ih gradio, iako je prema nekim obračunima izgledao sposoban za to, jer je umnožavao delove nekih aparata uronjenih u njega, ali je to činio samo u prvoj i drugoj godini eksploracionih radova; posle je ignorisao sve probe, ponavljane sa benediktinskim strpljenjem, kao da je za naše uređaje i proizvode (a, proizlazilo bi, takođe i za nas...) izgubio svako interesovanje. Nije posedovao - nastavljam nabrajanje naših 'negativnih podataka' - nikakav nervni sistem niti ćelije, ni strukturu koja bi podsećala na belančevinastu; nije uvek reagovao na impulse, čak ni najsnažnije (tako je npr. potpuno 'ignorisao' katastrofu pomoćnog raketnog broda druge Gizeove ekspedicije, koji se svalio s visine od trista kilometara na površinu planete, uništavajući nuklearnom eksplozijom svojih atomskih pražnjenja plazmu u rasponu od jedne i po milje). Polako je u naučnim krugovima 'problem Solarisa' počinjao da zvuči kao 'izgubljeni problem', naročito u sferama naučne administracije Instituta, gde su se poslednjih godina počeli dizati glasovi koji su zahtevali prestanak davanja dotacija za dalja istraživanja. O potpunoj likvidaciji Stanice još se niko do sada nije usudio da govori; bilo bi to previše javno priznanje poraza. Uostalom, neki su u privatnim razgovorima govorili da sve što nam je potrebno jeste strategija što je moguće 'časnijeg' povlačenja iz 'afere Solaris'. Za mnoge je ipak, a naročito za mlade, ova 'afera' polako postajala nešto poput probnog kamena sopstvene vrednosti. "U osnovi stvari", govorili su, "reč je o ulogu većem no što je proučavanje solarijske civilizacije, jer se igra vodi za nas same, za granice ljudskog saznanja." Izvesno vreme popularno je bilo (vatreno proširivano putem dnevne štampe) gledište da je misaoni okean koji obavija ceo Solaris gigantski mozak koji prevazilazi našu civilizaciju za više miliona godina razvitka, da je to neka 'kosmička joga', mudrac, ovaploćeno sveznanje koje je već odavno shvatilo uzaludnost svake akcije i koje zato u odnosu prema nama zadržava kategorično ćutanje. Bila je to naprosto neistina, jer živi okean dejstvuje, i još kako - jedino što dejstvuje na osnovu predstava drugačijih od ljudskih, znači, ne gradi gradove ni mostove, ne pravi leteće mašine; takođe ne pokušava da savladava prostor ni da ga prekorači (u čemu su neki branioci čovekove prednosti po svaku cenu videli adut neocenjiv u našu korist), ali zato se bavi hiljadama preobražaja - 'ontološkom metamorfozom'; učenih termina zaista ne nedostaje na stranicama solarističkih dela! Pošto, s druge strane, čoveka koji se uporno udubljuje u čitanje svih mogućih solarijana obuzima neotklonjiv utisak da ima pred sobom odlomke intelektualnih konstrukcija, možda i genijalnih, ali izmešanih bez glave i repa s plodovima neke kompletne gluparije koja graniči s ludilom, nastala je kao antiteza koncepcije 'okeana-joge' misao o 'okeanu-debilu'. Te hipoteze izvukle su iz groba i oživele jedan od najstarijih filozofskih problema - odnos materije i duha, svesti. Bila je potrebna ne mala hrabrost da se prvi put - kao u Di Harta - okeanu pripiše posedovanje svesti. Taj problem, koji su metodolozi hitno proglasili metafizičkim, tinjao je na dnu gotovo svih diskusija i sporova. Da li je moguće mišljenje bez svesti? Ali da li se procesi koji nastaju u okeanu mogu nazvati mišljenjem? Da li je planina veoma veliki kamen? Da li je planeta veoma velika planina? Moguće je upotrebljavati te nazive, ali nova skala veličine uvodi na scenu nove pravilnosi i nove pojave. Taj problem je postao kvadratura kruga našeg vremena. Svaki samostalni mislilac trudio se da unese u riznicu solaristike svoj prilog; množile su se teorije koje su proglašavale da imamo pred sobom proizvod degeneracije, regresa, koji je nastupio posle minule faze 'intelektualnog sjaja' okeana, ili da je okean u samoj stvari neoplazma-gliom, koji je, rodivši se u okviru tela nekadašnjih stanovnika planete, proždrao sve njih i progutao ih, stapajući ostatke u oblik večito trajućeg, samopodmlađujućeg, natčeličnog elementa. Na beloj svetlosti neonskih sijalica, sličnoj zemaljskoj, skinuh sa stola aparate i knjige što behu na njemu i, raširivši na ploči od plastike kartu Solarisa, zagledah se u nju, oslanjajući se rukama o metalne obrube na ivicama. Živi okean imao je svoje plićake i dubine, a njegova ostrva, prekrivena nanosom minerala koji izvetravaju, svedočila su o tome da su nekada predstavljala njegovo dno - ili da je okean regulisao takođe i ovo izranjanje i ponovno propadanje na dno stenovitih formacija koje se nalaze u njegovoj utrobi? Bilo je to potpuno nejasno. Gledao sam na ogromne polukugle na mapi, obojene raznim tonovima ljubičastog i plavog, doživljavajući ne znam po koji već put u životu čuđenje isto onako potresno kao i ono prvo, koje sam doživeo kad sam kao dečak saznao u školi za postojanje Solarisa. Ne znam kako se desilo da mi se okolina zajedno sa tajnom o Gibarijanovoj smrti koju je želela da prikrije, da mi se čak i moja neizvesna budućnost odjednom učinila nevažnom, i nisam mislio ni o čemu, utonuvši u izučavanje ove mape koja plaši svakog čoveka. Pojedini pojasevi životvorine nosili su nazive po istraživačima koji su se posvetili njihovoj eksploraciji. Zagledao sam se u gliničasti masiv Teksala koji je plovio oko ekvatorijalnih arhipelaga, kad osetih nečiji pogled. Još sam stajao iznad karte, ali je više nisam video, bio sam kao paralizovan. Vrata su se nalazila ispred mene; bila su pritisnuta knjigama i ormanom pribijenim uz njih. To je neki automat - pomislih - iako nikakvog automata ranije nije bilo u sobi, a nije mogao ući neopaženo. Koža na vratu i plećima poče da me peče, osećanje teškog, nepomičnog pogleda postajalo je nepodnošljivo. Nisam bio svestan da se, uvlačeći glavu u ramena, sve jače oslanjam o sto, koji je polako počeo da se pomera po podu; taj pokret kao da me oslobodi. Naglo se okrenuh. Soba beše prazna. Preda mnom je, samo svojim crnilom zjapio veliki, polukružni prozor. Utisak nije slabio. Mrak je gledao u mene, bezobličan, ogroman, bez očiju, lišen granica. Mrak iza okna nije osvetljavala nijedna zvezda. Navukoh neprovidne zavese. Nisam bio na Stanici čak ni ceo čas, a već sam počeo da shvatam zbog čega su se u njoj dešavali slučajevi manije gonjenja. Povezah to nehotice sa Gibarijanovom smrću. Pošto sam ga poznavao, ranije sam mislio da ništa ne bi moglo da pomuti njegov duh. Prestadoh da budem uveren u to. Stadoh na sredinu sobe pored stola. Disanje mi se umiri, samo osetih kako znoj, koji mi je izbio na čelu, počinje da se hladi. O čemu sam ono pomislio maločas? Da - o automatima. Bilo je veoma čudno što nisam naišao ni na jedan automat ni u hodniku, ni u sobama. Gde se denuše svi? Jedini s kojim sam došao u dodir - na razdaljini - spadao je u mehaničku poslugu aerodroma. A drugi? Pogledah na sat. U stvari, trebalo je već da pođem k Snautu. Iziđoh. Hodnik su dosta slabo osvetljavala svetla koja su prolazila duž tavanice. Prođoh dvoja vrata, dok ne stigoh do onih na kojima beše Gibarijanovo ime. Dugo sam stajao pred njima. Stanicu je ispunjavala tišina. Uhvatih za kvaku. U stvari, uopšte nisam želeo da tamo uđem. Kvaka se pomeri, vrata se odmakoše za jedan col, nasta pukotina, za trenutak crna, a zatim se u sobi upali svetlost. Sada bi mogao da me ugleda svako ko bi prolazio hodnikom. Brzo koraknuh preko praga i zatvorih vrata za sobom, bešumno i čvrsto. Zatim se okrenuh.

5-7537
Stajao sam gotovo dodirujući vrata leđima. Bila je to soba veća od moje, takođe s panoramskim prozorom, koji je za tri četvrti bio zaklonjen zavesom sa sitnim plavim i rumenim cvetićima, zavesom koja nije spadala u inventar Stanice, nego je sigurno bila dovezena sa Zemlje. Duž zidova su bile poređane bibliotečke police i ormani, emajlirani veoma svetlozelenom bojom sa srebrnastim bleskom. Knjige iz ovih polica bile su u čitavim gomilama izbačene i razbacane po sobi, nagomilane između stolova i fotelja. Neposredno ispred mene zagrađivala su prozor dva samohodna stočića, oborena i delimično zarivena u gomile časopisa koji su ispali iz naprslih korica. Otvorene knjige, s listovima koji su se talasali, bile su polivene tečnostima iz porazbijanih retorti i flašica sa istrošenim zapušačima; ove retorte i flašice bile su dobrim delom od tako debelog stakla da od običnog pada na pod, čak i sa znatne visine, ne bi mogle da se rasprsnu. Pod prozorom je ležao izvaljen pisaći sto s razbijenom radnom lampom, koja je po potrebi mogla da se pomera; hoklica je ležala ispred stola, a dve njene noge zarile su se u poluotvorene ladice. Prava poplava listova, rukom ispisanih tabaka, papira - pokrivala je ceo pod. Poznavao sam Gibarijanov rukopis i sagoh se nad ove papire. Dižući izdvojene tabake zapazih kako moja ruka ne baca na njih pojedinačnu senku, kao do sada, nego dvostruku. Okrenuh se. Ružičasta zavesa je gorela, kao da beše zapaljena odozgo, oštrom linijom jake plave svetlosti, koja se naglo širila. Povukoh tkaninu u stranu - i oči mi zaseni užasni požar. Zauzimao je trećinu horizonta. Masa dugih, avetinjski razvučenih senki jurila je po udubinama talasa prema Stanici. Bilo je to rađanje sunca. U pojasu na kome se nalazila Stanica, posle jednočasovne noći na nebu se javljalo drugo, plavo sunce planete. Automatski prekidač ugasi svetla na tavanici kad se vratih razbacanim papirima. Naiđoh na opis ogleda planiranog pre tri nedelje - Gibarijan je nameravao da plazmu podvrgne dejstvu veoma tvrdih rendgenskih zraka. Iz napisanog shvatih da je tekst bio namenjen Sartorijusu, koji je trebalo da organizuje eksperiment - u rukama sam držao kopiju. Beli listovi papira počinjahu da me peku. Dan koji je osvajao bio je drugačiji od prethodnoga. Pod narandžastim nebom sunca što se hladilo, okean mastiljaste boje, sa krvavim odblescima, bio je skoro stalno pokriven prljavorumenom maglom, koja je stapala u jedno nebeski svod, oblake, talase - a sada je sve to nestalo. Čak i profiltrirana ružičastom tkaninom svetlost je buktala kao gorionik snažne kvarcne lampe. Opaljena koža mojih ruku postala je na ovoj svetlosti gotovo siva. Cela soba se izmenila, sve što je imalo crvenu nijansu, postalo je bronzano i pobledelo, dobivši boju jetre, dok su beli, zeleni i žuti predmeti postali po boji oštri, tako da je izgledalo kao da zrače svojom sopstvenom svetlošću. Žmirkajući, pogledah kroz pridignutu zavesu: nebo se preobrazilo u belo more vatre, pod kojim kao da je drhtao i cepteo tečan metal. Stisnuh oči, i u vidnom polju mi zaigraše crveni krugovi. Na konzoli umivaonika (čija je ivica bila razbijena) otkrih tamna stakla koja zaklanjaju gotovo polovinu lica, i stavih ih na oči. Prozorska zavesa sada je gorela kao plamen natrijuma. Čitao sam dalje, dižući listove s poda i ređajući ih na jedan od neprevrnutih stočića. Deo teksta je nedostajao. Naiđoh na zapisnike već sprovedenih eksperimenata. Iz njih saznadoh da je okean četiri dana bio podvrgnut zračenju, na tački koja se nalazila na hiljadu i četiri stotine milja severoistočno od sadašnjeg položaja. Sve to zajedno me je iznenadilo, pošto je upotreba rendgenskih zraka bila zabranjena konvencijom OUN, s obzirom na njihovo ubistveno dejstvo, i ja sam bio potpuno ubeđen da se niko nije obratio Zemlji sa zahtevom da mu se odobri dozvola za te eksperimente. U jednom trenutku, dižući glavu, ugledah u ogledalu odškrinutih vrata sopstveni lik, mrtvački belo lice s crnim staklima. Neverovatno je izgledala soba koja je gorela belinom i plavetnilom, ali nekoliko minuta kasnije začu se otegnuta škripa i spolja se navukoše na prozore hermetični kapci; soba se zamrači i upali se veštačka svetlost, sada neobično bleda. Jedino što je postajalo sve toplije, dok odmereni ton koji je dolazio od vodova za klimatizaciju ne poče da liči na otegnuto skičanje. Rashladni uređaji Stanice radili su svom snagom. No i pored toga, mrtva žega stalno se pojačavala. Začuh korake. Neko je prolazio kroz hodnik. U dva bešumna skoka nađoh se kraj vrata. Koraci usporiše i zamreše. Onaj što je išao, stajao je pred vratima. Kvaka se malo pokrete; bez razmišljanja čvrsto je zadržah sa svoje strane i ne dadoh da se pomeri. Pritisak se nije pojačavao, ali nije ni slabio. Onaj na drugoj strani vrata ponašao se isto tako bešumno, kao da beše iznenađen. Držali smo kvaku dosta dugo. Zatim mi odskoči u ruci - puštena polako, a slab šum posvedoči da onaj odlazi. Još neko vreme stajao sam osluškujući, ali je vladala tišina. Savih žurno učetvoro i stavih u džep Gibarijanove beleške. Priđoh polako ormanu i zavirih unutra - kombinezoni i odela behu zgužvani i gurnuti u jedan ugao, kao da neko tamo stajaše. Ispod gomile papira na podu virio je ugao koverta. Digoh ga. Bio je adresiran na moje ime. Naglo stisnuta grla pocepah koverat i moradoh se savladati da bih otvorio listić koji beše u njemu. Svojim pravilnim, veoma sitnim, ali čitkim rukopisom Gibarijan je napisao: Ann. Solar. Vol. 1. Aneks, takođe: Vot. Separat Mesendžera. O probl. F.; Ravincerov 'Mali apokrif'. To je bilo sve, ni reči više. Videlo se da je beleška pisana na brzinu. Da li je to bila neka važna vest? Kada ju je napisao? Pomislih da moram što pre poći u biblioteku. Ovaj aneks uz prvi solaristički godišnjak znao sam, to jest bilo mi je poznato da postoji, ali nikad ga nisam imao u ruci, jer je predstavljao čisto istorijsku vrednost. Međutim o nekom Ravinceru i o njegovom 'Malom apokrifu' nikad nisam bio čak ni čuo. Šta da radim? Zadocnio sam već četvrt časa. Još jednom, već kod vrata, obuhvatih pogledom celu sobu. Tek sada primetih, uspravno pričvršćen uz zid, krevet na rasklapanje, jer ga je zaklanjala razvijena karta Solarisa. Iza karte je nešto visilo. Bio je to džepni magnetofon u futroli. Izvadih aparat, futrolu obesih na staro mesto, a magnetofon tutnuh u džep. Pogledah na brojčanik - gotovo cela traka bila je snimljena. Ponovo zastah sekund kraj vrata, zatvorenih očiju, pažljivo osluškujući ne narušava li nešto tišinu napolju. Otvorih vrata, hodnik mi se učini kao crno ždrelo; setih se da skinem crna stakla i ugledah slabu svetlost duž tavanice. Zatvorih za sobom vrata i pođoh levo, prema radionici. Približavao sam se okrugloj prostoriji od koje su se račvali hodnici, poput starih žbica na točkovima, kad prolazeći pored nekog tesnog, sporednog prolaza što je vodio, čini mi se, u kupatila, ugledah veliku, nejasnu pojavu koja se gotovo stapala s polumrakom. Zastadoh kao ukopan. Iz dubine ovog ogranka išla je bez žurbe, patkastim hodom, ogromna crnkinja. Ugledah sjaj njenih beonjača i gotovo istovremeno začuh meko, boso tapkanje njenih stopala. Nije nosila ništa na sebi sem žutkasto-sjajne suknjice, koja kao da beše ispletena od slame. Imala je ogromne, otromboljene grudi, a crne ruke behu joj krupne kao noge normalnog čoveka; prošla je pored mene, čak i ne pogledavši na moju stranu - na razdaljini od jednog metra - i otišla dalje, njišući slonastim bedrima, slična onim stereotipnim statuama iz epohe kamenog doba kakve se ponekad viđaju u antropološkim muzejima.

6-7327
Hodnik je bio prazan. Vodio je najpre pravo, a zatim je skretao udesno. Nisam nikad bio na Stanici, ali šest sedmica sam proveo - u okviru uvodne pripreme - u njenoj tačnoj kopiji koja se nalazila u Institutu na Zemlji. Znao sam kud vodi stepenište sa aluminijumskim stepenicama. Biblioteka je bila neosvetljena. Pipajući nađoh prekidač. Kad pronađoh u kartoteci prvi tom solarijskog godišnjaka zajedno s aneksom, nakon pritiska dirke upali se crvena svetlost. Proverih u registratoru - knjiga se nalazila kod Gibarijana, slično kao i druga - onaj 'Mali apokrif'. Ugasih svetlost i vratih se dole. Bojao sam se da uđem u njegovu kabinu i pored koraka koje sam pre toga čuo. Mogla je da se vrati tamo. Neko vreme stajao sam pred vratima dok se, stežući vilice, ne savladah i ne uđoh. Osvetljena soba bila je prazna. Počeh da prebacujem knjige koje su ležale na podu kraj prozora; u jednom trenutku priđoh ormanu i zatvorih ga. Nisam mogao da gledam na ono prazno mesto među kombinezonima. Pod prozorom ne nađoh aneks. Prebacivao sam knjige sa gomile na gomilu, metodično knjigu po knjigu, dok stigavši do poslednje gomile koja se nalazila između kreveta i ormana ne nađoh onu koju sam tražio. Nadao sam se da ću naći u njoj neko uputstvo, i zaista - u spisku umena krila se zagonetka; crvenom olovkom bilo je zaokruženo ime koje mi ništa nije govorilo: Andre Berton. Pojavljivalo se na dvema stranicama. Zagledah najpre na ranijem mestu i saznadoh da je Berton bio rezervni pilot Šenaanova broda. Sledeći spomen o njemu nalazio se preko sto strana dalje. Neposredno nakon pristajanja ekspedicija je postupala s najvećom opreznošću, ali kada se posle šesnaest dana pokazalo da plazmatični okean ne samo što ne pokazuje nikakve znake agresivnosti, nego se i povlači pred svakim predmetom koji se približava njegovoj površini i, koliko god može, izbegava neposredni kontakt s aparatima ili ljudima, Šenaan i njegov zamenik Timolis ukinuli su deo strogosti u postupanju, diktiranih opreznošću, jer su previše otežavale i usporavale obavljanje poslova. Ekspedicija je tada razbijena u male grupe od po dva ili tri lica, koje su obavljale letove iznad okeana često duge i po nekoliko stotina milja; bacači, ranije upotrebljavani kao zaklon koji razdvaja od terena radova, smešteni su u Bazu. Prva četiri dana nakon ove promene metodike protekla su bez ikakvih slučajeva, ako se ne računaju povremena oštećenja kiseoničke aparature skafandara, jer su se ispusni ventili pokazali osetljivi na korozivno dejstvo otrovne atmosfere. S tim u vezi trebalo ih je gotovo svakodnevno zamenjivati novim. Petoga dana, ili dvadeset i prvog dana računajući od momenta pristajanja, dva istraživača, Karuči i Fehner (prvi je bio radiobiolog, a drugi fizičar) izvršili su eksploracioni let nad okeanom u malom dvosednom aeromobilu. Nije to bilo leteće vozilo, nego glisander koji se kreće na jastuku od zgusnutog vazduha. Kada se posle šest časova nisu vratili, Timolis, koji je upravljao Bazom u Šenaanovom odsustvu, objavi alarm i posla sve ljude koje je imao pri ruci u potragu. Kobnim sticajem okolnosti radio-veza se prekinula toga dana, otprilike sat nakon polaska eksploracionih grupa; uzrok je bila velika mrlja crvenog sunca, koja je slala jako korpuskularno zračenje u gornje slojeve atmosfere. Delovali su jedino aparati sa ultrakratkim talasima, koji su omogućavali sporazumevanje na razdaljini do dvadeset i nekoliko milja. Da zlo bude veće, pred sunčev zalazak magla se zgusnula i traženje je moralo da se prekine. Već kada su se spasilačke grupe vraćale u Bazu, jedna je otkrila aeromobil na udaljenosti jedva osamdeset milja od obale. Motor je radio i mašina, neoštećena, dizala se iznad talasa. U providnoj kabini nalazio se samo jedan polupriseban čovek - Karuči. Aeromobil je doveden do Baze, a Karuči je podvrgnut lekarskoj nezi; još iste večeni vratila mu se svest. O Fehnerovoj sudbini nije ništa mogao da kaže. Pamtio je samo da je u vreme kada su već nameravali da se vrate, počeo da oseća gušenje. Ispusni ventil njegovog aparata počeo je da se koči i u skafandar je pri svakom udisaju prodirala nevelika količina otrovnih gasova. Trudeći se da popravi njegov aparat, Fehner je morao da otkopča pojaseve i da ustane. To je bilo poslednje čega se Karuči sećao. Pretpostavlja se da su se događaji odvijali sledećim tokom (po oceni stručnjaka): popravljajući Karučijev aparat Fehner je otvorio krov kabine, verovatno zato što pod niskom kupolom nije mogao slobodno da se kreće. Bilo je to dopustivo, jer kabina takvih mašina nije hermetična i predstavlja jedino zaštitu od atmosferskih taloga i vetra. Za vreme tih manipulacija mora da se pokvario Fehnerov aparat za kiseonak i Fehner se, ošamućen, popeo gore, izišao kroz otvor kupole na haubu mašine i pao u okean. Takva je istorija prve žrtve okeana. Traženje tela - u skafandru bi moralo da pluta na talasima - ostalo je bez ikakvog rezultata. Uostalom, telo je možda i plivalo: tačno pretraživanje hiljade kvadratnih milja okeana, gotovo stalno prekrivenog nanosima magle, ustalasane pustinje - prekoračivalo je mogućnosti ekspedicije. Do sumraka - vraćam se prethodnim događajima - vratili su se svi spasilački aparati, izuzev velikog, teretnog helikoptera na kome je poleteo Berton. Pojavio se iznad Baze gotovo ceo sat posle spuštanja mraka, kada su se već ozbiljno za njega plašili. Nalazio se u stanju nervnog šoka; izišao je iz aparata bez tuđe pomoći, ali samo zato da bi se bacio u bekstvo; kad su ga zadržali, vikao je i plakao; bilo je to krajnje začuđujuće za čoveka koji je imao za sobom sedamnaest godina kosmičkog letenja, i to često u najtežim uslovima. Lekari su pretpostavili da je i Berton pod dejstvom otrova. Posle dva dana Berton, koji čak i pošto se vratio u prividnu ravnotežu, nije hteo ni za trenutak da napusti unutrašnjost glavne ekspedicione rakete, pa čak ni da priđe prozoru s koga se otvarao pogled na okean, izjavio je da želi da podnese izveštaj o svome letu. Nastojao je da mu se to dozvoli, izjavljujući da je njegov izveštaj veoma važan. Pošto je proučen od strane saveta ekspedicije, ovaj izveštaj je proglašen bolesnim proizvodom mozga zatrovanog atmosferskim gasovima i kao takav dodat je ne istoriji ekspedicije, nego istoriji Bertonove bolesti, na čemu se cela stvar završila. Toliko je govorio aneks. Zaključio sam da je suštinu problema predstavljao, naravno, sam Bertonov raport - ono što je ovog iskusnog pilota dalekih letova dovelo do nervnog sloma. Po drugi put počeh da prelistavam knjige, ali ne uspeh da pronađem 'Mali apokrif'. Bio sam sve umorniji, te odložih dalja traženja za sutra i napustih kabinu. Prolazeći pored aluminijumskih stepenica, opazih na njima senke svetlosti koja je padala odozgo. Znači, Sartorijus i u to doba noći još radi! Pomislih da moram da ga vidim. Gore je bilo nešto toplije. U širokom, niskom hodniku osećao se slab vetrić. Listići hartije ludo su treperili nad ventilacionim izlazima. Vrata glavne laboratorije bila su načinjena od debele ploče hrapavog stakla, oivičene metalnim okvirom. Iznutra je staklo bilo zaklonjeno nečim crnim; svetlost je dopirala samo kroz uske prozore ispod tavanice. Pritisnuh polugu. Kao što sam se i nadao, vrata se ne pomakoše. Unutra je vladala tišina, s vremena na vreme začuo bi se slab pisak, kao da dolazi od gasnog plamena. Pokucah - nikakvog odgovora.

Dron

Забил все тексты, кроме русских 1-6. Они ещё не проверены? В некоторых английских встречается буква "o" с двумя точками сверху. Её наверное надо заменить на обычную "o"?

Марусяк Валерий · major Зарегистрирован: 11.08.2008 Сообщения: 905

Русские тексты 1-6 отредактированы.
_________________
http://mars-tt.net - тренажер.

Gem

Dron

Английские тексты можно этим скриптом проверять:

http://urikor.net/cup/checkTextEn.html

Забил русские 1-6 и поправил английские (в базе, не тут).

Crossley

7497

It was morning, and the new sun sparkled gold across the ripples of a gentle sea. A mile from shore a fishing boat chummed the water. And the word for Breakfast Flock flashed through the air, till a crowd of a thousand seagulls came to dodge and fight for bits of food. It was another busy day beginning. But way off alone, out by himself beyond boat and shore, Jonathan Livingston Seagull was practicing. A hundred feet in the sky he lowered his webbed feet, lifted his beak, and strained to hold a painful hard twisting curve through his wings. The curve meant that he would fly slowly, and now he slowed until the wind was a whisper in his face, until the ocean stood still beneath him. He narrowed his eyes in fierce concentration, held his breath, forced one... single... more... inch... of... curve... Then his feathers ruffled, he stalled and fell. Seagulls, as you know, never falter, never stall. To stall in the air is for them disgrace and it is dishonor. But Jonathan Livingston Seagull, unashamed, stretching his wings again in that trembling hard curve-slowing, slowing, and stalling once more-was no ordinary bird. Most gulls don't bother to learn more than the simplest facts of flight-how to get from shore to food and back again. For most gulls, it is not flying that matters, but eating. For this gull, though, it was not eating that mattered, but flight. More than anything else. Jonathan Livingston Seagull loved to fly. This kind of thinking, he found, is not the way to make one's self popular with other birds. Even his parents were dismayed as Jonathan spent whole days alone, making hundreds of low-level glides, experimenting. He didn't know why, for instance, but when he flew at altitudes less than half his wingspan above the water, he could stay in the air longer, with less effort. His glides ended not with the usual feet-down splash into the sea, but with a long flat wake as he touched the surface with his feet tightly streamlined against his body. When he began sliding in to feet-up landings on the beach, then pacing the length of his slide in the sand, his parents were very much dismayed indeed. "Why, Jon, why?" his mother asked. "Why is it so hard to be like the rest of the flock, Jon? Why can't you leave low flying to the pelicans, the albatross? Why don't you eat? Son, you're bone and feathers!" "I don't mind being bone and feathers mom. I just want to know what I can do in the air and what I can't, that's all. I just want to know." "See here Jonathan" said his father not unkindly. "Winter isn't far away. Boats will be few and the surface fish will be swimming deep. If you must study, then study food, and how to get it. This flying business is all very well, but you can't eat a glide, you know. Don't you forget that the reason you fly is to eat." Jonathan nodded obediently. For the next few days he tried to behave like the other gulls; he really tried, screeching and fighting with the flock around the piers and fishing boats, diving on scraps of fish and bread. But he couldn't make it work. It's all so pointless, he thought, deliberately dropping a hard-won anchovy to a hungry old gull chasing him. I could be spending all this time learning to fly. There's so much to learn! It wasn't long before Jonathan Gull was off by himself again, far out at sea, hungry, happy, learning. The subject was speed, and in a week's practice he learned more about speed than the fastest gull alive. From a thousand feet, flapping his wings as hard as he could, he pushed over into a blazing steep dive toward the waves, and learned why seagulls don't make blazing steep power-dives. In just six seconds he was moving seventy miles per hour, the speed at which one's wing goes unstable on the upstroke. Time after time it happened. Careful as he was, working at the very peak of his ability, he lost control at high speed. Climb to a thousand feet. Full power straight ahead first, then push over, flapping, to a vertical dive. Then, every time, his left wing stalled on an upstroke, he'd roll violently left, stall his right wing recovering, and flick like fire into a wild tumbling spin to the right. He couldn't be careful enough on that upstroke. Ten times he tried, and all ten times, as he passed through seventy miles per hour, he burst into a churning mass of feathers, out of control, crashing down into the water. The key, he thought at last, dripping wet, must be to hold the wings still at high speeds-to flap up to fifty and then hold the wings still. From two thousand feet he tried again, rolling into his dive, beak straight down, wings full out and stable from the moment he passed fifty miles per hour. It took tremendous strength, but it worked. In ten seconds he had blurred through ninety miles per hour. Jonathan had set a world speed record for seagulls! But victory was short-lived. The instant he began his pullout, the instant he changed the angle of his wings, he snapped into that same terrible uncontrolled disaster, and at ninety miles per hour it hit him like dynamite. Jonathan Seagull exploded in midair and smashed down into a brick-hard sea. When he came to, it was well after dark, and he floated in moonlight on the surface of the ocean. His wings were ragged bars of lead, but the weight of failure was even heavier on his back. He wished, feebly, that the weight could be just enough to drug him gently down to the bottom, and end it all. As he sank low in the water, a strange hollow voice sounded within him. There's no way around it. I am a seagull. I am limited by my nature. If I were meant to learn so much about flying, I'd have charts for brains. If I were meant to fly at speed, I'd have a falcon's short wings, and live on mice instead of fish. My father was right. I must forget this foolishness. I must fly home to the Flock and be content as I am, as a poor limited seagull. The voice faded, and Jonathan agreed. The place for a seagull at night is on shore, and from this moment forth, he vowed, he would be a normal gull. It would make everyone happier. He pushed wearily away from the dark water and flew toward the land, grateful for what he had learned about work-saving low-altitude flying. But no, he thought. I am done with the way I was, I am done with everything I learned. I am a seagull like every other seagull, and I will fly like one. So he climbed painfully to a hundred feet and flapped his wings harder, pressing for shore. He felt better for his decision to be just another one of the Flock. There would be no ties now to the force that had driven him to learn, there would be no more challenge and no more failure. And it was pretty, just to stop thinking, and fly through the dark, toward the lights above the beach. Dark! The hollow voice cracked in alarm. Seagulls never fly in the dark! Jonathan was not alert to listen. It's pretty, he thought. The moon and the lights twinkling on the water, throwing out little beacon-trails through the night, and all so peaceful and still... Get down! Seagulls never fly in the dark! If you were meant to fly in the dark, you'd have the eyes of an owl! You'd have charts for brains! You'd have a falcon's short wings! There in the night, a hundred feet in the air, Jonathan Livingston Seagull-blinked. His pain, his resolutions, vanished. Short wings. A falcon's short wings! That's the answer! What a fool I've been! All I need is a tiny little wing, all I need is to fold most of my wings and fly on just the tips alone! Short wings!
_________________

Gem

Украинский язык

1-7359
У тунелі коридора нікого не було. Я мить постояв перед зачиненими дверима, наслухаючи. Стіни, мабуть, були досить тонкі, бо ззовні доносилося завивання вітру. На дверях трохи навскоси висів прямокутний шматок пластику, на якому було написано олівцем: "Людина". Я дивився на ті нерозбірливі карлючки, і мені раптом захотілося вернутись до Снаута, але я зрозумів, що це неможливо. Його безглузде застереження все ще лунало мені в вухах. Я обвернувся і враз відчув, який нестерпно важкий став на мені скафандр. Навколо панувала тиша, та мене не полишало відчуття, що за мною хтось спостерігає. Я вернувся до круглого приміщення з п'ятьма дверима. На трьох із них висіли таблички: "Д-р Гібарян", "Д-р Снаут", "Д-р Сарторіус". На четвертих дверях таблички не було. Трохи повагавшись, я легенько натиснув ручку і повільно прочинив двері. Коли вони почали прохилятися, мені раптом здалося, більше того, я був майже певен, що там хтось є. Я ввійшов досередини. Ні душі. Такий самий, тільки трохи менший, опуклий ілюмінатор дивився на Океан. Тут, під сонцем, його хвилі мінилися масним полиском, немовби на них розлилася червоняста олива. Пурпуровий відблиск затопив усю кімнату, схожу на корабельну каюту. З одного боку стояли полиці з книжками, між якими було вертикально прикріплено до стіни змонтоване на карданах ліжко, з другого - безліч шафок; між ними в нікельованих рамках висіли знімки планети з космосу; в металевих захватах стояли пробірки й колби, заткнуті ватою; під ілюмінатором, захаращуючи прохід, тяглися два ряди білих емальованих ящиків. Кришки на деяких з них були відкинуті, відкриваючи вміст ящиків, повних інструментів і пластикових шлангів; у двох кутках - крани, витяжна шафа, морозильні установки, просто на підлозі - мікроскоп, бо на великому заставленому столі під ілюмінатором його вже ніде було примостити. Обернувшись, я помітив біля самісіньких дверей шафу, що сягала аж стелі. Дверцята в ній були прочинені, і я побачив там комбінезони, робочі й захисні халати; на полицях лежала білизна, антирадіаційні чоботи, між халявами яких поблискували алюмінієві балони для портативних кисневих апаратів. Два апарати разом з масками висіли на бильці піднятого ліжка. Тут, як і скрізь, панувало безладдя, хоч видно було, що хтось, хай і недбало й хапливо, але все-таки прибирав. Потягнувши носом, я відчув слабкий запах хімічних реактивів і чогось ядучого. Невже хлор? Я мимохіть пошукав очима під стелею в кутках вентиляційні решітки. Приклеєні до їхніх рамок смужки паперу легенько ворушилися,- отже, компресори працюють, підтримуючи нормальну циркуляцію повітря. Я переніс книжки, апарати й інструменти з двох стільців у кутки, абияк порозпихавши їх, щоб звільнити бодай трохи місця довкола ліжка, між шафою і полицями. Потім підтяг вішалку, щоб повісити на ній скафандр, і вже хотів був розстебнути замки-блискавки, але раптом опустив руки. Я ніяк не міг відважитися зняти з себе скафандр - мені здавалося, що без нього я стану зовсім беззахисним. Я ще раз обвів усе довкола поглядом, перевірив, чи щільно зачинено двері; як виявилося, в них не було замка, і я, трохи повагавшись, підпер їх двома важенними ящиками. Отак забарикадувавшись, я миттю зняв скафандр і здихався своєї важкої, рипучої оболонки. У вузькому дзеркалі на внутрішній стінці шафи відбивалася частина кімнати. Краєм ока я раптом помітив там якийсь рух і підхопився з місця, але відразу ж зрозумів, що то моє власне відображення. Мій трикотажний костюм під скафандром весь просяк потом, тож довелося скинути і його. Потім я відсунув шафу. В ніші за нею блиснули стіни малесенької душової. Там, під самісіньким душем, на підлозі лежала чимала пласка коробка. Я насилу підняв її, щоб занести до кімнати. Коли ставив її на підлогу, кришка, мов на пружині, зненацька відскочила, і я побачив відділення, заповнені якимись чудернацькими речами - спотвореними, грубими подобами інструментів з темного металу, трохи схожими на ті, якими було напхано шафки. Деформовані, викривлені, оплавлені, наче з пожарища, вони вже ні на що не годилися. Та найбільше вражало те, що такі самі сліди пошкодження були й на керамітових, тобто практично неплавких ручках. У жодній лабораторній печі не можна було досягти температури, при якій вони плавляться,- хіба що в атомному реакторі. З кишені свого скафандра я вийняв портативний індикатор випромінювання, підніс до цих дивовижних інструментів, але його чорний циліндр мовчав. На мені були лише плавки й майка. Я скинув їх на підлогу, мов якийсь непотріб, і став під душ. Вода відразу ж принесла мені полегкість. Я вигинався під її пружними, гарячими струменями, масував тіло, пирскав - мився так старанно, немовби хотів змити з себе цю страшну, підозрілу непевність, яка виповнила всю станцію. У шафі я знайшов легкий тренувальний костюм, який звичайно надягають під скафандр. Перекладаючи в його кишені весь свій убогий скарб, між сторінками записника я намацав щось тверде. Як виявилося, це був ключ від моєї земної квартири. Я й уявлення не мав, як він туди потрапив, якусь мить нерішуче повертів його в пальцях, а тоді поклав на стіл. Універсальний складаний ножик навів на думку, що мені, можливо, знадобиться якась зброя. Але він для цього, звісно, не годився. Втім, нічого іншого в мене не було, а до такого душевного стану, щоб шукати випромінювач чи щось подібне, я ще не дійшов. Я всівся на металевому стільчику, який стояв посеред вільного простору, віддалік від усіх речей. Мені хотілося побути на самоті. Я тішився, що в мене є ще більш як півгодини часу; нічого не вдієш - я від природи був педантичний і пунктуальний буквально у всьому, навіть у дрібницях. Стрілки на двадцятичотирьохгодинному циферблаті мого наручного годинника показували сьому. Сонце сідало. Сім годин за місцевим часом - отже, двадцять на борту "Прометея". На Моддардових екранах планета Соляріс, мабуть, уже зменшилася до розмірів іскорки й нічим не відрізнялася від зірок. Та що мені було тепер до "Прометея"? Я заплющив очі. Довкола панувала глибока тиша, яку порушували тільки розмірене нявчання труб та глухе капотіння води на кахель у душовій. Отже, Гібарян мертвий. Якщо я правильно зрозумів Снаута, то його смерть настала всього кілька годин тому. Що зробили з його тілом? Поховали? Але ж тут, на цій планеті, цього зробити не можна. Я досить довго розмірковував над цим, немовби доля мертвого була для мене тепер найголовніше, а потім, зрозумівши безглуздість таких думок, підвівся й почав ходити з кутка в куток, раз по раз зачіпаючись носаками за розкидані на підлозі книжки; спіткнувшись об щось, я нахилився й побачив невеличкий планшет, що видався мені порожнім. Я підняв його. В планшеті щось лежало. Відкривши його, я витяг пляшку з темного скла. Вона була легка, неначе з паперу. Я подивився крізь неї на темно-червоний, затягнутий брудною імлою захід сонця. Що це зі мною діється? Чому я звертаю увагу на всілякі дурниці, на зовсім незначні дрібниці, які попадаються мені на очі? І раптом я здригнувся від сліпучого світла. Мабуть, спрацював фотоелемент - кімнату вже оповивали сутінки. Я був сповнений чекання, моє напруження дедалі зростало, а порожнеча, яку я відчував за спиною, ставала просто нестерпною. Щоб перебороти це почуття, я присунув стілець до книжкових полиць, узяв добре знаний мені другий том старої монографії Х'юза й Ейгеля "Історія планети Соляріс" і почав гортати його, поклавши на коліна товстий, цупкий корінець.

2-7264
Соляріс було відкрито майже за сто років до мого народження. Планета обертається довкола двох сонць - червоного й голубого. Понад сорок років до неї не наближався жоден космічний корабель. У ті часи теорія Гемоу-Шеплі про неможливість виникнення життя на планетах подвійних зірок вважалася аксіомою. Орбіти таких планет безперервно змінюються внаслідок гравітаційних збурень, спричинених взаємним обертанням двох сонць. Пертурбації, які виникають при цьому, поперемінно скорочують і розтягують орбіту планети, і зародки життя, якщо вони й з'являються, знищує то пал випромінювання; то крижаний холод. Зміни ці відбуваються протягом мільйонів років, тобто в астрономічному чи біологічному масштабі за дуже короткий час, бо еволюція потребує сотень мільйонів, а то й мільярдів років. Соляріс, за попередніми обчисленнями, повинен протягом п'ятисот тисяч років наблизитися на відстань, яка дорівнює половині парсека, до свого червоного сонця, а ще через мільйон років - упасти в його розпечену безодню. Та вже через десять з лишком років учені пересвідчилися, що орбіта планети не зазнає очікуваних змін, а така ж постійна, як і орбіти планет нашої Сонячної системи. Ще раз проведені - цього разу з максимальною точністю - спостереження і обчислення тільки підтвердили те, в чому вже всі були певні: Соляріс має постійну орбіту. Отож Соляріс, що досі був однією з кількох сотень. планет, які щороку відкривають учені і яким у великих статистичних таблицях відводиться кілька рядків - основні характеристики їхнього руху - тепер перейшов у ранг небесного тіла, котре заслуговує на особливу увагу. Через чотири роки після цього відкриття Соляріс облетіла експедиція Оттеншельда, який вивчав його з борту "Лаокоона" та двох допоміжних космічних кораблів. Ця експедиція мала характер попередньої розвідки, тим більше, що висадитися на планету вона не могла. Вчені тільки вивели на екваторіальні й полярні орбіти велику кількість автоматичних супутників-спостерігачів, які мали заміряти гравітаційні потенціали. Досліджувалася й поверхня планети, майже цілком покрита Океаном, над рівнем якого підносяться тільки нечисленні плоскогір'я. Як виявилося, їхня загальна площа менша за територію Європи, хоч діаметр Соляріса на двадцять процентів більший за земний. Ці безладно розкидані клаптики скелястої й пустельної суші зосереджені переважно в південній півкулі. Було вивчено також склад атмосфери, позбавленої кисню, і проведено надзвичайно точні заміри щільності планети, її альбедо та інших астрономічних характеристик. Як і сподівалися, жодних ознак життя не було виявлено ні на острівцях суші, ні в Океані. Протягом наступних десятьох років Соляріс, який тепер уже перебував у центрі уваги всіх спостерігачів цього космічного обширу, демонстрував дивовижну "тенденцію до зберігання своєї, поза всяким сумнівом, гравітаційно нестабільної орбіти. На якийсь час навіть запахло скандалом, бо провину за наслідки спостережень (дбаючи про благо науки) намагалися перекласти то на окремих осіб, то на обчислювальні машини, якими ці особи користувалися. Через брак коштів спорядження спеціальної експедиції на Соляріс затрималося ще на три роки, аж до того часу, коли Шенаган, який укомплектував екіпаж, одержав від Інституту три кораблі тоннажу "С" космодромного класу. За півтора року до прибуття на планету експедиції, яка стартувала в районі Альфи Водолія, другий дослідницький флот за дорученням Інституту вивів на довколасолярійську орбіту автоматичний сателоїд - Місяць-247, що працює й досі, правда, після трьох чергових реконструкцій, кожну з яких проведено через десятки років. Дані, які він зібрав, остаточно підтвердили висновки експедиції Оттеншельда про активний характер руху Океану. Один корабель Шенагана залишився на високій орбіті, а два інших після попередньої підготовки сіли на скелястому клаптику суші площею близько шестисот квадратних миль, у районі південного полюса планети. Експедиція, яка працювала тут вісімнадцять місяців, загалом пройшла успішно, якщо не зважати на один нещасний випадок, викликаний несправністю апаратури. Проте вчені, які входили до складу експедиції, розкололися на два протилежні табори. Предметом їхньої суперечки став Океан. На підставі аналізів учені одностайно визнавали його органічним утворенням (назвати його живим тоді ще ніхто не наважувався). Та якщо біологи вбачали в ньому досить примітивне утворення, щось на зразок велетенського скупчення, тобто однієї рідкої клітини, яка, потворно розрісшись (вони називали її "добіологічною формацією"), оточила всю планету драглистою оболонкою, що подекуди сягала кількох миль у глибочінь, то астрономи й фізики стверджували, буцім це надзвичайно високоорганізована структура, яка за складністю своєї будови, можливо, переважає навіть земні організми, якщо вона здатна активно впливати на формування планетної орбіти. Бо жодної іншої причини, яка пояснювала б поведінку Соляріса, їм не вдалося відкрити, більше того, планетофізики виявили зв'язок між певними процесами в плазматичному Океані і місцевим гравітаційним потенціалом, який змінювався залежно від океанічного "обміну речовин". Таким чином, фізики, а не біологи запропонували парадоксальне формування - "плазматична машина", маючи на увазі утворення, в нашому розумінні, може, й не живе, однак здатне до цілеспрямованих дій, додамо відразу - в астрономічному масштабі. У цій дискусії, яка, наче вир, затягла в себе протягом кількох тижнів усі найвидатніші авторитети, вперше за вісімдесят років похитнулася доктрина Гемоу-Шеплі. Якийсь час дехто ще намагався її захистити, стверджуючи, начебто Океан не має нічого спільного з живим організмом, що це навіть не "поза" - чи "добіологічне" утворення, а всього-на-всього геологічна формація, хоч і незвичайна, бо здатна тільки стабілізувати орбіту Соляріса, змінюючи сили тяжіння; при цьому посилалися на закон Ле Шательє. На противагу цій консервативній думці з'явилися інші гіпотези, які проголошували (наприклад, одна з найдосконаліших - гіпотеза Чівіта-Вітти), що Океан - результат діалектичного розвитку: від свого первісного стану, від Праокеану - розчину хімічних речовин, які слабо реагують - він зумів під впливом зовнішніх умов (тобто змін планетної орбіти, які загрожували його існуванню), минаючи всі земні щаблі розвитку, минаючи виникнення одно- й багатоклітинних організмів, рослинну й тваринну еволюцію, утворення нервової системи й мозку, зробити різкий стрибок до стадії "гомеостатичного океану". Інакше кажучи, він не пристосовувався, як земні організми, протягом сотень мільйонів років, до навколишнього середовища, щоб тільки після такого тривалого часу дати початок розумним істотам, а зразу ж сам запанував над своїм середовищем. Це було дуже оригінально, а проте й досі ніхто не розумів, як драглиста маса може стабілізувати орбіту небесного тіла. І хоч уже майже ціле століття були відомі пристрої, які створюють штучні силові й гравітаційні поля - гравітатори, важко було навіть уявити, як саме аморфний кисіль може зробити те, що в гравітаторах досягалося за допомогою складних ядерних реакцій та величезних температур. У газетах, які тоді писали про "таємниці Соляріса", потішаючи читачів і викликаючи обурення у вчених наївними вигадками, траплялися навіть твердження, буцім планетарний Океан - далекий родич земних електричних вугрів...

3-6624
Та коли одну проблему вдавалося якоюсь мірою розв'язати, на її місці,- як це згодом не раз бувало з планетою Соляріс,- поставала інша, ще неймовірніша. Дослідження показали, що Океан діє зовсім не за принципом наших гравітаторів (зрештою, це було б і неможливо), а здатен безпосередньо моделювати метрику часу - простору, що, до речі, призводить до відхилень при вимірюванні часу на одному й тому самому меридіані планети. Отже, Океан у певному розумінні не тільки знав теорію Ейнштейна - Бові, але й міг використовувати її висновки (чого не можна сказати про нас). У науковому світі це відкриття викликало справжню бурю, чи не найсильнішу в нашому столітті. Всіма визнані непохитні теорії розсипалися на порох, у науковій літературі з'явилися досить-таки єретичні статті, а альтернатива "геніальний Океан" чи "гравітаційні драглі" розпалила уми. Усе це відбувалося десь за півтора десятка років до мого народження. Коли я ходив до школи, Соляріс,- на підставі встановлених на той час фактів, - було вже повсюдно визнано планетою, на якій є життя, але яку населяє тільки один мешканець. Другий том Х'юза і Ейгеля, який я гортав майже машинально, починався з систематики, такої ж оригінальної, як і кумедної. Класифікаційна таблиця рекомендувала по черзі: тип - політерія, порядок - одноклітинні, клас - метаморфні. Немовби нам було відомо хтозна-скільки представників цього виду, тимчасом як насправді існував тільки один - щоправда, вагою в сімнадцять більйонів тонн. Під пальцями в мене шелестіли кольорові діаграми, графіки, дані спектральних аналізів, які демонстрували характер і перебіг основного обміну та його хімічні реакції. Що далі я заглиблювався в товстенний том, то більше математики з'являлося на крейдяних сторінках; так нібито наші відомості про цього представника класу метаморфних, який лежав, повитий темрявою ночі, що тривала тут чотири години, за кількасот метрів під сталевим днищем станції, були вичерпні. Насправді ж не всі вчені ще дійшли одностайної думки про те, чи Океан "істота", а тим більше чи можна вважати його розумним. Я поставив грубий том на полицю й узяв наступний. Він поділявся на дві частини. У першій викладалися протоколи незліченних експериментів, метою яких було встановити контакт з Океаном. У мої студентські роки ці спроби - я це дуже добре пам'ятаю,- породили силу-силенну анекдотів, жартів та дотепів; здавалося, навіть середньовічна схоластика в порівнянні з тими нетрями, в які завела вчених ця проблема, була ясніша й доступніша. Друга частина тому, яка налічувала майже тисячу триста сторінок, містила самі тільки бібліографічні відомості про досліджувану тему. Сама ж література з цього питання, мабуть, не вмістилася б і в кімнаті, де я сидів. Перші спроби встановити контакт з Океаном було зроблено з допомогою спеціальних електронних апаратів, які трансформують імпульси, посилаючи їх в обох напрямках, причому сам Океан брав активну участь у конструюванні цих апаратів. Проте вся робота виконувалася наосліп. Що означало - "брав участь"? Океан модифікував певні вузли занурюваних у нього приладів, внаслідок чого мінялися записувані ритми розрядів, прилади фіксували незліченну кількість сигналів, схожих на уривки якихось складних викладок вищого математичного аналізу. Але що все це означало? Може, це були дані про тимчасове збудження Океану? Може, імпульси, які десь далеко, за тисячі миль від місця дослідження, спричинюють його велетенські утворення? Чи, може, перекладені на недоступну електронну мову вираження його одвічних істин? А може, його мистецькі твори? Хто ж міг це знати, якщо реакція на той самий подразник жодного разу не була однакова? Якщо на одне подразнення він відповідав вибухом імпульсів, що мало не розносив на друзки всю апаратуру, а на друге, таке ж самісіньке,- глухим мовчанням? Якщо жоден дослід не можна було повторити? І все ж таки здавалося, що від розшифрування цієї лавини записів, яка безперервно наростала, нас відділяє тільки один крок, тим більше, що з цією метою було створено спеціальні електронні мозки, здатні так переробляти цю інформацію, як досі ще ніколи не перероблялося. Справді, деякі результати вдалося одержати. Океан - джерело електричних, магнітних, гравітаційних імпульсів - розмовляв мовою, схожою на мову математики; деякі сплески його електричних розрядів можна було класифікувати, користуючись дуже абстрактними сферами земного математичного аналізу, теорією множини; там з'являлися гомологи структур, відомих із тієї галузі фізики, яка з'ясовує взаємозв'язок енергії і матерії, скінченних і нескінченних величин, часточок і полів. Усе це дедалі більше переконувало вчених, що перед ними - мисляче чудовисько, щось на зразок велетенського протоплазматичного моря-мозку, який безмежно розрісся, оперезав усю планету й бавить час у небачених за своїм розмахом теоретичних розміркуваннях про суть усього сущого, а все те, що вловлюють наші апарати, - тільки незначні, випадково підслухані уривки цього правічного, глибинного монологу, який перевищує всяку можливість нашого розуміння. Так думали математики. Їхні гіпотези одні трактували як вияв зневаги до людських можливостей, як схиляння перед чимось, чого ми ще не розуміємо, але що можна зрозуміти як спробу воскресити давню доктрину ignoramus et ignorabimus; інші ж вважали, що все це шкідливі й марні балачки, що ці гіпотези математиків відбивають міфологію нашого часу, яка вбачає у велетенському мозку - байдуже, електронному чи плазматичному,- найвищу мету існування - суму буття. А ще інші… Словом, дослідників і точок зору була незліченна кількість. Утім, крім спроб налагодити контакт, були й інші проблеми соляристики, де спеціалізація зайшла так далеко, особливо за останню чверть століття, що солярист-кібернетик насилу міг зрозуміти соляриста-симетріадолога. "Як же ви можете порозумітися з Океаном, коли не здатні зрозуміти один одного?" - якось жартома запитав Вейбеке, котрий у мої студентські роки керував Інститутом; у цьому жарті була велика доля правди. І все ж таки Океан не випадково віднесли до класу метаморфних. Його рухлива поверхня могла давати початок найрізноманітнішим, не схожим ні на що земне формам, причому цілеспрямованість - адаптаційна, пізнавальна чи будь-яка інша - цих інколи бурхливих спалахів плазматичної "творчості" лишалася цілковитою загадкою. Ставлячи назад на полицю том, такий важенний, що мені довелося підтримати його й другою рукою, я подумав, що наші відомості про Соляріс, які заповнюють бібліотеку,- власне, непотрібний баласт, кладовище фактів; що ми вже сімдесят вісім років, відколи почали їх нагромаджувати, тупцюємо на місці, навіть гірше - вся праця цих років, як виявилося, була надаремна.

4-7106
Наші точні відомості складалися тільки з заперечень. Океан не користувався машинами й не будував їх, хоч за певних обставин, можливо, був здатний на це - іноді він копіював частини деяких занурених у нього апаратів, але робив це тільки в перший і другий рік ваших дослідницьких робіт; потім вів ігнорував усі наші спроби, хоч як терпляче ми їх повторювали, ніби втратив будь-який інтерес до наших пристроїв і виробів (а отже, й до нас самих). Океан не був наділений,- я перелічую далі наші "негативні відомості",- ні нервовою системою, ні клітинами, ні структурою, близькою до білкової; він не завжди реагував на подразники, навіть дуже сильні (так, наприклад, Океан повністю "проігнорував" катастрофу допоміжного ракетного корабля другої експедиції Гізе, який упав з висоти трьохсот кілометрів на поверхню планети й знищив вибухом своїх атомних двигунів плазму в радіусі півтори милі). Поступово в наукових колах, особливо в тих, що належали до керівництва Інституту, "справа Соляріс" почала трактуватися як "справа безнадійна", тож серед них в останні роки залунали голоси, що вимагали скоротити дотацію на подальші дослідження. Про повну ліквідацію станції поки що ніхто не наважувався заговорити - це було б відвертим визнанням поразки. Хоч дехто в приватних розмовах і висловлював думку, що тепер найголовніше - цє якомога "з честю" припинити "аферу Соляріс". Проте для багатьох, особливо для молодих, "афера" ця поступово ставала чимось на кшталт випробування власної вартости. "По суті,- казали вони,- йдеться про ставку, набагато більшу, ніж вивчення соляріанської цивілізації,- про нас самих, про межі людського пізнання". Певний час популярним був погляд (його старанно поширювали газети), начебто мислячий Океан, що омиває планету Соляріс,- це велетенський мозок, який випередив у своєму розвитку нашу цивілізацію на мільйони років, начебто це "космічний йог", мудрець, утілене всезнання, начебто він давно вже зрозумів марність усякої діяльності й тому на всі наші спроби налагодити з ним контакт відповідає мовчанкою. Та це був хибний погляд, бо живий Океан діяв - і ще й як! Щоправда, він діяв інакше, ніж уявляли собі люди: не будував ні міст, ні мостів, ні літальних машин, не пробував ні подолати простір, ні переступити його (що, на думку декого, було неоціненною перевагою людини перед ним). Зате він займався тисячократним перетворенням - "онтологічним аутометаморфозом" (уже чого, а вчених термінів на сторінках соляристичних праць не бракувало!). З другого боку, в того, хто наполегливо намагався осягнути найрізноманітніші відомості про Соляріс, складалося враження, що перед ним уламки інтелектуальних конструкцій, можливо, навіть геніальних, безладно перемішані з утвореннями, які є наслідком цілковитої глупоти на грані божевілля. Через те, як антитеза концепції "Океану-йога" виникла теорія "Океану-дебіла". Ці гіпотези воскресили й оживили одну з найдавніших філософських проблем - проблему взаємовідношення матерії і духу, свідомості. Треба було мати неабияку сміливість, аби першому,- як це зробив Дю-Хаар,- визнати, що Океан наділений свідомістю. Ця проблема, котру дехто з учених відразу ж потрактував як метафізичну, стала темою майже всіх дискусій і суперечок. Чи можливе мислення без свідомості? І водночас чи можна процеси, які відбуваються в Океані, назвати мисленням? Чи можна вважати горою велетенський камінь, а планетою - велетенську гору? Звичайно, цими термінами можна користуватися, але нове співвідношення величин виводить на сцену нові закономірності й нові явища. Проблема ця стала квадратурою кола нашої доби. Кожен учений з самостійним мисленням намагався зробити в скарбницю соляристики свій внесок; з'явилося чимало теорій, які стверджували, буцімто перед нами продукт дегенерації, регресу, що настав після фази "інтелектуального розвитку" Океану, буцімто Океан - насправді новоутворення, гліома, котра, зародившись у тілах колишніх жителів планети, роз'їла і поглинула їх, сплавивши рештки в надклітинну стихію, що вічно існує й самоомоложується. Я зняв з пластикового столу прилади й книжки, розклав на ньому карту Соляріса і, спершись руками на металеві краї столу, почав розглядати її при білому, схожому на земне, світлі ламп. У живому Океані були свої мілини й глибини, а острови, вкриті нальотом вивітрілих мінералів, свідчили про те, що колись вони були його дном. А може, він регулював також процес піднесення над поверхнею і опускання скелястих утворень, занурених у його лоно? Це поки що лишалося таємницею. Я знов, як у дитинстві, коли вперше почув про існування планети Соляріс, був приголомшений величезними півкулями на карті, розмальованими різними відтінками фіолетового й блакитного кольорів. Не знаю, чому, але все навколо раптом утратило для мене інтерес; навіть загадкова смерть Гібаряна і моє невідоме майбутнє видавалися мені тепер такими незначними; поринувши в споглядання цієї вражаючої карти, я забув про все на світі. Окремі ділянки "живоутворення" було названо іменами дослідників, які присвятили себе їхньому вивченню. Роздивляючись глеємасив Тексалла, що омивав екваторіальні архіпелаги, я нараз відчув на собі чийсь погляд. Я все ще стояв, схилившись над картою, але вже не бачив її, заціпенівши зі страху. Двері навпроти були забарикадовані ящиками й присунутою до них шафкою. "Мабуть, якийсь робот",- подумав я, хоч досі не бачив у кімнаті жодного робота, а ввійти непомітно для мене він не міг. Відчуття важкого, непорушного погляду ставало нестерпним, пекло шкіру на потилиці й спині. Я мимохіть утягнув голову в плечі й щосили оперся на стіл; стіл зненацька повільно посунувся по підлозі. Я отямився і рвучко обернувся. Кімната була порожня. Переді мною тільки зяяв чорнотою великий напівкруглий ілюмінатор. Дивне відчуття не зникало. На мене дивилася темнота - безлика, велетенська, безока, безмежна. За ілюмінатором, у мороці, не світилася жодна зірка. Я засмикнув світлонепроникні штори. Тепер я вже починав розуміти, хоч не пробув на станції й години, чому тут у декого виникає манія переслідування. Мимоволі я пов'язував це зі смертю Гібаряна. Я знав цього дослідника й досі був певен, що ніщо не може потьмарити його розум. Тепер ця певність зникла. Я стояв посеред кімнати біля столу. Дихання моє стало рівніше, а піт на чолі поволі висихав. Про що це я тільки-но думав? Ага, про роботів. Дивно, що жодного з них я не бачив ні в коридорі, ні в кімнатах. Куди вони всі поділися? Єдиний робот, якого я помітив,- та й то на відстані - належав до механічної обслуги ракетодрому. А де ж інші? Я зиркнув на годинник. Час було вже йти до Снаута. Я вийшов у коридор, тьмяно освітлений люмінесцентними лампами під стелею. Поминувши двоє дверей і наблизившись до третіх, на яких висіла табличка з прізвищем Гібаряна, довго стояв перед ними. На станції панувала тиша. Я натиснув ручку дверей. Щиро кажучи, мені зовсім не хотілося туди заходити, але ручка легко піддалася, двері трохи відхилилися, й виникла щілина, спершу чорна, а потім осяяна світлом, що спалахнуло всередині. Тепер мене міг побачити кожен, хто йшов коридором. Я швидко переступив поріг, безгучно й щільно причинив за собою двері. Потім рвучко обернувся.

5-7358
Я стояв, майже притискаючись спиною до дверей. Кімната була трохи більша за мою, з таким же панорамним ілюмінатором, на три чверті заслоненим завіскою з дрібними голубенькими й рожевими квіточками, напевно, привезеною з Землі,- вона явно не належала до спорядження станції. Уздовж стін тяглися книжкові полиці й шафки, покриті сріблясто-зеленою емаллю. Все з шафок було вивернуто просто на підлогу, між табуретками й кріслами. Переді мною, захаращуючи прохід, лежали перекинуті два пересувні столики, завалені журналами, які, видно, висипалися з розірваних тек. Розгорнені віялом сторінки книжок були залиті рідинами з розбитих колб та пляшок з притертими корками: ці колби й пляшки були з такого товстого скла, що, просто впавши на підлогу, навіть з великої висоти, нізащо не змогли б розбитися. Під ілюмінатором лежав перекинутий стіл з розтрощеною лампою на висувному кронштейні; поряд валявся табурет, дві ніжки якого було встромлено в напіввисунуті шухляди стола. Усю підлогу встеляв шар карточок, списаних аркушів та інших папірців. Я впізнав Гібарянів почерк і нахилився. Піднімаючи розрізнені аркуші, я помітив, що моя рука відкидає не одну тінь, як досі, а дві. Я обернувся. Рожева завіска палала, немовби її підпалили згори, а різка смуга сліпучо-голубого вогню чимдалі розгоралася. Я рвучко відсунув завіску, і в очі мені вдарило полум'я гігантської пожежі, що охоплювала третину обрію. Довгі, потворно витягнені тіні бігли поміж хвиль до станції. Це займався світанок. У зоні, де перебувала станція, після ночі, яка тривала всього годину, на небо викочувалося друге, голубе сонце планети. Автоматичний вимикач погасив лампи під стелею, і я знову нахилився до розкиданих паперів. Перебираючи їх, знайшов короткий план експерименту, який мав відбутися три тижні тому. Гібарян збирався піддати плазму Океану дії над-жорстких рентгенівських променів. З тексту я зрозумів, що план цей мав здійснити Сарторіус, провівши експеримент,- у мене в руках була копія. Осяяні світлом, білі аркуші сліпили очі. Новий день був не такий, як попередній. Під оранжевим небом сонця, яке поволі остигало, чорнильний, з кривими відблисками Океан майже постійно вкривала брудно-рожева імла, ніби зливаючи в одне ціле небосхил, хмари й хвилі. Тепер усе це щезло. Навіть профільтрований крізь рожеву тканину завіски схід палахкотів, мов пальник сильної кварцевої лампи, і мої засмаглі руки здавалися в ньому майже сірими. Кімната змінилася: все, що мало червоний відтінок, стало враз блякло-бронзовим, мов сира печінка, а всі предмети білого, зеленого й жовтого кольорів, навпаки, налилися соковитою барвою і, здавалося, самі випромінювали сяйво. Примружившись, я зазирав у шпарку завіски: небо перетворилося на біле море вогню, під яким погойдувалося й дрижало щось схоже на розплавлений метал. Я стулив повіки - в очах попливли червоні кола. На полиці надбитого вмивальника лежали темні окуляри. Я надів їх - вони закрили мені майже півобличчя. Тепер завіска світилась, як полум'я натрію. Я заходився читати далі, піднімаючи з підлоги аркуші й складаючи їх на столику, що якимсь дивом стояв неперекинутий. Частини тексту бракувало. Це були протоколи вже проведених досліджень. З них я довідався, що Океан протягом чотирьох днів піддавали опроміненню в пункті, розташованому за тисячу чотириста миль на південний схід від теперішнього місця розташування станції. Для мене це виявилося цілковитою несподіванкою -адже застосування наджорстких рентгенівських променів заборонено конвенцією ООН через їхній згубний вплив. Я був абсолютно певен, що ніхто не звертався на Землю з проханням дозволити такі експерименти. Підвівши голову, я раптом побачив у дзеркалі прочинених дверцят шафки власне відображення, мертвотно-бліде обличчя й темні окуляри. Кімната, яка палахкотіла білим і голубим сяйвом, мала дуже неприродний вигляд; та ось пролунав протяжний скрегіт, і ззовні ілюмінатори закрили герметичні заслінки; в кімнаті зробилося темно, потім спалахнуло штучне світло, яке тепер здавалося неймовірно тьмяним. Ставало дедалі гарячіше, почулися розмірені звуки кондиціонера, що скидалися на відчайдушне скиглення - холодильні установки станції працювали на повну силу. А проте спека ставала ще задушливішою. Раптом за дверима залунали кроки. Хтось ішов коридором. Двома нечутними стрибками я опинився біля дверей. Хода сповільнилася й стихла. Той, хто йшов, зупинився під дверима. Ручка повільно повернулася. Я інстинктивно схопив її й притримав. Натиск не дужчав, але й не слабшав. Той, за дверима, певно, як і я, намагався не зчиняти шуму. Якийсь час ми обидва трималися за ручку. Раптом вона підскочила в моїй долоні - її відпустили. За дверима знову почувся слабкий шерех - той, хто намагався їх відчинити, пішов геть. Я ще трохи постояв, наслухаючи, але в коридорі панувала тиша. Я квапливо склав учетверо й сховав у кишеню Гібарянові нотатки. Обережно підійшов до шафи й зазирнув усередину: весь одяг було зіжмакано й зсунуто в один куток, немовби там хтось тільки-но ховався. З-під стосу паперів на підлозі стирчав ріжок конверта. Я підняв його. На конверті стояло моє ім'я. У горлі в мене раптом пересохло. Зробивши над собою зусилля, я розірвав конверт і розгорнув маленький аркушик. Своїм чітким і дуже дрібним почерком Гібарян занотував: "Соляристичний щорічник Т. І. Додаток, а також окрема думка Мессенджера в справі ф.; "Малий Апокриф" Равінцера". І все. Більше ні слова. Почерк свідчив, що писали записку поспіхом. Може, це було якесь важливе повідомлення? Коли Гібарян це написав? "Треба негайно піти до бібліотеки",- подумав я. Про те, що є додаток до першого тому "Соляристичного щорічника", я знав, але жодного разу не розгортав його, бо він мав суто історичну цінність. Однак ні про Равінцера, ні про його "Малий Апокриф" я ніколи навіть не чув. Що робити? Я вже запізнювався на чверть години. Від дверей я ще раз окинув поглядом усю кімнату й тільки тепер помітив вертикально прикріплене до стіни складане ліжко, яке затуляла розгорнена карта Соляріса. За картою щось висіло. Це був кишеньковий магнітофон у футлярі. Я вийняв апарат, футляр почепив на місце, а магнітофон засунув у кишеню, попередньо глянувши на лічильник і впевнившись, що касета використана майже до кінця. Заплющивши очі, я ще якусь секунду постояв біля дверей, напружено вслухаючись у тишу, що панувала в коридорі. Жодного звуку. Я обережно прохилив двері: коридор видався мені чорною безоднею; тоді я зняв темні окуляри й побачив тьмяне світло світильників під стелею. Зачинивши за собою двері, я повернув ліворуч, до радіостанції. Я наближався до круглої камери, від якої, ніби спиці колеса, навсібіч розходилися коридори; поминаючи якийсь вузький бічний прохід, що вів, здається, до душових, я раптом побачив велику, невиразно окреслену постать, яка майже зливалася з напівмороком. Я зупинився, немов укопаний. З глибини коридора неквапливо, перевальцем, як качка, йшла величезна на зріст негритянка. Я помітив, як зблискують білки її очей, і майже одночасно почув м'яке чалапання босих ніг. На ній не було нічого, крім жовтуватої, блискучої, ніби сплетеної з соломи спіднички; дебелі груди її обвисли, а чорні руки були такі товсті, як стегна в нормальної людини; вона пройшла повз мене на відстані метра, навіть не глянувши в мій бік, і віддалилася, похитуючи слоновими клубами, схожа на ті велетенські статуї епохи кам'яного віку, які можна побачити в антропологічних музеях.

6-7204
Коридор був порожній. Спершу він тягнувся прямо, а потім повертав праворуч. До цього я ніколи не був на станції, але під час тренування шість тижнів прожив у точній її копії в Інституті на Землі. Я знав, куди веде алюмінієвий трап. У бібліотеці було темно. Я намацав вимикач. Відшукавши в картотеці перший том "Соляристичного щорічника" разом з додатком, я натиснув клавішу: спалахнув червоний вогник. Я перевірив у реєстраційному пристрої - ця книжка, як і друга, "Малий Апокриф", була в Гібаряна. Вимкнувши світло, я повернувся наниз. Я боявся заходити до його кабіни, хоч недавно чув, як від дверей віддалялися легкі кроки. Вони ж могли туди повернутись! Якийсь час я нерішуче стояв під дверима, а потім, зціпивши зуби, здолав страх і ввійшов… В освітленій кабіні нікого не було. Я почав перебирати книжки, які лежали на підлозі під ілюмінатором, та погляд мій мимохіть звертався до шафи, де між комбінезонами чорніла прогалина; нарешті я не витримав і, підійшовши, зачинив дверцята. Під ілюмінатором додатку не було. Я методично перекладав том за томом, аж поки нарешті, діставшись до останнього стосу між ліжком і шафою, натрапив на те, що шукав. Я сподівався знайти в книзі якусь помітку, і справді - в іменному покажчику лежала закладка, а червоним олівцем було обведено прізвище, яке нічого мені не промовляло: Андре Бертон. У книзі воно зустрічалося на двох різних сторінках. Прочитавши згадку про нього на першій, я довідався, що Бертон був запасним пілотом на кораблі Шенагана. Далі про нього згадувалося десь аж через сто сторінок. Висадившись на Соляріс, експедиція діяла дуже обережно. Та коли через шістнадцять днів з'ясувалося, що плазматичний Океан не тільки не виявляє жодних ознак агресивності, а, навпаки, відступає перед кожним предметом, який наближається до його поверхні, і всіляко уникає безпосереднього контакту з будь-якими апаратами й людьми, Шенаган та його заступник Тімоліс скасували частину застережних заходів, бо вони ставали їм на заваді й сповільнювали проведення робіт. Відтак експедицію розбили на невеликі групи по два-три чоловіки, які здійснювали над Океаном польоти іноді на відстані кількох сотень миль; випромінювачі, які раніше використовувались для захисту й прикривали зону робіт, залишили на базі. В перші чотири дні після цих змін не сталося нічого особливого, якщо не зважати на те, що час від часу псувалася киснева апаратура скафандрів, бо її вихідні клапани, як виявилося, були дуже чутливі до корозійної дії отруйної атмосфери. Через те їх мало не щодня доводилося міняти. На п'ятий день - чи на двадцять перший, якщо рахувати з моменту висадки експедиції, - двоє вчених, Каруччі й Фехнер (перший був радіобіолог, а другий - фізик), вирушили в дослідницький політ над Океаном на невеликому двомісному аеромобілі. Це був не літальний апарат, а глісер, що пересувався на подушці стисненого повітря. Коли через шість годин вони не повернулися, Тімоліс, який керував базою під час відсутності Шенагана, оголосив тривогу й вислав усіх, хто був вільний від роботи, на розшуки. За фатальним збігом обставин того дня приблизно через годину після вильоту дослідницьких груп порушився радіозв'язок. Для цього спричинилася велика пляма на червоному сонці, що викидала сильні корпускулярні потоки у верхні шари атмосфери. Працювали тільки ультракороткохвильові передавачі, які давали змогу підтримувати зв'язок на відстані близько двадцятьох миль. До того ж перед заходом сонця погустішав туман, і розшуки довелося перервати. І тільки коли рятувальні групи вже повернулися на базу, одна з них на відстані всього вісімдесятьох миль від берега виявила аеромобіль. Мотор працював, і цілком справна машина зависла над хвилями. В прозорій кабіні був тільки Каруччі, та й то напівпритомний. Аеромобіль допровадили до бази, а біля Каруччі заходились лікарі. Того ж таки вечора він прийшов до тями, але про долю Фехнера нічого не міг сказати. Пам'ятав тільки одне: коли вони вже вирішили повертатися на станцію, він відчув ядуху. Дихальний клапан його апарата заїдало, і в скафандр при кожному вдиху просочувалася невелика кількість отруйних газів. Фехнер, який хотів полагодити його апарат, відстебнув ремені і встав. Це було останнє, що пам'ятав Каруччі. На думку фахівців, події, можливо, розвивалися так: лагодячи апарат Каруччі, Фехнер відкрив верх кабіни, щоб низьке склепіння над головою не заважало йому вільно рухатися. Це допускалося, бо кабіни в таких машинах були негерметичні й захищали тільки від безпосереднього впливу атмосфери та вітру. Під час цих маніпуляцій кисневий апарат Фехнера, мабуть, зіпсувався і напівпритомний вчений вибрався нагору через піднятий верх і впав в Океан. Така історія першої жертви Океану. Пошуки тіла - в скафандрі воно мало плавати на поверхні - не дали ніяких наслідків. А втім, може, воно десь і плавало; ретельно обстежити тисячі квадратних миль хвилястої пустелі, майже постійно повитої клаптями туману, експедиція не могла. До сутінків,- я повертаюсь до подій того дня,- прибули всі рятувальні машини, за винятком великого вантажного вертольота, на якому вилетів Бертон. Він з'явився над базою майже через годину після настання темряви, коли його долею почали вже серйозно непокоїтися. Бертон був у стані нервового шоку; самотужки вибравшись із вертольота, він одразу ж кинувся тікати. А коли його піймали, почав кричати й плакати. Така поведінка чоловіка, за плечима в якого було сімнадцять років космічних польотів, здійснених іноді в дуже складних умовах, видавалася принаймні дивною. Лікарі припускали, що він теж отруївся. Через два дні Бертон, який уже трохи наче заспокоївся, а проте не хотів ні на хвилину залишити внутрішні відсіки головної ракети експедиції чи навіть підійти до ілюмінатора, з якого відкривався краєвид на Океан, заявив, що хоче подати рапорт про свій політ. Він наполягав на ньому, твердячи, що йдеться про речі надзвичайної ваги. Рада експедиції розглянула рапорт Бертона й визнала, що він - плід хворобливої уяви людини, отруєної атмосферними газами, а тому долучила його не до історії експедиції, а до історії Бертонової хвороби. На цьому все й скінчилося. Про все це мовилося в додатку. Я здогадувався, що суть справи викладалась, очевидно, в самому рапорті Бертона - те, що призвело цього пілота далекої космічної експедиції до нервового потрясіння. Я знов заходився перебирати книжки, але знайти "Малий Апокриф" мені так і не пощастило. Я відчував дедалі більшу втому, через те відклав дальші пошуки на завтра і вийшов з кабіни. Поминаючи алюмінієвий трап, я помітив на приступках відблиски світла, що падали згори. Отже, Сарторіус працював і досі? Так пізно? Я вирішив з ним поговорити. Нагорі було трохи тепліше. В широкому низькому коридорі тягнув легенький вітерець. Смужки паперу трепетали над вентиляційними отворами. Двері головної лабораторії були зроблені з грубої плити нешліфованого скла, вставленого в металеву раму. Зсередини скло було затулене чимось темним; світло пробивалося тільки крізь вузькі ілюмінатори під самісінькою стелею. Я натиснув ручку дверей, але вони, як і треба було сподіватись, не піддалися. В лабораторії було тихо, тільки час від часу за дверима лунало якесь негучне попискування,- мабуть, то сичав газовий пальник. Я постукав - у відповідь ні звуку.

Gem

Чешский язык - Интерстено-2010

Dnešní definice reklamy říká, že reklamou se rozumí přesvědčovací proces, kterým jsou hledáni noví uživatelé různého zboží, služeb nebo myšlenek prostřednictvím komunikačních médií. Hlavními prostředky reklamy jsou inzerce v tisku, televizní nebo rozhlasové spoty, venkovní reklama, reklama v kinech nebo také audiovizuální snímky. Reklama je v současné době velmi rozšířený a pestrý fenomén, stala se neoddělitelnou součástí dnešního světa, ať už si ji uvědomujeme, nebo ji míjíme bez povšimnutí. Široká veřejnost je reklamou zasahována téměř na každém kroku. Na veřejných místech nám zprostředkovává informace v nejrůznějších podobách. V našem soukromí nás oslovuje především z televizní obrazovky, z rádia nebo z novinových stránek. Často věnují některé časopisy až polovinu svých stránek placené inzerci. Dnešní doba, kdy je do reklamy investován značný objem financí a lidského úsilí, nás nutí uvažovat, zda je tato kulisa moderní doby pro naši společnost přínosná, nebo je jevem zcela nešťastným. Jaké funkce moderní reklama zastává, jak ovlivňuje naše chování a také to, jaké může mít důsledky do budoucnosti, to vše dává impuls vidět reklamu v širších souvislostech. Reklama je určitým typem komunikace, druhem přenosu informací, jejíž jednotlivá sdělení vnímáme pomocí smyslů, přičemž současný technický stav médií dovoluje vysílat informace jen k některým z nich. Moderní reklama překvapivě využívá prostředků, které sahají hluboko do naší minulosti. Už nejstarší texty velkých civilizací používaly obrazný jazyk a některé z těchto obrazů vyjadřují hluboké zkušenosti, které jsou pro člověka důležité. Také symbolika barev je v moderní reklamě intenzivně využívaná. Ačkoli můžeme považovat barvy za subjektivní jev, lze u nich objektivně rozlišit základní vlastnosti, kterými jsou tón, sytost a světlost. Barvy vždy vyjadřují kladné i záporné symboly. Například bílá je symbolem pro uznávané hodnoty - ctnost, cudnost. Působí slavnostně, čistě, a proto je využívána třeba v reklamách na čisticí prostředky. Ve východních zemích je však barvou smrti. Černá barva je symbolem smutku, tmy a konce. Zároveň vyjadřuje slavnostně vážnou atmosféru, která je využívána v reklamě pro prodej luxusních věcí. Ve východních zemích ji považují za barvu plodnosti. Červená barva působí vzrušivě a vznešeně. Je rovněž symbolem krve a ohně. V reklamě se jí vyjadřuje úcta a obdiv. Větší účinnosti a názornosti reklamního sdělení se také dosáhne zapojením akustických vjemů, tónů, zvuků a reklamních melodií, které si lidé vybaví častěji než slovní citáty. Nejdůležitější složkou reklamního sdělení ale musí vždy být obsah. V této souvislosti bychom se měli zmínit o obsahu neetických a nezákonných reklam, a to zejména podprahové a skryté reklamy. Podprahová reklama je velice nebezpečnou formou reklamního působení, protože využívá podnětů, jejichž intenzita je pod úrovní smyslového vnímání, a tudíž na nás působí, aniž bychom si něčeho všimli. Podprahové podněty mají obvykle velice emocionální náboj, protože jím se zvyšuje pravděpodobnost uložení do podvědomí. Kvalitně zhotovená podprahová reklama je prakticky neviditelná, proto si nemůžeme být jisti, zda své chování řídíme sami, anebo jednáme podle cizích instrukcí. V první polovině devatenáctého století se do reklamy vloudila takzvaná skrytá reklama, která je podle současného etického kodexu nepřípustná. Jedná se o reklamu, která není založena na pravé inzerci. Podstatou je nějaké sdělení o značce, podniku nebo výrobku, které se zmíní jen tak mimochodem, v souvislosti s jinou informací, takže se tváří jako zpravodajská reportáž. Formální i obsahové prvky by měly odpovídat očekávání příjemce, kterému je sdělení určeno. V souvislosti s postupnou globalizací se hovoří o tom, zda je možné přenášet stejnou reklamu z jedné kultury do druhé, a to za současného zachování obsahu sdělení. Přestože základní lidské potřeby jsou stejné na celém světě, jejich uspokojování se v různých zemích liší v souvislosti s různými zvyky, s uznáváním různých hodnot. Šance stejné reklamy na úspěch bude samozřejmě jiná v Itálii, Anglii nebo v Americe. Řada nedorozumění je způsobena právě nepochopením sdělení v jeho jednotlivých detailech, někdy může být informace chápána dvojsmyslně. Globalizace je nebezpečná i z pohledu zavádění monokultury, jak nás o tom přesvědčují mnohé společnosti, které své výrobky prodávají po celém světě. Důkazem může být Coca-Cola, která ne zcela šťastně nahradila rozmanité ovocné nápoje zejména exotických zemí, které pro ně byly typické. Tímto způsobem ztrácejí jednotlivé státy své kouzlo originality. Dnes už si neumíme představit noviny a časopisy bez inzerce a televizi bez reklamních spotů. Špatné zprávy o stavu naší planety jsou někdy kompenzovány pozitivní, barevnou a pestrou reklamou, což přispívá k zajímavosti média. Většina médií také z reklamy profituje a financuje svůj provoz, čímž tak nosiče sdělení činí finančně dostupnější pro širokou veřejnost. Náklady na výrobu jsou totiž pokryty z 30 až 60 procent právě z příjmu z reklamy. Když byl proveden výzkum čtenářských zálib, ukázalo se k velkému překvapení vydavatelů novin, že těkavé oči jejich čtenářů nacházejí v textech inzerátů stejné uspokojení jako ve zpravodajství. Inzeráty jsou totiž zdařilou součástí každého časopisu nebo novin. V novinách a časopisech se do inzerátů vkládá více námahy, přemýšlení, vtipu a umění než do kterékoli textové rubriky. Inzeráty jsou zprávami. Důležité je také to, aby sdělení bylo uveřejněno ve vhodnou dobu na vhodném místě, a tak se dostalo k lidem, pro které je přínosné. Jako nebezpečné se jeví komerční reklamy, jejichž jediným cílem je přijetí určité značky a v důsledku i nákup určitých produktů. Takové reklamy přinášejí kladné informace o výrobku, aniž by zmínily i ty negativní, čímž dochází ke zvýšené konzumaci zcela nepotřebných výrobků. Tím se urychluje ničení životního prostředí v globálním měřítku - vytváření odpadů, ničení krajiny, plýtvání surovinami. Tento druh reklamy nabourává přirozený systém hodnot člověka, protože zastává funkci pouze komerční. Tato reklama svým způsobem připomíná virtuální realitu tím, že vytváří prostředí zdánlivé, přesto věrohodné. Prostředí věčného mládí, krásy, štěstí, zdraví, síly, lásky a jiných pozitiv, které nemůže narušit žádná nemoc, hlad, nezaměstnanost ani přírodní katastrofa. Proto je důležité nežít pouze v reklamních a masmediálních vztazích, ale především v reálných mezilidských vztazích v rodině, na pracovišti, mezi přáteli. Firmy bohužel často své zákazníky do značné míry vychovávají a ovlivňují vytváření životního stylu, jehož hlavním a jediným smyslem je spotřeba právě jejich zboží. Na druhé straně existuje i reklama nekomerční, která sleduje přijetí určité ideje, myšlenky, vzoru chování v kladném smyslu. Její funkce je především výchovná, vzdělávací a osvětová. Tuto reklamu můžeme dále dělit na vládní a sociální. Kampaně vládní reklamy jsou hrazeny ze státního rozpočtu, většinou vyzývají k pomoci týraným dětem, obětem povodní a rasistických útoků a upozorňují na jiné aktuální problémy. Snaží se přimět veřejnost k zamyšlení a následné reakci na tyto situace. Sociální reklama má stejné cíle jako vládní, ale zdrojem financování jsou různá zájmová sdružení, nadace a jiné nevládní instituce. Také se snaží upozornit na aktuální problémy ochrany životního prostředí, bezpečnosti silničního provozu, prevenci civilizačních nemocí, válek a násilí. Tento druh reklamního sdělení je občany přijímán vesměs kladně pro svoji smysluplnost. Mezi metody zjišťující názory lidí na reklamu patří různé dotazníky a hloubkové rozhovory. Je nutné je provádět, protože i tvůrci reklamního sdělení jsou konkrétní lidé, kteří mohou do sdělení vkládat pouze své osobní zkušenosti, názory a postoje, a ty nemusí korespondovat s potřebami a vkusem ostatních lidí. Na základě výsledků těchto výzkumů stanoví cílovou skupinu, o které zjistí demografické, geografické a psychografické údaje. Zjištění psychografických znaků je nejdůležitější, ale také nejobtížnější. Jedná se o postoje, motivy, hodnoty, zájmy, normy chování apod. Získání všech výše uvedených údajů o cílové skupině pomáhá reklamním tvůrcům zhotovit takovou reklamu, která dokáže jednotlivé příjemce oslovit. Výsledky těchto výzkumů jsou relativně pravdivým odrazem duševního a morálního stavu společnosti, přinášejí odraz uznávaných hodnot, kultury a ideologií dané společnosti. Vedle právní regulace reklamy existuje i oblast etická, která se naprosto vymyká právní kontrole. Reklama není v podstatě ani dobrá, ani špatná. Je to nevinný a slepý nástroj, do kterého teprve lidský mozek a ruka vkládají určité myšlenky a názory na svět, které reklamu oživují. V této souvislosti může mít reklama i nepředvídatelné důsledky do budoucnosti, proto by si měli reklamní tvůrci uvědomit svou moc, jakou prostřednictvím reklamního sdělení mají, a přistupovat k obsahu poselství citlivě, v souladu s morálními a etickými hodnotami společnosti, tzn. využít ji pozitivně, informovat nejen o komerčních výrobcích, ale také o ostatních problémech, sloužit velkým humanitárním záležitostem, seznamovat s umělci, popularizovat objevy, které lidstvo posouvají, vzdělávat veřejnost, být užitečná.

Gem

Немецкий язык - Интерстено-2010

Die Deutsche Rentenversicherung Bund ist ein bundesweit tätiger Träger der allgemeinen, gesetzlichen Rentenversicherung in der Bundesrepublik Deutschland neben 17 weiteren, überwiegend regionalen Trägern unter dem Dach der Deutschen Rentenversicherung. Sie ist eine Körperschaft des öffentlichen Rechts mit Selbstverwaltung. Sie hat ihren Sitz in Berlin. Als größte unter den Versicherungsträgern nimmt sie außer der Betreuung von ca. 27 Millionen Versicherten auch Grundsatz- und Querschnittsaufgaben sowie die gemeinsamen Angelegenheiten aller Träger der Rentenversicherung wahr. Sie betreibt auch die gemeinsame Datenstelle der Rentenversicherungsträger in Würzburg und unterhält bundesweit Auskunfts- und Beratungsstellen. Hauptsitz der Deutschen Rentenversicherung Bund ist Berlin. Außenstellen befinden sich in Gera und Stralsund sowie in der Stadt Brandenburg an der Havel. Die in der Leistungsabteilung genannten Arbeitseinheiten sind tätig für Versicherte und Rentner in Abhängigkeit von deren Geburtsdatum. Brandenburg an der Havel ist der Sitz der Zentralen Zulagenstelle für Altersvermögen, einer gesonderten Verwaltungseinheit, die die Riester-Renten verwaltet. In Berlin befinden sich zudem die Abteilungen 50 (Internationale Aufgaben und Beratungsdienst) und 80 (Rehabilitation) sowie Grundsatzabteilung, Personalverwaltung und andere Arbeitseinheiten. Organe der Deutschen Rentenversicherung Bund sind die Selbstverwaltungsorgane und das Direktorium. Selbstverwaltungsorgane sind die Bundesvertreterversammlung und der Bundesvorstand sowie die Vertreterversammlung. Die Zusammensetzung der Organe erfolgt teilweise durch Benennung und teilweise durch Sozialwahlen. Die Bundesvertreterversammlung der Deutschen Rentenversicherung Bund besteht aus 30 Mitgliedern, die von den Versicherten und Arbeitgebern der Deutschen Rentenversicherung Bund gewählt werden, je zwei Mitgliedern aus den Selbstverwaltungsorganen der Regionalträger und zwei Mitgliedern aus der Selbstverwaltung der Deutschen Rentenversicherung Knappschaft Bahn/See. Aufgaben der Bundesvertreterversammlung sind u. a. die Entscheidung über Grundsatz- und Querschnittsaufgaben der Rentenversicherung in Deutschland sowie die Feststellung der Anlage und das Beschließen der Jahresrechnung zur Anlage zum Haushaltsplan. Der Bundesvorstand der Deutschen Rentenversicherung Bund besteht aus 22 Mitgliedern. Die Mitglieder des Bundesvorstandes müssen je zur Hälfte der Gruppe der Versicherten und der Gruppe der Arbeitgeber angehören. Aufgaben des Bundesvorstandes sind u. a. die Verwaltung der Deutschen Rentenversicherung Bund und die Entscheidung über Grundsatz- und Querschnittsaufgaben der Rentenversicherung in Deutschland. Das Direktorium der Deutschen Rentenversicherung Bund besteht aus einem Präsidenten und zwei weiteren Mitgliedern. Die Deutsche Rentenversicherung Bund ging am 1. Oktober 2005 aus der Bundesversicherungsanstalt für Angestellte hervor. Sie hat zudem Aufgaben des aufgelösten Verbandes Deutscher Rentenversicherungsträger übernommen. Die Bundesversicherungsanstalt für Angestellte wurde zum 1. August 1953 gegründet. Nach der deutschen Wiedervereinigung 1990 übernahm die Bundesversicherungsanstalt für Angestellte die Rentenzahlungen der Sozialversicherung der DDR und überführte diese in das bundesdeutsche System. Nach Beschlüssen der Unabhängigen Föderalismuskommission eröffnete die BfA Abteilungen in Gera und in der Hansestadt Stralsund. In diesen Abteilungen wurden von ca. 2200 Mitarbeitern bundesweit Versicherte und Rentner betreut. Zudem war die in der Stadt Brandenburg aufgrund oben genannter Beschlüsse errichtete Zentrale Zulagenstelle für das Altersvermögen und für die sog. Riester-Rente zuständig. Im gesamten Bundesgebiet betrieb die BfA Auskunfts- und Beratungsstellen sowie einen Prüfdienst für den korrekten Beitragseinzug. Die Zahl der Auskunfts- und Beratungsstellen wurde von 2005 an auf die Standorte beschränkt, an denen das Haupthaus vertreten ist, also Berlin, Gera, Stralsund und Brandenburg. Die übrigen Auskunfts- und Beratungsstellen gingen an die Regionalträger über. Der Prüfdienst der Deutschen Rentenversicherung Bund wird ab Januar 2010 die Prüfung der Unfallversicherung mit übernehmen. Bis zum 31. Dezember 2004 war sie allein zuständig für die Betreuung, Versicherung und Leistungserbringung für zum Beispiel abhängig beschäftigte Angestellte, freiwillig Versicherte sowie gesetzlich pflichtversicherte selbstständige Lehrer, Hebammen, Seelotsen, Künstler und Publizisten. Aufgrund der Aufhebung des bisherigen Versichertenbegriffs werden seit dem 1. Januar 2005 Versicherte aus allen Berufen betreut, die bisher 26 verschiedenen Versicherungsträgern angehörten. Der Verband Deutscher Rentenversicherungsträger war der freiwillige Zusammenschluss der 26 deutschen Rentenversicherungsträger. Sein Sitz war bis zum 31. März 2005 Frankfurt am Main, zum 1. April 2005 erfolgte der Umzug nach Berlin. Der VDR ist aus dem 1919 gegründeten Verband Deutscher Landesversicherungsanstalten hervorgegangen. Er wurde zum 1. Oktober 2005 im Rahmen der Organisationsreform der deutschen Rentenversicherung aufgelöst. Die größte Abteilung des VDR war die Hauptabteilung 4 in Würzburg. Sie war zuständig für Datenverarbeitung, Organisation und Berufliche Bildung. Sie verwaltete kraft Gesetzes die von den Trägern der Rentenversicherung unterhaltene Datenstelle, die seit 1975 dort untergebracht war. Diese führte Stammdatensätze von Versicherten und Rentnern zur Aufdeckung und Verhinderung von Doppel- und Mehrfachvergaben von Versicherungsnummern. Außerdem können mit den Daten Querverbindungen zwischen Rentenversicherungsträgern und anderen Stellen hergestellt sowie der Datenaustausch und die Herstellung von Querverbindungen im Rentenversicherungsbereich der Europäischen Union gesteuert werden. Derzeit werden durchschnittlich ca. eine Million Datensätze pro Tag verarbeitet. Bei der DSRV sind ca. 105 Millionen Stammsätze für Versicherte und Hinterbliebene der Rentenversicherung gespeichert. Im Rahmen der Organisationsreform in der gesetzlichen Rentenversicherung treten die Rentenversicherungsträger seit dem 1. Oktober 2005 unter dem neuen Namen Deutsche Rentenversicherung auf. Auf Bundesebene wurde die Zahl der Träger verringert, indem die Bundesversicherungsanstalt für Angestellte und der Verband Deutscher Rentenversicherungsträger zur Deutschen Rentenversicherung Bund fusionierten. Dabei wurde die Regelung getroffen, dass die BfA Teile ihres Versichertenbestandes an die Regionalträger der Deutschen Rentenversicherung abzugeben hat. Vorher hatte die BfA aufgrund der historischen Unterscheidung zwischen Angestellten und Arbeitern einen Anteil von zuletzt ca. 55 Prozent am Versichertenbestand. Aufgrund des Wandels im Arbeitsleben nahm die Zahl der Versicherten bei der BfA zu Lasten der Landesversicherungsanstalten immer mehr zu. Um diese Entwicklung zu stoppen, wurde in der Strukturreform festgelegt, dass die Deutsche Rentenversicherung Bund mittelfristig nur noch 40 Prozent des Versichertenbestandes und die Regionalträger 55 Prozent verwalten sollen. Die restlichen entfallen auf den zweiten Bundesträger, die Deutsche Rentenversicherung Knappschaft Bahn/See. Zum 1. Oktober 2005 wurden von der Vertreterversammlung die neuen Gremien der Deutschen Rentenversicherung Bund gewählt. Im Jahr 2008 wurden insgesamt 178 junge Menschen in der Hauptverwaltung und 140 in den Kliniken neu ausgebildet. Von denen wird jedoch vermutlich nur ein Bruchteil in ein dauerhaftes Arbeitsverhältnis nach Beendigung der Ausbildung übernommen werden können.

Gem

Английский язык - Интерстено-2010

Over the past ten years, the European Union and its Member States have introduced and transposed thousands of pages of new regulations and directives in financial services. Individual Member State supervisors, together with the EU committees of supervisors of the insurance, banking, and securities industries have been intimately involved in their transposition and implementation. But despite the unprecedented level of work and extent of regulation, our financial system has ended up at the edge of an abyss, and the taxpayers are picking up the bill for failure. Against this background, it is incumbent upon us to ask ourselves whether the calls for even more regulation should be so intense, and whether there might be reasons other than too little regulation for the widespread financial failure we have seen. Actually, the answer is quite clear: It was not too little regulation that caused the problems, and a great deal more regulation will not solve them. The main failure of the past decade was the failure not of regulation itself, but the supervisory resources used to oversee enforcement of that regulation. Failure of the educational system which rarely encompasses sufficient emphasis on the life skills needed to understand, manage, and mitigate personal financial risk has been another factor. The absence of a supervisory framework for the supervision of cross-border banking groups is, of course, an obvious gap in the regulatory and supervisory armory that we are now seeking to fill. However, the supervisory resources of individual Member State supervisors were clearly wholly inadequate, too. Unless more attention is paid to this issue, we will find another crisis hitting us in another decade or two. In fact, I suspect the challenge of having supervisory resources that are up to the task becomes greatest just at the time in the cycle when the risks of the absence of those resources are greatest, too: that is, when the market is at its peak and is prepared to pay mega-bucks for the most notable and most innovative financial engineers it can find and with whom regulators struggle to keep up. It is always difficult for the public sector to match the remuneration packages of the best in the financial services industry. However, every Member State must reflect on the cost to its taxpayers of having supervisory resources that might be several paces behind the curve in terms of overseeing the risks building up in the system as a result of ever-ending and complex financial innovation. That cost is tiny relative to the cost of supervisory failure. The lesson is clear; namely, Member States will have to invest substantially more in both the quantity and quality of their supervisory resources and find ways to overcome the straitjacket of pay parities and relativities that dominate public service remuneration scales. Equipping citizens with the life skills necessary in respect of borrowing, saving, investing, and equipping them with the ability to understand financial risks and how and why they can and should be mitigated is another part of the jigsaw puzzle. I have sought to broaden the focus of the European Union on this issue over the past few years, but it is primarily a Member State competence and responsibility, and going forward I hope and expect it will be taken more seriously in each Member State of the Union. The third failure relates to what I call the creation of the leaky holes in regulation. In some ways these abysses are the product of our complex, three-legged decision-making processes in Europe and the power of the lobbyists who act mainly for the sell-side of the industry. Financial regulation, to be effective, must sometimes be watertight. However, by the time the compromises are negotiated, it rarely is. I do not have an immediate solution to this problem, but I do strongly believe that much more engagement of and by the buy-side of the market will be imperative in the period that lies ahead in order to ensure that investor interests, as opposed to just distributor and trader interests, are properly scrutinized. Given the fact financial regulation will remain one of the pillars of a sound financial market, we must ask what purpose it should serve. First and foremost, it should serve to prevent the failure of individual financial institutions where such failure would result in contagion, threaten the financial system as a whole, and possibly require support from the taxpayer. However, we also need to ask ourselves whether we can live with "too big to fail" and "too complex to fail" institutions. Regulation should serve to protect depositors and investors from unfair practices, such as selling by means of robust but proportionate conduct of business rules. In this area, though, financial education is the much better tool. Finally, in everything we do, we must ensure we avoid stifling business and innovation, which causes a difficult balancing act. One of the outcomes of this financial crisis is the realization of how inextricably linked the national economies both within Europe and globally are. The best regulation and supervision in the world will be of no use to Europe if the rest of the world is not appropriately regulated. Thus, global cooperation is the key. Many elements that are high on the European Union's agenda were reflected in the last G-20 Summit conclusions, and most of the measures which we have or will shortly bring forward respond to commitments made at the level of the G-20 with our main international partners. Very often in the past 18 months we have taken the lead, and others have followed. With regards to regulation, our program aims to fill the gaps where European or national regulation is insufficient or incomplete, based on a "safety-first" approach. We published during the summer a study on the safety of derivatives' markets and wrote a proposal for a Directive on Alternative Investment Fund Managers. The latter has the objective of creating an effective regulatory and supervisory framework for Alternative Investment Funds at the European level. This proposal takes into account the ongoing work at the global level to address the issue of off-shore centers, while avoiding closing the door to funds and service providers located outside the European Union. Finally, this proposal opens new internal market opportunities for industry through the new passport, while ensuring that investors are properly protected. In the banking sector, we have further work to do, and the current framework should be made less pro-cyclical by introducing more dynamic provisions that enable banks to set aside bigger bad debt provisions in the good times as a buffer for recessionary periods. In addition, I will be introducing comprehensive proposals for pan-European supervision. The challenges facing regulators and industry are clear. We need to rebuild confidence. We need to convince the stakeholders that the financial markets can and do make a positive contribution to the European economy. We also need to strike the right balance between promoting future stability and avoiding excessive regulatory burdens. We are committed to working with all concerned to build a strong, more reliable financial system for the future. Regulation is only one pillar in the task of developing a more robust and more responsible financial sector that ceases to be a burden on the taxpayers' resources. Only by working together with industry and consumers can we ensure that we have financial services regulation that meets the challenges in the years that lie ahead. In conclusion, I should like to thank you for inviting me here today. You asked me to talk about the outlook for regulation in the mid- and post-crisis environment, and as you have noted, I have not emphasized new regulation. Rather we need to develop tools and safeguards that will ensure a safer financial system in today's world of globalization and international business.

Gem

Испанский язык - Интерстено-2010

El agua, al mismo tiempo que constituye el líquido más abundante en la Tierra, representa el recurso natural más importante y la base de toda forma de vida. El agua puede ser considerada como un recurso renovable cuando se controla cuidadosamente su uso, tratamiento, liberación, circulación. De lo contrario es un recurso no renovable en una localidad determinada. En nuestro planeta las aguas ocupan una alta proporción en relación con las tierras emergidas, y se presentan en diferentes formas: mares y océanos, aguas superficiales, que comprenden ríos, lagunas y lagos; aguas del subsuelo, también llamadas aguas subterráneas, por fluir por debajo de la superficie terrestre. Desde los mares, ríos, lagos, e incluso desde los seres vivos, se evapora agua constantemente hacia la atmósfera, hasta que llega un momento en que esa agua se precipita de nuevo hacia el suelo. De esta agua que cae, una parte se evapora, otra se escurre por la superficie del terreno hasta los ríos, lagos, lagunas y océanos, y el resto se infiltra en las capas de la tierra, y fluye también subterráneamente hacia ríos, lagos y océanos. Esta agua subterránea es la que utilizan los vegetales, los cuales la devuelven después de nuevo a la atmósfera. Como observamos, al volver el agua a la atmósfera se completa un ciclo, que se denomina ciclo hidrológico o del agua. De esta manera la naturaleza garantiza que el agua no se pierda y pueda volver siempre a ser utilizada por los seres vivos. Importancia del agua para la vida. La vida en la Tierra ha dependido siempre del agua. Las investigaciones han revelado que la vida se originó en el agua, y que los grupos zoológicos que han evolucionado hacia una existencia terrestre, siguen manteniendo dentro de ellos su propio medio acuático, encerrado, y protegido contra la evaporación excesiva. El agua constituye más del 80% del cuerpo de la mayoría de los organismos, e interviene en la mayor parte de los procesos metabólicos que se realizan en los seres vivos. Desempeña de forma especial un importante papel en la fotosíntesis de las plantas y, además, sirve de hábitat a una gran parte de los organismos. Dada la importancia del agua para la vida de todos los seres vivos, y debido al aumento de las necesidades de ella por el continuo desarrollo de la humanidad, el hombre está en la obligación de proteger este recursos y evitar toda influencia nociva sobre las fuentes del preciado líquido. El agua dulce es un recurso renovable pero la disponibilidad de agua fresca limpia, no contaminada, está disminuyendo de manera constante. En muchas partes del mundo, la demanda de agua ya excede el abastecimiento; a medida que aumenta la población mundial, así también aumenta la demanda de agua limpia. Es una práctica acostumbrada el ubicar industrias y asentamientos humanos a la orilla de las corrientes de agua, para utilizar dicho líquido y, al mismo tiempo, verter los residuos del proceso industrial y de la actividad humana. Esto trae como consecuencia la contaminación de las fuentes de agua y, por consiguiente, la pérdida de grandes volúmenes de este recurso. Actualmente, muchos países que se preocupan por la conservación, prohíben esta práctica y exigen el tratamiento de los residuos hasta llevarlos a medidas admisibles para la salud humana. Es un deber de todos cuidar nuestros recursos hidrológicos, así como crear la conciencia de que el agua es uno de los recursos más preciados de la naturaleza, por el papel que desempeña en la vida de todos los seres vivos. Se pudiera admitir que la cantidad total de agua que existe en la Tierra, en sus tres fases: sólida, líquida y gaseosa, se ha mantenido constante desde la aparición de la Humanidad. El agua de la Tierra - que constituye la hidrósfera - se distribuye en tres reservorios principales: los océanos, los continentes y la atmósfera, entre los cuales existe una circulación continua - el ciclo del agua o ciclo hidrológico. El movimiento del agua en el ciclo hidrológico es mantenido por la energía radiante del sol y por la fuerza de la gravedad. El ciclo hidrológico se define como la secuencia de fenómenos por medio de los cuales el agua pasa de la superficie terrestre, en la fase de vapor, a la atmósfera y regresa en sus fases líquida y sólida. La transferencia de agua desde la superficie de la Tierra hacia la atmósfera, en forma de vapor de agua, se debe a la evaporación directa, a la transpiración por las plantas y animales y por sublimación (paso directo del agua sólida a vapor de agua). La cantidad de agua movida, dentro del ciclo hidrológico, por el fenómeno de sublimación es insignificante en relación a las cantidades movidas por evaporación y por transpiración, cuyo proceso conjunto se denomina evapotranspiración. El vapor de agua es transportado por la circulación atmosférica y se condensa luego de haber recorrido distancias que pueden sobrepasar 1,000 km. El agua condensada da lugar a la formación de nieblas y nubes y, posteriormente, a precipitación. La precipitación puede ocurrir en la fase líquida (lluvia) o en la fase sólida (nieve o granizo). El agua precipitada en la fase sólida se presenta con una estructura cristalina, en el caso de la nieve, y con estructura granular, regular en capas, en el caso del granizo. La precipitación incluye también incluye el agua que pasa de la atmósfera a la superficie terrestre por condensación del vapor de agua (rocío) o por congelación del vapor (helada) y por intercepción de las gotas de agua de las nieblas (nubes que tocan el suelo o el mar). El agua que precipita en tierra puede tener varios destinos. Una parte es devuelta directamente a la atmósfera por evaporación; otra parte escurre por la superficie del terreno, escorrentía superficial, que se concentra en surcos y va a originar las líneas de agua. El agua restante se infiltra, esto es penetra en el interior del suelo; esta agua infiltrada puede volver a la atmósfera por evapotranspiración o profundizarse hasta alcanzar las capas freáticas. Tanto el escurrimiento superficial como el subterráneo van a alimentar los cursos de agua que desaguan en lagos y en océanos. La escorrentía superficial se presenta siempre que hay precipitación y termina poco después de haber terminado la precipitación. Por otro lado, el escurrimiento subterráneo, especialmente cuando se da a través de medios porosos, ocurre con gran lentitud y sigue alimentando los cursos de agua mucho después de haber terminado la precipitación que le dio origen. Así, los cursos de agua alimentados por capas freáticas presentan unos caudales más regulares. Como se dijo arriba, los procesos del ciclo hidrológico recurren en la atmósfera y en la superficie terrestre por lo que se puede admitir dividir el ciclo del agua en dos ramas: aérea y terrestre. El agua que precipita sobre los suelos va a repartirse, a su vez, en tres grupos: una que es devuelta a la atmósfera por evapotranspiración y dos que producen escurrimiento superficial y subterráneo. Esta división está condicionada por varios factores, unos de orden climático y otros dependientes de las características físicas del lugar donde ocurre la precipitación. Así, la precipitación, al encontrar una zona impermeable, origina escurrimiento superficial y la evaporación directa del agua que se acumula y queda en la superficie. Si ocurre en un suelo permeable, poco espeso y localizado sobre una formación geológica impermeable, se produce entonces escurrimiento superficial, evaporación del agua que permanece en la superficie y aún evapotranspiración del agua que fue retenida por la cubierta vegetal. En ambos casos, no hay escurrimiento subterráneo; este ocurre en el caso de una formación geológica subyacente permeable y espesa. La energía solar es la fuente de energía térmica necesaria para el paso del agua desde las fases líquida y sólida a la fase de vapor, y también es el origen de las circulaciones atmosféricas que transportan el vapor de agua y mueven las nubes. La fuerza de gravedad da lugar a la precipitación y al escurrimiento. El ciclo hidrológico es un agente modelador de la corteza terrestre debido a la erosión y al transporte y deposición de sedimentos por vía hidráulica. Condiciona la cobertura vegetal y, de una forma más general, la vida en la Tierra. El ciclo hidrológico puede ser visto, en una escala planetaria, como un gigantesco sistema de destilación, extendido por todo el Planeta. El calentamiento de las regiones tropicales debido a la radiación solar provoca la evaporación continua del agua de los océanos, la cual es transportada bajo forma de vapor de agua por la circulación general de la atmósfera, a otras regiones. Durante la transferencia, parte del vapor de agua se condensa debido al enfriamiento y forma nubes que originan la precipitación. El regreso a las regiones de origen resulta de la acción combinada del escurrimiento proveniente de los ríos y de las corrientes marinas.

Gem

Финский язык - Интерстено-2010

Suomalaisen yhteiskunnan menestyminen perustuu keskeiseltä osin osaamiseen ja ammattitaitoon. Osaava ja ammattitaitoinen työvoima luo edellytyksiä työllisyysasteen nostamiselle ja työttömyyden vähentämiselle. Eri tutkimukset osoittavat selkeästi, että koulutus edistää työllistymistä. Näin yhteiskunnan panostukset koulutukseen ja osaamiseen turvaavat tehokkaasti selviytymistä työelämässä ja erityisesti sen muutostilanteissa. Väestön ikäluokkien pienentyessä on myös tärkeää pysyä pidempään työelämässä. Tätä voidaan edistää osaamisen kehittämisellä. Aktiivisella koulutuspolitiikalla voidaan tukea sukupolvenvaihdoksen onnistumista, tulevien työvoimatarpeiden tyydyttämistä sekä työvoiman tarjontaan liittyvien pullonkaulojen hoitamista. Ammatillisen koulutuksen keskeisimpiä haasteita on koulutuksen laadun ja vaikuttavuuden parantaminen sekä koulutuksen ja työelämän lähentäminen. Ammatillisen koulutuksen kehittämistä on vaikeuttanut viime vuosina erityisesti opettajatilanne ja ammatillisen koulutuksen riittämätön vetovoima. Lisäksi on ollut vaikea saada opetussuunnitelman mukaista opetusta. Ammatillinen koulutus on tärkeä ja keskeinen erityisesti ajatellen lähitulevaisuuden työvoimatarpeita. Sen vuoksi on pidettävä myönteisenä suunnitelmia lisätä toisen asteen ammatillista koulutusta. Oppisopimuskoulutusta on syytä vahvistaa ja laajentaa. Samalla tulee kuitenkin varmistaa oppisopimuskoulutuksen laadun valvonta. On tärkeää kehittää työpaikalla tapahtuvaa koulutusta ja liittää se tarkoituksenmukaiseen ja tehokkaaseen tietopuoliseen opetukseen. Ammatillisen koulutuksen tulee antaa oikeat tiedot ja taidot työmarkkinoille siirtymiseen. Koulutuksen tuottaman osaamisen tulee olla laadultaan ja vaikuttavuudeltaan sellaista, että se vastaa työelämän tarpeita ja kehittymistä. Ammatillisessa koulutuksessa keskeyttämisprosentti on suuri. Opintojen keskeyttäminen lisää syrjäytymisvaaraa. Keskeyttämistä voidaan vähentää muun muassa oikea-aikaisella ja tehostetulla opinto-ohjauksella ja panostamalla erityisopetukseen. On välttämättömänä, että ammatillisessa koulutuksessa olevat nuoret saavat riittävästi myös lähiopetusta sekä ohjausta ja tukea itsenäiseen työskentelyyn. Näin voidaan lisätä opiskelijan motivaatiota opintojen loppuun saattamiseksi. Syrjäytymisen ehkäisemisessä on tärkeää myös työelämävalmiuksien vahvistaminen opetuksen sisältöjä kehittämällä sekä eri toimialojen yhteistyö. Valiokunta pitää välttämättömänä myös yläasteen ja lukion opinto-ohjauksen lisäämistä ja tehostamista. Suuri epäkohta viime vuosina on ollut ammatillisen koulutuksen arvostuksen puute. Koulutuksen vetovoimaisuuden puutteesta kärsivät erityisesti perinteiset teollisuuden alat. Nuorten itsensä mukaan tämän päivän olosuhteiden tilanteesta esimerkiksi vanhemmilla on kovin vanhentuneet käsitykset. Tämän vuoksi on nostettava eri aloja ja niiden takana olevia ihmisiä nykyistä voimakkaammin esille. Sitä kautta voidaan lisätä eri alojen vetovoimaisuutta. Ammatillisen koulutuksen vetovoimaisuutta ja arvostusta on välttämätöntä pyrkiä lisäämään tehostetuin toimenpitein ja yhteistyössä työelämän kanssa. Keinoja tähän ovat muun muassa nuorten ammatin osaajien ja huippuammattitaidon esille nostaminen sekä erilaiset kampanjat ja tietoiskut eri ammattien sisällöistä. Laadukas ja turvallinen oppimisympäristö on hyvän työllistyvyyden ohella koulutuksen vetovoimaan vaikuttava tekijä. Ammatillisen peruskoulutuksen täydentävän rahoitusta rahoituksen perusteena on koulutuksen tuloksellisuus. Tavoitteena on kannustaa ammatillisen koulutuksen järjestäjiä koulutuksen laadun ja tuloksellisuuden kehittämiseen. Työllistymistä ja jatko-opintoihin sijoittumista tulee edistää. Lisäksi tulee pyrkiä vähentämään keskeyttämistä. Opetushenkilöstön kelpoisuutta ja osaamista tulee kehittää. Ammatillisen opettajankoulutuksen kehittämiseksi asetettuja tavoitteita on pidettävä oikeina. Tärkeintä on varmistaa opettajien ammatillinen perusosaaminen ja ammattitaito sekä alan tehtäviin harjaantuminen. Keskeisiä sisällöllisiä kehittämistarpeita ovat muun muassa yhteisöllisyys ja yhteisötaidot sekä yhteiskunnallinen tietoisuus. Erityisesti valiokunta painottaa niin perus- kuin täydennyskoulutuksessa nykyistä selkeämmin linkittyvää koko työuran kattavaa kehittymistä ja työelämävalmiuksien ylläpitämistä. Työelämän nopea kehittyminen edellyttää opettajien riittävää lisäkoulutusta heidän valmiuksiensa ylläpitämiseksi. Valiokunnan mielestä opettajien yritysharjoittelu tulee saada säännönmukaiseksi. Selvitykset opetushenkilöstön täydennyskoulutuksesta osoittavat, että opettajien mahdollisuudet osallistua täydennyskoulutukseen ovat hyvin erilaisia eri opettajaryhmissä, eri kunnissa, kuntayhtymissä ja eri puolilla maata. Opettajalla tulee olla vahva alansa ammatillinen osaaminen. Kelpoisuusvaatimukset edellyttävät vähintään kolmen vuoden työkokemusta alan tehtävistä. Valiokunta korostaa vahvaa käytännön ammattitaidon hallitsemista ja ammattialan syvällistä tuntemusta, koska koulutuksessa ohjataan opiskelijoita usein paljon harjaantumista vaativaan ammatilliseen osaamiseen. Eduskunta on useassa yhteydessä kiinnittänyt huomiota ammatillisessa opettajankoulutuksessa oleviin epäkohtiin ja erityisesti tarpeeseen lisätä ammatillista opettajankoulutusta. Opetusministeriön opettajatarvetta tutkinut työryhmä on todennut, että ammatillisten opettajien tarve on suurimmillaan lähivuosina, mikä pääosin johtuu siitä, että ammatilliseen peruskoulutukseen tulevat ikäluokat eivät pienene ja suuri osa opettajista on jäämässä eläkkeelle. Valiokunta yhtyy opetusministeriön näkemykseen siitä, että ammatillinen opettajankoulutus on yksi ammattikorkeakoulusektorin vaikeimmista ongelmista tällä hetkellä. Lisärahoitusta ei ole kuitenkaan voitu järjestää. Ammatillinen opettajien peruskoulutus ei kuulu valtionosuusjärjestelmän piiriin, vaan rahoitus toteutetaan ylimääräisenä valtionavustuksena, eikä siihen ole viime vuosina tehty inflaatiotarkistusta. Valiokunta pitää välttämättömänä lisäpanostusta ammatillisen opettajankoulutuksen määrän lisäämiseksi ja laadun turvaamiseksi. Sivistysvaliokunta on viime vuosien aikana useissa yhteyksissä käsitellyt laajasti aikuiskoulutusta Valiokunnan aloitteesta perustettiin myös parlamentaarinen aikuiskoulutustyöryhmä, jonka esityksistä eräitä on toteutettu ja muilta osin jatkovalmistelu on käynnissä. Työryhmän esityksiin sisältynyt ammatillista koulutusta vailla oleville aikuisille tarkoitetun koulutustason kohottamisohjelman toimeenpano on aloitettu. Valiokunta kiinnittää kuitenkin huomiota siihen, että tähän ns. Noste-ohjelmaan myönnetty rahoitus on huomattavasti vähäisempää kuin mitä parlamentaarinen aikuiskoulutustyöryhmä esitti. Myöskään ammatillisen lisäkoulutuksen rahoitusuudistuksen yhteydessä korkeakouluille ja vapaan sivistystyön oppilaitoksille ei voitu myöntää riittävästi kompensaatiorahoitusta. Valiokunta viittaa aikuiskoulutusneuvoston kannanottoon siitä, että aikuiskoulutusta tulee tarkastella omana kokonaisuutenaan valtakunnallisessa ja alueellisessa koulutustarpeiden ennakoinnissa, koulutuksen suunnittelussa ja kehittämisessä erillisenä nuorten koulutuksesta riippumatta siitä, kuinka varsinainen koulutustoiminta on maan eri alueilla käytännössä organisoitu ja järjestetty. Valiokunta pitää välttämättömänä, että aikuiskoulutus järjestetään tarkoituksenmukaisella tavalla niin, että se soveltuu aikuisopiskelijoiden tarpeisiin ja motivoi heitä osallistumaan ja opiskelemaan sekä ottaa huomioon aikuisten elämäntilanteen, aikaisemman työkokemuksen ja osaamisen. Koulutuksen tarkoituksenmukaiseksi järjestämiseksi valiokunnan mielestä on välttämätöntä turvata ammatilliseen aikuiskoulutukseen erikoistuneiden oppilaitosten toimintamahdollisuudet. Työelämän muutokset ja erityisesti suurten ikäluokkien eläkkeelle siirtyminen ja samanaikainen työkulttuurin muutos edellyttävät mittavia lisäpanostuksia osaamiseen. Työyhteisöistä on synnytettävä oppivia yhteisöjä. Valiokunnan mielestä yliopistojen roolia ja vastuuta voidaan voimistaa erityisesti aikuiskoulutuksen uusien työmenetelmien ja konseptien kehittäjinä, käyttöönottajina ja levittäjinä. Valiokunta viittaa myös eduskunnan hyväksymään lausumaan, jonka mukaisesti tulee pikaisesti luoda edellytykset yliopistojen ja ammattikorkeakoulujen täydennyskoulutuksen kehittämiselle ja kohdentaa tähän määrärahat parlamentaarisen aikuiskoulutustyöryhmän esitysten ja tulopoliittisten sopimusten mukaisesti. Yliopistojen ja ammattikorkeakoulujen aikuiskoulutus tukee korkeakoulutasoisen tutkinnon suorittaneiden elinikäistä ammatillista kehittymistä sekä työelämässä tarvittavan osaamisen järjestelmällistä ajantasaistamista ja uudistamista.